Coğrafi işaretli ürün · Elazığ
Elazığ florasındaki geven ve diğer çiçeklerden toplanan nektarlarla üretilen çiçek balıdır. Geven poleni oranı en az %45’tir; süzme veya petekli olarak sunulur.
Ürün Künyesi
Sicil belgesini görüntüle ↗Elazığ Geven Balı nedir?
Elazığ Geven Balı, yöre florasındaki geven ve diğer çiçekli bitkilerin nektarından arılar tarafından üretilen çiçek balıdır. Süzme bal ve petekli bal olarak tüketiciye sunulur.
Ayırt edici özellikleri
Bitki örtüsü ve polen profili
Elazığ Geven Balında; geven (Astragalus spp.) poleni mevcudiyeti melissopalinolojik analizlerde diğer bir özellik olarak ön plana çıkar.
Elazığ Geven Balında; geven poleni temsiliyeti bakımından, üründeki geven türlerine ait toplam polen içeriğinin en az % 45’ini geven polenleri oluşturur.
Ürün, normal olan ünifloral türlerin botanik kaynağıyla (geven) isimlendirildiği için ‘‘geven balı’’ olarak nitelendirilir.
Elazığ ilinde yetişen geven bitkileri genellikle yastık biçiminde kümeler oluşturur.
Nektarlı olan gevenlerin çiçekleri, nektarı az olanlara göre daha gösterişlidir.
Elazığ ilimizde geven bitkisinin yayılış alanları incelendiğinde özellikle şehir merkezi kuzeyinden güneyine doğru doğal step alanları ile lokalize olduğu görülür.
Elazığ Geven Balı üretiminde faydalanılan geven bitkisinin çiçeğinin nektarı genel itibariyle çiçeğin derin bölgesinde yer alır.
Dikeni bulunan gevenlerin yaprakları tüysü, yaprakçıkları oval ve sivri uçludur.
Genellikle öbekler halinde toplanmış beyaz, sarı, mor ya da pembe çiçekleri bulunur.
Çiçek kaynaklı baldır; botanik kaynak ve polen koşulları aşağıdaki ölçütlerde ayrı tanımlanır.
Geven (Astragalus) ve diğer çiçekli bitkilerin nektarından üretilir; geven botanik kaynak olarak öne çıkar.
Sicilde geven poleni için en az %45 koşulu bulunur. Sekonder polen kaynakları ayrı tanımlanır; bu oran başka yörelerin geven ballarına genellenmez.
Yörenin bitki örtüsüne özgü kokusu vardır. Koku ve aroma; konaklama yeri, yıl, nektar varlığı ve hasat dönemine göre değişir.
Çeşitlere göre renk ve polen özellikleri
Elazığ Geven Balına, en genel karakteristik özelliğini veren geven poleni oranı ve üretildiği bölgenin bitki örtüsü dolayısıyla renk, tat, koku ve aroması; arının konaklatıldığı alanlara, yıllara, nektar varlığına ve bal hasat dönemlerine göre farklılıklar gösterir.
Elazığ Geven Balı; kaynağına göre çiçek balı sınıfında, üretim ve/veya pazara sunuş şekline göre süzme bal ve petekli bal şeklinde tüketiciye sunulur. Elazığ Geven Balının duyusal olarak karakteristik özellikleri; şeffaf görünümlü, sarı renk ve tonlarında değişebilen renklerde, temin edildiği floraya özgü kokuya ve tüketildiğinde boğazı yakmayan tatlı bir tada sahip, nispeten geç kristalleşen, kıvamlı ve akışkan bir yapıdadır.
Görünüm ve duyusal özellikler
Şeffaf görünümlüdür; sarı ve tonlarında değişir.
Tatlıdır; tüketildiğinde boğazı yakmaz.
Kıvamlı ve akışkandır.
Kristalleşme özellikleri
Nispeten geç kristalleşir.
Nasıl üretilir?
Kovanlar ve koloni bakımı
Elazığ Geven Balı; Türk Gıda Kodeksi mevzuatına uygun olarak süzme bal ve petekli bal şeklinde üretilir ve tüketiciye arz edilir. Üretiminde; gıda katkı maddeleri de dâhil olmak üzere hiçbir gıda bileşeni ve dışarıdan ilave bir madde katılamaz. Elazığ Geven Balı; sabit arıcılık ve/veya göçer arıcılık faaliyetleri şeklinde üretilir. Yılın ekim ayında kışlık bakımları tamamlanmış kovanlarda, ağustos ve eylül aylarında bal hasadı şeklinde üretim gerçekleştirilir.
Zararlı mücadelesi, ilaç kullanımı vb. konularda prospektüslere uyulur, asgari teknik ve hijyenik şartlara riayet edilir. Elazığ ilindeki arı yetiştiricileri genellikle kapalı alanlarda kışı geçirttikleri arılıklarının normal iklim koşullarında beslenmesini, bölge florasından elde edilen ballarla ya da şeker-su karışımı ile gerçekleştirirler. Arıcılar bahar dönemi çalışmalarına mart ayında başlarlar. Kovandaki besin durumu, ana arı ve yumurtlama durumu, işçi arı sayısı, kovanda hastalık olup olmadığı kontrol edilir.
Hasat ve olgunlaşma
Kovanda dip tahtalarının bakım ve temizliği yapılır, uygun olmayan kısımları değiştirilir. Arılıkların araziye yerleştirildikleri dönem, mayıs ve haziran aylarıdır. Arıların, nektar toplamaya başlamasını müteakip, hiçbir şekilde ilave besleme yapılmaz. Ağustos ve eylül aylarında tamamlanan hasat olumsuz iklim koşullarından dolayı temmuz ayında da yapılabilir. Hasat dönemi geldiği zaman arıcılar tarafından konakladıkları arılıkta hasat başlar.
Süzülmesi gereken ballar genelde arılıklarda gıda ile temasa uygun süzme makineleri ile süzme işlemi gerçekleştirilir. Süzülen ballar önce arıcı tarafından yine gıda ile temasa uygun dinlendirme tanklarına alınır. Bu tanklarda ballar en az 3 gün süreyle dinlendirmeye alınır. Böylelikle istenilmeyen büyük partiküllerin ve kabarcıkların çöküp, balın homojen bir görünüm kazanması sağlanır. Dinlendirilen ballar oluşan partiküllerin ayrıştırılması için ince eleklerden geçirilerek süzme işlemi tamamlanır.
Ambalajlama, Muhafaza ve Depolama
Tüketiciye arz edilecek ballar gıda işletmecileri tarafından belirlenen gıda ile temasa uygun ambalajlara konulur. Polen analizlerine ve Türk Gıda Kodeksine uygun ballar, ilgili mevzuata uygun etiket bilgileri ile etiketlenir.
Nasıl muhafaza edilir?
Elazığ Geven Balı; paketleme/dolum noktasından tüketiciye ulaştırılana kadar tüm aşamalarında temiz ve kuru yerlerde, kokulardan ari biçimde, doğrudan güneş ışığına maruz kalmayacak ve 25 °C’yi aşmayacak şekilde muhafaza edilir/depolanır.
Üretildiği yöreyle bağı nedir?
Yörenin bitki örtüsü ve üretim alanı
Çiçeklenme dönemi düşük rakımlarda takriben mayıs ve haziran aylarında gerçekleşirken, yüksek kesimlerde bu zaman ağustos ayında çiçeklenme şeklinde sona erer.
İklim ve bitki örtüsüne bağlı olarak Elazığ Geven Balında; primer polen yoğunluğunu öncelikle geven (Astragalus spp.) poleni, sekonder polenlerin yoğunluğunu ise genel itibariyle; maydanozgiller (Apiaceae), papatyagiller (Asteraceae), gülgiller (Rosaceae) ve kekik (Thymus spp.) türleri oluşturur.
Bu sebeple arıcılık faaliyetlerinde Elazığ ilimizde bu nektarları toplamaya en elverişli ve bölge iklimine adaptasyon sağlayan çoğunlukla Kafkas Arısı (Apis mellifera caucasica), Anadolu Arısı (Apis mellifera anatoliaca) arı ırkları tercih edilir.
Hangi biçimlerde sunulur?
Süzme ve petekli bal olarak sunulur; gıda ile temasa uygun ambalaj kullanılır.
Yöredeki geçmişi
Elazığ ilinde, arıcıların yaygın bir şekilde yürüttükleri arıcılık faaliyetleri sonucunda Elazığ Geven Balı üretimi geçmişten günümüze kadar yapılagelmiştir.
Tescil ve denetim
İşaret kullanımı ve denetim koşulları
Elazığ Geven Balında denetlenen koşullar: – Elazığ Geven Balı coğrafi işareti kullanım biçiminin uygunluğu, – Üretim metoduna uygunluk, – Arılık yerlerinin bildirimdeki alanlarda olup olmadığı, – Hasat döneminde yapılan işlemlerin uygunluğu, – Ambalajlama, muhafaza ve depolama biçiminin uygunluğu.
Tescil kapsamı ve işaret kullanımı
1226 tescil numaralı Elazığ Geven Balı menşe adı olarak 21 Eylül 2022 tarihinde tescil edilmiştir. Elazığ Geven Balı ibaresi ve menşe adı amblemi, ürünün ambalajı üzerinde yer alır. Ürünün ambalajı üzerinde kullanılamadığında Elazığ Geven Balı ibaresi ve menşe adı amblemi işletmede kolayca görülecek şekilde bulundurulur.
Kovanlar ve koloni bakımı: Uygulama koşulları
Denetimler; Elazığ İli Arı Yetiştiricileri Birliği koordinasyonunda; Elazığ İl Tarım ve Orman Müdürlüğü ile Elazığ İli Arı Yetiştiricileri Birliğinin katılımı ile en az üç kişiden oluşan denetim merci tarafından gerçekleştirilir. Elazığ Geven Balını üreten arıcılar ve pazarlanmasında faaliyet gösteren gıda işletmecileri; Elazığ İli Arı Yetiştiricileri Birliği tarafından liste halinde kayıt edilir.
Yerinde kontrollerde; kovan sayısı, arılık yerleri, konaklama noktasının uygunluğu ve bölgenin bitki çeşitliliği kayıt altına alınır. Bu ürünü üreten arıcılar, her yıl Elazığ İli Arı Yetiştiricileri Birliğine arılık yerleri, koloni sayıları vb. bilgileri içerecek şekilde bildirimde bulunur.
Arılık ve koloni bildirimleri Elazığ İli Arı Yetiştiricileri Birliğince izlenebilirlik için kayıt altında tutulur. Denetimde işaret kullanımı, üretim metodu, arılık yerlerinin bildirimle uyumu, hasat işlemleri, ambalajlama ve depolama koşulları kontrol edilir.
Denetim düzeni
Denetim merci tarafından gerekli görmesi halinde, geven balına ilişkin Türk Gıda Kodeksi mevzuatında belirtilen ilgili kriterler için bal numunesi alınması sağlanır. Ürünün; paketleme/dolum aşamalarından pazarlanmasına kadar ki tüm aşamalarında ilgili mevzuatın öngördüğü şekilde üretilmesi sağlanır. Ayrıca denetime ilişkin masraflar ile bu mevzuat dâhilinde istenebilecek analizlere ilişkin masraflar üreticiler tarafından karşılanabilir.
Denetim sırasında tespit edilen uygunsuzluklar ile alınması gerekli tedbirler denetlenen ilgili kişi, kurum veya kuruluşa bildirilir. Denetimler yılda en az bir kez yapılır. Şikâyet üzerine veya gerekli görülen hallerde ayrıca denetim yapılabilir. Yapılan denetimler; 6769 Sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu uyarınca raporlanarak her yıl düzenli olarak Elazığ İli Arı Yetiştiricileri Birliği tarafından Türk Patent ve Marka Kurumuna sunulur.
Denetim merci, kamu kuruluşlarından veya özel kuruluşlardan veya bunlarda görevli uzman gerçek veya tüzel kişilerden denetimin gerçekleştirilmesi sırasında faydalanabilir veya hizmet satın alabilir. Tescil ettiren, hakların korunmasındaki hukuki süreçleri yürütür.
