Coğrafi işaretli ürün · Elazığ
Elazığ’da yetiştirilen ve Devegözü adıyla da bilinen üzümdür. İri, koyu kırmızı-menekşe renkli taneleri etli ve çok sulu, şırası boldur.
Ürün Künyesi
Sicil belgesini görüntüle ↗Elazığ Öküzgözü Üzümü nedir?
Elazığ Öküzgözü Üzümü, sinonimi Devegözü olan, etli, sulu ve iri taneli bir üzümdür. Çeşide özgü tadı, orta kalın kabuğu ve bol şırası ayırt edici özellikleridir.
Ayırt edici özellikleri
Sicilde bitki özellikleri, Tekirdağ Bağcılık Araştırma Enstitüsünün çalışmaları sonucunda alınan çeşit belgesine dayandırılır. Anaç haricen mukavim yapılı olarak tarif edilir. Boğum aralarının içi ve dışı kırmızı şeritli yeşil; ana damar üzerindeki dik tüyler yok veya çok seyrektir.
Tane ve salkım özellikleri
Taneler büyük, geniş yumurta biçiminde ve pus tabakası olmadan koyu kırmızı-menekşe renklidir. Meyve eti biraz sert ve çok suludur; özel tadı otsudur. Çekirdek oluşumu tamdır ve çekirdek sayısı genellikle üçtür.
Salkımlar büyük, seyrek ve çok uzun saplıdır. Salkım ağırlığı 140–420 g, salkımdaki tane sayısı 60–152 arasındadır. Ortalama tane boyu 22,9 mm ve eni 19,4 mm’dir.
Sürgün ve yaprak özellikleri
Tomurcuklanma zamanı ortadır; genç sürgün ucu çok açıktır. Genç sürgünde pamuksu tüylenme yoktur veya çok seyrektir. Genç yaprağın üst yüzü açık bakır-kırmızımsıdır; damarlar arasındaki yatık ve dik tüyler seyrektir.
Sürgünler yatay ve uzundur; boğum araları kırmızı şeritli yeşil renklidir. Ardışık sülük sayısı üçten azdır. Çiçeklerin erkek ve dişi organları tam gelişmiştir.
Olgun yaprak orta büyüklükte, yuvarlak ve beş lopludur. Enine kesiti ve üst yüz kabarıklığı düzdür. Üst yan cepler derin, lopları hafifçe üst üste; yaprak sapı cebi geniş açıktır. Dişlerin iki yanı düzdür. Ana damarların antosiyanin renklenmesi yoktur veya çok zayıftır.
Yaprak sapı orta damardan biraz kısadır. Odunsu sürgün sarımsı kahverengi ve çizgilidir. Gelişme kuvveti orta, boğumlar düz ve 10–12 cm uzunluğundadır.
Analiz özellikleri
Sicildeki analizde tane pH değeri 3,37, kuru madde oranı tanede %19,8 ve suyunda %21,8 olarak verilmiştir. Tane boyu 22,9 mm ve eni 19,4 mm’dir. Analiz değerleri tescil belgesindeki numune sonuçlarıdır.
Tablo-1: Öküzgözü Üzümünün analiz değerleri
Sicil belgesindeki numune analizidir.
Tabloyu görüntüle · 7 kayıt
Sicil belgesindeki numune analizidir.
Tabloyu küçük ekranda yatay kaydırarak inceleyebilirsiniz.
| Analiz | Tane | Suyu |
|---|---|---|
| Asitlik (% tartarik asit hesabıyla) | – | 0.82 |
| pH | 3.37 | – |
| Refraksiyon indeksi | 1.364 | – |
| Kuru madde (kurutma dolabı usulü) | 19.8 | 21.8 |
| Kül (%) | 0.55 | 0.46 |
| HCl çözünmeyen kısım (%) | 0.26 | 0.11 |
| Brix değeri | – | 21 |
Yetişme koşulları
Toprak ve kök gelişimi
Üzüm, toprak profili derin, verimli ve geçirgen killi veya taşlı topraklarda yetişir. Üst katmanların kolay ısınması ve besin maddelerince zengin olması, derin kök gelişimine elverişli alt katmanlarla birlikte önem taşır.
Su ihtiyacı
Omcaların su ihtiyacı mayıs ayı başlarından temmuz sonu veya ağustos ortasına kadar devam eder. Ben düşmeden önceki mayıs yağışları, erken bahar ve hasat sonrası sonbahar yağışları önemlidir.
Olgunlaşma ve hasat dönemi
Ben düşme, yani olgunlaşmanın başlangıcı, çeşitte çok geçtir. Sicil, hasat ve ihracatla ilişkili denetimlerin eylül ve ekim aylarında yapıldığını belirtir; ayrı bir günlük hasat takvimi vermez.
Su ihtiyacı ve iklim
Omcaların su ihtiyacı mayıs ayı başlarından temmuz sonu veya ağustos ortasına kadar devam eder. Ben düşmeden önceki mayıs yağışları, erken bahar ve hasat sonrası sonbahar yağışları önemlidir. Kurak yaz dönemindeki yağışların mantar hastalıklarına yol açmaması gerekir.
Sicilde yıllık ortalama sıcaklık 12,9 °C, en yüksek sıcaklık 42,2 °C, en düşük sıcaklık −16,5 °C ve ortalama bağıl nem %55 olarak verilmiştir. Ortalama rüzgâr hızı 2,2 m/sn, ortalama toprak sıcaklığı 16,5 °C’dir. Bu değerler sicildeki iklim betimlemesine aittir.
Üretim yeri ve coğrafi bağ
Coğrafi sınır Elazığ ili Merkez ilçesi ile Arıcak, Alacakaya, Ağın, Baskil, Karakoçan, Keban, Kovancılar, Palu, Sivrice ve Maden ilçelerini kapsar. Dağlar arasındaki vadilerden Fırat’a bağlanan dere ve çaylar ile Keban ve Karakaya baraj gölleri, yöredeki iklimin yumuşamasına katkıda bulunur. Çeşidin tadı, aroması ve kalitesi yöredeki toprak ve iklim koşullarıyla ilişkilendirilir.
Sicilde yıllık ortalama sıcaklık 12,9 °C, en yüksek sıcaklık 42,2 °C ve en düşük sıcaklık -16,5 °C olarak verilir. Ortalama bağıl nem %55, en düşük bağıl nem %1’dir. Eylülden mayısa batı-doğu, yazın güney-kuzey yönlü rüzgârlar hâkimdir.
Kullanım alanları
Öküzgözü sofralık olarak değerlendirilir; kurutulmuş ürünü de satılır. Bol şıralı yapısı şarap üretimine elverişlidir.
Yöre ekonomisindeki yeri
Sicil, Öküzgözü üzümünün yöre ekonomisindeki önemli yerini vurgular.
Tescil ve denetim bilgileri
Tescil kapsamı ve işaret kullanımı
Elazığ Öküzgözü Üzümü, 108 numarasıyla menşe adı olarak tescillidir. Tescil tarihi 06.03.2009’dur; koruma 10.01.2007 tarihinden itibaren geçerlidir. Belgenin 10.07.2008 tarihli ilanı tescil tarihiyle aynı alan değildir.
Sicilde başvuru sahipleri Tarım ve Köyişleri Bakanlığı Elazığ İl Müdürlüğü ve Elazığ Merkez İlçe Üzüm Üreticileri Birliği olarak yer alır. İşaretin kullanımı için ilgili birliğe veya il müdürlüğüne başvurulur; kullanım protokolü sonrasında işaret ambalaj üzerinde kullanılabilir.
Denetim düzeni
Üretimin teknik ve coğrafi özelliklere uygunluğunun denetimi Elazığ İl Tarım Müdürlüğünün koordinasyonunda yürütülür. Sicil; Ticaret ve Sanayi Odası temsilcisi, il müdürlüğünden üç uzman ziraat mühendisi, üzüm üreticileri birliğinden bir yetkili ve bir ürün yetiştiricisinden söz eder; komisyon başkanı hariç en az üç kişi koşulunu ayrıca belirtir.
Komisyon yılda en az üç kez denetim yapar. Denetimlerin en az ikisi hasat ve ihracatın yapıldığı eylül ve ekim aylarında gerçekleştirilir. Usule aykırılıkların ilgili mercilere bildirilmesinden üzüm üreticileri birliği ve il tarım müdürlüğü sorumludur.
