Coğrafi işaretli ürün · Çorum
Çorum’un Alaca ilçesinde yetiştirilen, koyu kırmızı-mor kabuklu soğandır. Dolgun ve sulu eti mayhoş, kokusu keskin ve aroması yoğundur; iç segmentlere doğru rengi beyazlaşır.
Ürün Künyesi
Sicil belgesini görüntüle ↗Alaca Mor Soğanı / Alaca Moru nedir?
Alaca Mor Soğanı / Alaca Moru, Alaca ilçesinde yetiştirilen Allium cepa L. türüne ait bir soğandır; kaynakta Alliacea familyası ve Allium cinsi içinde tanımlanır.
Üstten hafif basık ve dışa doğru hafif çıkıntılı yapısı, parlak koyu kırmızı-mor kabuğu, dolgun eti, keskin kokusu ve yoğun aromasıyla tanınır. Raf ömrü bir yıldır.
Ayırt edici özellikleri nelerdir?
Renk özellikleri için sicilde verilen özellikler ve ölçü birimleri aşağıdaki tabloda yer alır.
Koyu mor kabuk
Tadı mayhoştur, sulu bir yapıya sahiptir.
Üç farklı boyda olup halk arasında en büyük boy “takoz”, orta boy ve en küçük boy ise “kavurmalık” olarak adlandırılır.
Alaca Mor Soğanı / Alaca Moru doğrandıktan 12 saat yumuşamadan durabilir.
Kabuk ve iç renk değerleri
“L” değerinin sıfıra yakın olması mor rengin koyuluğunun artışını ifade eder.
Alaca Mor Soğanının / Alaca Morunun dış kabuğu sert, parlak, koyu mor renkte olup bu renk halk arasında ‘firik rengi’ olarak adlandırılır.
Mor renk tekdüze olmayıp soğan yüzeyinde ton farklılığı görülür.
Dış segmentler koyu mor renkteyken iç segmentlere doğru rengi beyaza dönüşür.
“L” renk değeri koyuluk açıklık olarak ifade edilmekte olup “L” değeri 0 (siyah) ve 100 (beyaz) arasındaki aydınlık derecesini ölçer.
Renk skalasına göre “a” ve “b” değerlerinin pozitif olması rengin daha çok sarıya ve/veya kahverengiye yakın olduğunu; “a” değerinin pozitif “b” değerinin negatif olması rengin daha çok mor olduğuna işaret eder.
Tablo-1: Alaca Mor Soğanının / Alaca Morunun bazı fiziksel ve kimyasal özellikleri
Sicil belgesinin 2. sayfasında yer alan alaca mor soğanının / alaca morunun bazı fiziksel ve kimyasal özellikleri, özgün satır ve sütun sırası korunarak aşağıda gösterilmiştir.
Tabloyu görüntüle · 8 kayıt
Sicil belgesinin 2. sayfasında yer alan alaca mor soğanının / alaca morunun bazı fiziksel ve kimyasal özellikleri, özgün satır ve sütun sırası korunarak aşağıda gösterilmiştir.
Tabloyu küçük ekranda yatay kaydırarak inceleyebilirsiniz.
| Özellikler | En az | En çok |
|---|---|---|
| Boyun çapı (mm) | 9 | 17 |
| Baş uzunluğu (mm) | 60 | 70 |
| Yumru genişliği (mm) | 63 | 79,40 |
| Dış kabuk sayısı (adet) | 4 | 8 |
| Etli kabuk sayısı (adet) | 7 | 12 |
| Nem (%) | 70 | 89 |
| Kuru madde (%) | 11,50 | 19,30 |
| Suda çözünür kuru madde (%) | 9,60 | 12 |
Tablo-2: Alaca Mor Soğanı / Alaca Moru renk özellikleri
Dış ve iç renkler ayrı ayrı L, a ve b sütunlarında verilmiştir. İki satırlı başlık birleştirilmiştir; negatif değerlerin en az/en çok sırası özgün sicildeki gibi korunmuştur.
Tabloyu küçük ekranda yatay kaydırarak inceleyebilirsiniz.
| Sınır | Dış renk L | Dış renk a | Dış renk b | İç renk L | İç renk a | İç renk b |
|---|---|---|---|---|---|---|
| En az | 20,14 | 11,35 | -5,07 | 24,52 | 18,20 | -2,90 |
| En çok | 39,054 | 28,78 | -9 | 42,60 | 25,12 | -8,55 |
Nasıl yetiştirilir?
Ön kurutma ve satışa hazırlık
Gıda ile temasa uygun çuvallara konulan soğanların satışı, tarlada 8–10 gün dinlendirilip ön kuruma gerçekleştikten sonra doğrudan tarladan yapılır veya muhafaza edilmek üzere depolara gönderilir.
Hazırlama işlemleri
Alaca Mor Soğanı / Alaca Moru üretiminde, tohumluk olarak kıska veya siyah soğan tohumları kullanılır.
Kurutma işlemi
Alaca Mor Soğanı / Alaca Moru ertesi yıl ekilerek tohuma bırakılır ve bunların çiçekleri toplanarak kurutulur. 750–1000 kg yumru soğandan, ortalama 150 kg kadar siyah soğan tohumu elde edilir.
Toprak Hazırlığı ve Ekim Dönemi
Alaca Mor Soğanı / Alaca Moru; şubat sonu mart ayı ortası gibi ekilir. Soğan tohumları ekilmeden önce şubat ayının ilk yarısında toprak sürülerek havalandırılır ve merdanelenir. Merdanelenen toprağa soğan tohumları, genelde 13–15 cm aralıklarla ve toprak yüzeyinden 3 cm derinliğe ekilir.
Sulama işlemi
Bahar yağışlarına göre sulama işlemine haziran ayının ortasında başlanır ve soğanlar yaz döneminde 10 günlük periyotlarla 4–5 defa sulanır. Havanın sıcak olduğu dönemlerde 10 günlük periyotlarla yapılan sulama işlemi haftada bir yapılır. Genel olarak sulama suyundan en üst düzeyde fayda elde etmek için sabah veya akşam saatlerinde sulama yapılır ve her sulama yaklaşık 2,5–3 saat sürer.
Hasat Dönemi
Alaca Mor Soğanının / Alaca Morunun hasadına ağustos ayının ortasından itibaren başlanır. Soğanlar makine ile topraktan sökülür, yapraklı ve yumrulu şekilde yaklaşık 20–25 gün kuruması için tarlada bekletilir. Yapraklar kuruduktan sonra eylül ayının ilk haftasından itibaren makinelerden geçirilerek yapraklar ve yumrular birbirinden ayrılır. Soğan, yumrusunun bittiği boyun kısmından itibaren yaklaşık 4 cm uzunluğunda yeşil kısmı kalacak şekilde kesilir.
Ambalaj ve Depolama
Alaca Mor Soğanı / Alaca Moru, file çuvallara konur.
Münavebe ve verim
Alaca Mor Soğanı / Alaca Moru, 1 ya da 2 yıl münavebeli olarak yetiştirilir.
Bir dönümden ortalama 6 ton verim alınır ancak münavebesiz yetiştiricilik yapılırsa verim yarı yarıya azalır.
Üretim dönemi ve muhafaza koşulları nelerdir?
Ürünün muhafazası
Alaca Mor Soğanının / Alaca Morunun, raf ömrü bir yıldır.
Bu çiçeklerin içindeki siyah soğan tohumları muhafaza edilerek ertesi yıl tohumluk olarak kullanılır.
Bu çiçeklerin içindeki siyah soğan tohumları elle ufalanarak ayrılır ve bu siyah soğan tohumları hava alabilen gıda ile temasa uygun bez ya da kâğıt torbalarda muhafaza edilerek ertesi yıl tohumluk olarak kullanılır.
Rutubetsiz ve serin ortamda bir yıl muhafaza edilebilir.
Üretim yeriyle bağı nedir?
Alaca Mor Soğanının / Alaca Morunun geçmişi eskiye dayanır. Alaca ilçesinin tarım ekonomisinde önemli bir yere sahiptir. Bu sebeplerle coğrafi sınır ile ün bağı bulunan Alaca Mor Soğanının / Alaca Morunun tüm üretim aşamaları, belirtilen coğrafi sınırda gerçekleşir.
Geçmişi ve yöredeki yeri nedir?
Alaca ilçesinin tarım ekonomisinde önemli bir yere sahiptir.
Tescil ve denetim nasıl yürütülür?
Tescil kapsamı ve işaret kullanımı
1289 tescil numaralı Alaca Mor Soğanı / Alaca Moru mahreç işareti olarak 14 Aralık 2022 tarihinde tescil edilmiştir. Alaca Mor Soğanı / Alaca Moru ibaresi ve mahreç işareti amblemi, ürünün kendisi veya ambalajı üzerinde yer alır. Ürünün kendisi veya ambalajı üzerinde kullanılmadığında, Alaca Mor Soğanı / Alaca Moru ibaresi ve mahreç işareti amblemi, işletmede kolayca görülecek şekilde bulundurulur.
Sicildeki denetim düzeni
Denetim Alaca Belediyesi koordinatörlüğündedir. Alaca Belediyesi, Hitit Üniversitesi Alaca Avni Çelik Meslek Yüksek Okulu Gıda Teknolojisi Bölümü, Alaca İlçe Tarım ve Orman Müdürlüğü ve Alaca Ticaret Borsasından birer uzmanla dört kişilik merci oluşur. Denetimler hasat ve ambalajlama dönemlerinde yılda iki kez, ayrıca ihtiyaç veya şikâyet halinde yapılır.
Denetim mercii, aşağıdaki kriterlere bağlı olarak denetim faaliyetlerini gerçekleştirir. Ürünün fiziksel özelliklerinin uygunluğu. Gerekli görülmesi halinde kimyasal özelliklere uygunluk bakımından analiz yaptırılır. Özellikle toprak hazırlığı ve ekim dönemi, hasat, depolama ve muhafaza koşulları olmak üzere üretim metoduna uygunluk. Alaca Mor Soğanı / Alaca Moru ibaresinin ve mahreç işareti ambleminin kullanımının uygunluğu.
Denetim mercii, kamu kuruluşlarından veya özel kuruluşlardan veya bunlarda görevli uzman gerçek veya tüzel kişilerden denetimin gerçekleştirilmesi sırasında faydalanabilir veya hizmet satın alabilir.
Tescil ettiren hakların korunmasında hukuki süreçleri yürütür.
