Coğrafi işaretli ürün · Bursa
Bursa’da Uludağ eteklerindeki tescilli köylerde yetişir. İri ve geniş yassı meyveleri parlak kabuklu, açık krem iç renklidir; dikenli yumakta genellikle üç meyve bulunur.
Ürün Künyesi
Sicil belgesini görüntüle ↗Bursa Kestanesi nedir?
Bursa Kestanesi, kayıngiller (Fagaceae) familyasının Castanea sativa türüne ait kestane ağacının meyvesidir.
Uludağ eteklerindeki sicilde belirtilen köylerde, 400–600 m yükseltilerde yetişir.
Ayırt edici özellikleri nelerdir?
Bursa Kestanesinin ayırt edici özelliği iri ve yüksek verimli olmasıdır.
*Kuru madde bazında verilmiştir.
Hammadde ve bileşim
Üretimde “Osmanoğlu, Sarıaşlama, Alimolla” çeşitleri de kullanılır.
Genç dallardaki beyaz lentiseller
Genç dallar kızıl kahverengidir, üzerinde gözle görülecek büyüklükte ve çok sayıda beyaz renkli lentiseller bulunur.
Bitki ve meyve özellikleri
Yaşlı dalların alt ve orta kısmında vegetatif tomurcuklar, uç ve uç alt bölümlerinde karışık tomurcuklar hem sürgünleri hem de sürgünler üzerinde çiçek püsküllerini oluşturur.
Yaprakları geniş, uzun ve oymalı testere dişlidir.
Yıllık sürgünler üzerinde almaşık (alternate) olarak dizilirler.
Ortalama yaprak boy uzunluğu 19,64 ± 6,25 cm, en uzunluğu 6,25 ± 0,71 cm, yaprak sap uzunluğu 2,77 ± 0,75 cm’dir.
Bir dikenli yumakta genelde üçlü meyve oluşumu görülür.
Karışık tomurcukların yapısı
Karışık yapılı tomurcuklar iri ve yuvarlak- konik şekillidir.
Tablo-1: Bursa Kestanesinin Morfolojik Özellikleri
Sicil belgesinin 2. sayfasında yer alan bursa kestanesinin morfolojik özellikleri, özgün satır ve sütun sırası korunarak aşağıda gösterilmiştir.
Tablo-2: Bursa Kestanesinin Kimyasal Özellikleri
Sicil belgesinin 3. sayfasında yer alan bursa kestanesinin kimyasal özellikleri, özgün satır ve sütun sırası korunarak aşağıda gösterilmiştir.
Tabloyu görüntüle · 7 kayıt
Sicil belgesinin 3. sayfasında yer alan bursa kestanesinin kimyasal özellikleri, özgün satır ve sütun sırası korunarak aşağıda gösterilmiştir.
Tabloyu küçük ekranda yatay kaydırarak inceleyebilirsiniz.
| Meyve nem oranı (%) | 53,092 ± 0,264 |
|---|---|
| Kabuk nem oranı (%) | 27,983 ± 1,687 |
| Toplam karbonhidrat* (%) | 64,857 ± 0,055 |
| Nişasta* (%) | 42,677 ± 0,087 |
| Toplam şeker* (%) | 19,435 ± 0,038 |
| İnvert şeker* (%) | 2,724 ± 0,005 |
| Sakaroz* (%) | 15,876 ± 0,041 |
| Toplam protein* (%) | 7,790 ± 0,28 |
Yüksek taç yapısı
Bursa Kestanesinin ağaçları yüksek taç oluşturur.
Yarı dik gelişme
Yarı dik gelişen bir görünüme sahiptir.
Yana dallanma
Gövdesi, botanik olarak simpodial (büyümesi yanlara doğru) dallanma şeklindedir.
Ana eksenin yerini alan yan dallar
Yan dallar meydana geldikten sonra ana eksen kendi büyümesini durdurur; yan dallardan birkaçı gelişerek ana eksenin yerini alır ve zengin bir dallanma şekli görünür.
Vegetatif tomurcuk
Vegetatif tomurcuklar daha küçüktür.
Yaprak yüzeyleri
Üst yüzeyleri parlak alt yüzeyleri tüylüdür.
Nasıl yetiştirilir?
Hazırlama işlemleri
Bursa Kestanesinin yetiştiriciliği, orman alanlarına yakın köylerde yabani kestanelerin aşılanması suretiyle yapılır ve aşılı fidanlar kullanılır. Yeni kestane plantasyonu oluşturularak yapılan yetiştiricilik yok denecek kadar azdır. Bursa Kestanesi monoik diklin bir meyve olup yabancı tozlaşma hakimdir. Tohumdan elde edilen bitkilerde geniş bir genetik açılım meydana gelir. Bu nedenle tohumla çoğaltım çöğür anaç elde edilmede kullanılır. Çeşitlerin niteliklerini koruyarak çoğaltımları ancak vejetatif yöntemlerle olabilir.
Kestanelerin vejetatif yolla çoğaltımında en çok uygulanan ve güvenilir yöntem aşılamadır.
Yabani Ağaçların Aşılanmaları
Yabani ağaçların iyi çeşitlerle aşılanmalarında kalem aşı yöntemleri uygulanır. Aşılanacak ağaçların çok yaşlı ve hastalıklı olmamaları gerekir. Kalem aşılardan özellikle kabuk aşı yöntemi kullanılır. Kalem aşılar anaca su yürüdükten ve kabuk odundan kolayca ayrılabildikten sonra yapılabilir. Yabani ağaçların ana gövdeleri, 90–100 cm üzerinden ya da yaşlı ağaçların kalın ana dalları kesilerek aşıya hazırlanır.
Aşı, kısa budanmış bu ana gövdeler veya yaşlı ağaçların kalın ana dallarına yapılır. Aşı yapıldıktan sonra yara yüzeyi macunla kapatılır. Dalın çapına bağlı olarak her bir dala 2–3 kalem takılabilir. Aşılamadan yaklaşık 30 gün sonra aşı kaynaşması gerçekleşir. Bu aşı gelişmiş köklere sahip anaçlara yapıldığından bu anaçlara takılan kalemlerde çok hızlı gelişim görülür.
Aşılı Fidanların Elde Edilmesi
Yeni bahçelerin kurulumunda aşılı fidanlar kullanılır. Kolay uygulanması ve aşı kaleminden en yüksek ölçüde yararlanılması nedeniyle Bursa Kestanesi genotiplerinin çoğaltımında göz aşılar tercih edilir. Göz aşılardan T aşı, ters T aşı ve yongalı göz aşı yöntemlerinden biri uygulanabilir. Aşının tutmasında, aşı yapılma zamanının önemli etkisi vardır. Genellikle ilkbaharda yapılan sürgün göz aşıları daha iyi sonuç verir.
- İlkbaharda yapılacak aşılar, anaçların yapraklanmasından sonra ve soğuk tehlikesi geçip havaların kısmen ısındığı nisan sonu
- mayıs başı dönemde uygulanır. Aşıdan sonra anaçtaki sürgünlerden, aşının üstünde kalan 1–2 tanesi hariç diğerleri kesilir. Ağustos ayında durgun göz aşı da yapılır. Bu dönemde yapılacak aşılar için kalemler aynı vejetasyon döneminde sürmüş bir yaşlı dallardan alınır ve bekletmeden aşılama yapılır.
Bu dönemde yapılan aşılarda anaçtaki gözler bir sonraki vejetasyon döneminde sürer.
Toprak özellikleri
Kestane kazık köklü bir bitki olduğundan, yetiştiği toprak gevşek yapılı, süzek, derin ve pH değeri 5,0–6,5 aralığında olmalıdır. Volkanik kaynaklı potasyumca zengin topraklarda en iyi şekilde yetişen ve gelişen meyvelerin nişasta ve protein içeriği yüksek olur. Kestanesinin yetiştirildiği toprakların yapısı zengin volkanik kaynağa sahip olduğundan burada yetişen kestane meyveleri daha iri ve kaliteli olur.
Sulama işlemi
Bursa Kestanesi yazın yüksek sıcaklıklarından ancak yağışsız geçen dönemlerde etkilenir. Kuraklık, yaprak dökümlerine ve meyvelerin küçük kalmasına neden olur. Bu nedenle, yağışsız geçen yaz aylarında sulama yapılır.
Gölgede kurutma ve nem ayarı
Hasat edilen Bursa Kestanesi dikenli yumaklardan çıkarılır ve meyveler ideali %45 olmak üzere %35–55 nem içeriğine kadar gölgede kurutulur. Güneş ışığı meyve kabuğunun parlaklığını kaybetmesine ve renginin açılmasına neden olur.
Yöredeki yaşlı aşılı ağaçlar
Coğrafi sınırda yaşlı aşılı birçok kestane ağacı da bulunur.
Aşı kalemlerinin muhafazası
Aşı kalemleri sağlıklı, kestane kanseri ile bulaşık olmayan dallardan alınarak +2 °C sıcaklıktaki bir ortamda muhafaza edilir.
Nasıl hasat edilir?
Dikenli yumakların olgunlaşmasına göre hasat
Bursa Kestanesinde hasat, dikenli yumakların “valf” olarak adlandırılan ağızlarının açılıp meyvelerin kahverengileşmiş olduğunun görülmesiyle başlar. Ağaç üzerinde dikenli yumakların %50 den fazlası olgunlaşınca hasat yapılır. Hasat, ağacın dallarına zarar vermeden uzun sırıklarla dallara vurularak yapılır.
Üretim dönemi ve muhafaza koşulları nelerdir?
Bursa Kestanesinin muhafazası, geleneksel ve soğuk depo olmak üzere başlıca iki yöntemde yapılır. Hasat edilen Bursa Kestanesi dikenli yumaklar halinde, serin bir yerde yığın yapılır ve yığınların üzeri çeşitli otlar ile kapatılarak 2 ile 3 ay muhafaza edilir.
Geleneksel muhafazada kestaneler doğal ortam koşullarındaki hastalık ve zararlılara açık olduğundan ürün kaybı yaşanabilir.
Soğuk depoda muhafaza
Kurutulan kestaneler plastik kasa, jüt çuval ve plastik filelerde istenen miktarda ambalajlanır ve 0–2 °C sıcaklık ile %85–90 neme sahip soğuk depolarda daha uzun süre muhafaza edilebilir.
Üretim yeriyle bağı nedir?
Sicil, yüksek yağış oranını iri meyveyle; toprağın potasyum içeriği ve belgede volkanik olarak nitelenen yapısını nişasta ve protein oranlarıyla ilişkilendirir.
Sicilde tanımlanan üretim köyleri
Üretim alanı; Yıldırım ilçesindeki Fidyekızık, Hamamlıkızık ve Cumalıkızık, Kestel ilçesindeki Derekızık ile Osmangazi ilçesindeki İnkaya ve Yiğitali (Çongara) köylerini kapsar.
Yükselti, yağış ve gece sıcaklıkları
Bursa Kestanesi Uludağ’ın eteklerindeki ilçe köylerinde 400–600 m arasındaki yüksekliklerde yetişir ve bu coğrafi alanın yıllık ortalama yağış miktarı 600–700 mm’dir. Yağış meyve iriliğini etkileyen önemli iklim faktörleri arasında yer alır. Vejetasyon döneminde sıcaklık gündüzleri yüksek, geceleri düşüktür. Bu iklim koşullarında gelişen meyvelerin aroma bileşenlerine olumlu etkisinden dolayı tadım kalitesi yüksek olur.
İklim ve toprağın ürün niteliğine etkisi
Coğrafi sınırın sahip olduğu iklim ve toprak özelliklerinden dolayı meyveler iri, tadım kalitesi, nişasta ve protein içeriği yüksektir. Doğal yayılış alanları içinde gölgeyi sever, kuzeye doğru gidildiğinde ise ışığa gereksinimi artar.
Geçmişi ve yöredeki yeri nedir?
Seyahatname’de kestane
Evliya Çelebi, Seyahatname adlı eserinde Bursa Kestanesinden söz eder.
Tescil ve denetim nasıl yürütülür?
Tescil kapsamı ve işaret kullanımı
1514 tescil numaralı Bursa Kestanesi menşe adı olarak 25 Aralık 2023 tarihinde tescil edilmiştir. Bursa Kestanesi ibareli ve menşe adı amblemi, ürünün kendisi veya ambalajı üzerinde yer alır. Ürünün kendisi veya ambalajı üzerinde kullanılamadığında, Bursa Kestanesi ibaresi ve menşe adı amblemi işletmede kolayca görülecek şekilde bulundurulur.
Sicildeki denetim düzeni
Denetimler, Bursa İli Hayvancılığı Geliştirme Birliğinin koordinatörlüğünde; Bursa İli Hayvancılığı Geliştirme Birliği, Bursa Büyükşehir Belediyesi, Bursa İl Tarım ve Orman Müdürlüğü ile Bursa Osmangazi Ziraat Odasından konuda uzman 4 kişiden oluşan denetim mercii tarafından gerçekleştirilir. Denetimler düzenli olarak yılda bir defa yapılır. İhtiyaç duyulması ya da şikâyet halinde her zaman denetim yapılabilir.
Denetim mercii; özellikle aşı uygulaması olmak üzere üretim metoduna uygunluğu, meyve özelliklerinin uygunluğunu (Meyve boyutları ve şekli, kilogramdaki meyve adedi, hilum boyutunun meyveye oranı ve şekli, meyve kabuk rengi, meyve tohum iç rengi, toplam karbonhidrat, nişasta ve toplam şeker) ve Bursa Kestanesi ibaresi ile menşe adı ambleminin kullanımının uygunluğunu denetler.
Denetim mercii, kamu kuruluşlarından veya özel kuruluşlardan veya bunlarda görevli uzman gerçek veya tüzel kişilerden denetimin gerçekleştirilmesi sırasında faydalanabilir veya hizmet satın alabilir. Tescil ettiren, hakların korunmasında hukuki süreçleri yürütür.
