Coğrafi işaretli ürün · Aydın
Aydın yöresinde yetişen Memecik çeşidi yağlık, yeşil sofralık veya siyah sofralık olarak değerlendirilebilir. Hasat olgunluğu ve zamanı kullanım amacına göre değişir.
Avrupa BirliğiAB tescilli · PDOTescil tarihi · 1 Nisan 2025
UNESCO ilişkisiGeleneksel Zeytin Yetiştiriciliği ile ilişkiliSomut olmayan kültürel mirasla ilişkiUNESCO ile Yaşatılanlar →
Ürün Künyesi
Sicil belgesini görüntüle ↗Aydın Memecik Zeytini nedir?
Aydın Memecik Zeytini, Olea europeae L. türüne ait Memecik çeşidi zeytin ağaçlarının Aydın’da yetiştirilen meyvesidir. Ürünün özellikleri çeşidin yapısı ve Aydın’ın yetişme koşullarıyla ilişkilendirilir.
Ayırt edici özellikleri nelerdir?
Meyve, renk ve duyusal özellikler
Memecik, Ege Bölgesi’nin en yaygın zeytin çeşididir.
Büyük ve Küçük Menderes vadilerinde yaygın olarak yetiştirilir.
Genellikle eğimli, yamaç ve dağlık arazilerde yetişir.
Bu tip ağaçlar, yaklaşık 80–100 yıl ekonomik olarak verim verebilir ve daha sonrasında uygun budama metotları (kabaklama-gençleştirme vs.) uygulanarak söz konusu bu ağaçlardan yeniden verim almak mümkündür.
Üst kısım koyu yeşil, alt kısım tüylümsüdür.
İyi bakım şartlarında kuvvetli gelişir.
Kısmen kendine verimlidir.
Zeytin sineğine karşı orta derecede hassastır.
Buna karşın siyah salamuralık ve yağlık olarak işlenecekse, bu zeytinlerde çeşide özgü rengin oluşması beklendiğinden, hasada kasım-aralık aylarında başlanır.
Kuraklığa dayanıklı bir çeşittir.
Özellikle Delice üzerine aşılı Memecik çeşidi zeytinin ağaçları çok uzun ömürlüdür.
Meyvenin uç kısmındaki ufak çıkıntı çeşide adını verir.
Kilogramdaki meyve adedi, ortalama 200 adet/kg’dır.
Meyve indeksi (meyve boyu/meyve eni) değeri 1,4–1,5 aralığındadır.
Aydın ilinde hasat ayları olan ekim, kasım ve aralık aylarında gece-gündüz sıcaklık farkları yaklaşık olarak; ekim ayında 5,7°C, kasım ayında 4,6 °C ve aralık ayında ise 3,8 °C’dir. Bu durum Aydın Memecik Zeytininde yağ birikimin ve renk dönüşünün iyi ve hızlı meydana gelmesi için gerekli gece-gündüz sıcaklık farklarını sağlamış olur.
Ağaç, yaprak ve çiçek özellikleri
Kuvvetli periyodisite gösterir.
Aydın Memecik Zeytini ağacının gövdesi koyu gri renkli olup, çatlaktır ve yaprakları geniştir.
Meyve eti ve çekirdek yapısı
Yağ ve et çekirdek oranı yüksektir.
Ortalama meyve ağırlığı 4,78 g, et/çekirdek oranı 7,53, yağ içeriği %24,50’dir.
Bileşim ve kimyasal özellikler
Çizelge 1: Aydın Memecik Zeytini Fenolik Madde Oranları Fenolik Maddeler Değer (mg/kg) Luteolin-7-glikozit 1266,84 Siyanidin-3-glikozit 212,73 Siyanidin-3-rutinosit 410,63
Zeytininin fenolik bileşenlerinden olan luteolin-7-glikozit, rutin, trans-sinnamik asit, siyanidin-3-glikozit ve siyanidin-3-rutinosit miktarları Aydın Memecik Zeytininde yüksektir.
Fenolik bileşenler
Sicilde luteolin-7-glikozit 1266,84 mg/kg, rutin 491,67 mg/kg olarak kaydedilir.
Trans-sinnamik asit 1098,84 mg/kg, siyanidin-3-glikozit 212,73 mg/kg ve siyanidin-3-rutinosit 410,63 mg/kg olarak verilir.
Nasıl yetiştirilir ve hazırlanır?
Çoğaltma ve bahçe tesisi
Aydın Memecik Zeytininde çoğaltma aşılama yöntemi ile yapılır. Anaç olarak kullanılmak üzere genellikle yabani zeytin ağaçları (delice) tohumdan yetiştirilir. Bunun yanı sıra, Türkiye’de Memecik çeşidi zeytin fidanı üretiminde kullanılan tescil edilmiş çöğür anaçları; Frantoio, Leccino, Arbequina, Girit Zeytini ve Uslu çeşitleridir.
Çekirdeklerinin çimlenme yüzdesinin yüksek olması, anaçlık olarak aşıya kolay gelmesi ve aşı başarısının yüksek olması nedeni ile özellikle Uslu çeşidi Aydın Memecik Zeytini çoğaltmada anaç olarak kullanılır. Aydın Memecik Zeytini ağacı gelişme başlangıcı ve çiçeklenme dönemi olan mart-mayıs ayları ile çekirdek sertleşmesi olan temmuz aylarında besine ihtiyaç duyar. Bu sebeple şubat-mart aylarında gübrelenmesi gerekir.
Sulama ve çapalama
Sulamaya en çok ihtiyaç duyulan dönem çiçeklenme sonu ile meyve renk dönüşümleri aşamaları arası olmakla birlikte bölgede genel olarak zeytin bahçelerinde çok fazla sulama imkânı bulunmaz. Budama; şekil, mahsul ve gençleştirme budaması olmak üzere farklı amaçlarla yapılır. Şekil budaması, fidanın kısa sürede şekillenip geliştirilerek meyveye yatmasını sağlamak için yapılır.
Şekil, ürün ve gençleştirme budaması
Zeytinlere genellikle tek gövde ve 3–4 ana dallı olacak biçimde şekil verilir. Mahsul budaması her yıl veya iki yılda bir, verim yılı öncesinde uygulanır. Gençleştirme budaması; odunlaşmış, uzamış, az miktarda ürün alınan ana dala sahip ağaçlarda tacın yeniden şekillendirilmesiyle yapılır.
Hasat ve sofralık hazırlama
Geleneksel hasat yöntemleri yerden toplanma, ağaçtan elle toplama ve sırıkla hasattır. Sırık ile hasatta ağaçların dallarına sırık ile vurulması ağaçlarda sürgünlerin kırılmasına ve buna bağlı olarak periyodisite şiddetinin artması gibi olumsuzluklara neden olur. Sicilde, bu olumsuzluklar nedeniyle makineli hasat yöntemine yer verilir.
Aydın Memecik Zeytini üretimi; hasattan sonra, seçme, ayırma, temizleme, salamura ilavesi, fermantasyon, havalandırma ve ambalajlama aşamaları ile devam eder.
Aydın Memecik Zeytininde doğal fermantasyon (acılık giderme işlemi uygulanmadan zeytinlerin doğrudan salamuraya alınması ile gerçekleşen fermantasyon) 4–6 ay kadar sürer. Bu yöntemde zeytinler doğrudan salamuraya alınır. Salamura suyunda kullanılan tuz, %39,3 oranında sodyum ile % 60,7 oranında klorürden oluşan kimyasal yapıdadır. Aydın Memecik Zeytininde fermantasyon işleminde kullanılacak suyun içme ve kullanma suyu niteliğinde olması gerekir.
Sofralık hazırlama ve salamura
Salamurada kullanılacak su bulanık olmamalı, zararlı kimyasal maddeler içermemeli, hastalık yapıcı mikroorganizmalardan arındırılmış olmalı ve sıcaklığı 19–20°C olmalıdır. Kullanılacak suyun pH değeri 6,5–7 aralığında olmalıdır. Aydın Memecik Zeytininin fermente siyah zeytin olarak üretimi de; doğal fermantasyondan farklı olarak alkali çözelti ile kısmen ya da tamamen acılık giderme işleminin uygulanması ile gerçekleşir.
Öncelikle %10’ luk salamura hazırlanır, fermantasyon başlayınca pH yükselmesini önlemek için laktik ya da sitrik asit ilave edilir. Ortamın ısısı laktik asit bakterilerinin gelişmesini sağlayacak derecede olmalıdır. Uygun fermantasyon sıcaklığı 20–26°C'dir. Bu sıcaklıkta fermantasyon 1–3 ayda tamamlanır. Aydın Memecik Zeytininin yeşil sofralık olarak hazırlanmasında ise % 5–6’lık salamura kullanılır.
Aydın Memecik Zeytini ambalajlanırken temiz ve sağlam olmalı, yabancı tat ve koku içermemelidir.
İşleme özelliğine göre has yeme olgunluğunda ve yeme özelliğinde olmalıdır. Kirli, kokuşmuş, özellikleri kaybolmuş, kurtlanmış veya küflenmiş olmamalıdır. Her türlü parazit, böcek veya bunların parçalarını içermemelidir. Gözle görülür yabancı madde bulunmamalı, zararsız yabancı madde 1 kg’da en çok 1 adet olmalıdır. Aydın Memecik Zeytini tuz oranı ve pH seviyesi aşağıdaki değerlerde olmalıdır.
Aydın Memecik Zeytini tuz oranı ve pH seviyesi Türk Gıda Kodeksi Sofralık Zeytin Tebliğine uygundur. Yeme olgunluğu kazanmış Aydın Memecik Zeytini, ambalajlama öncesi yıkanır, boylama ve ayıklama işlemi tekrarlanır. Bunun amacı, fermantasyon esnasında oluşabilecek yumuşama, renk kayıpları ve ilk seçmede gözden kaçan kusurları elimine etmektir.
Hasat zamanı ve olgunluk
Genel olarak yağlık olarak değerlendirilmekle birlikte, erken hasat edildiğinde yeşil ve siyah sofralık olarak da değerlendirilir. Aydın Memecik Zeytini hem yağlık, hem de salamuralık olarak değerlendirildiğinden, değerlendirme şekline bağlı olarak hasat olgunluğu ve hasat dönemi farklılık gösterir. Genellikle salamura yeşil zeytine işlenecek zeytinlerin meyvesi sarımsı yeşil bir renge ulaştığında ve eylül-ekim aylarında hasat edilir.
Olgunluk göstergesi
Bu anlamda meyve rengi, bir diğer ifade ile meyve olgunluk indisi dikkate alınır.
Nasıl muhafaza edilir?
Ürünün depolanması işlemi ürünün sofralık veya yağ olarak değerlendirilmesine göre değişir. Sofralık olarak değerlendirilecek Aydın Memecik Zeytini yaklaşık 7–10°C sıcaklıkta ve %80–85 nem koşullarında depolanır.
Yöresiyle bağı nedir?
Aydın’ın uzun yıllar ortalama yıllık yağış miktarı sicilde “636.,7 mm” biçiminde yazılmıştır; bu sayısal yazım kaynak teyidi gerektirir. Sicil, verilen yağış miktarının ürünün yıllık yağış ihtiyacını karşıladığını belirtir. Bölgenin iklim özellikleri, toprak yapısı ve pH seviyesinin uygunluğu ile birlikte bu yörenin etrafını saran dağların zengin bitki örtüsü, Aydın Memecik Zeytininin kendine has özelliklere sahip olmasını sağlar.
* Sicil belgesinde yıllık yağış miktarı “636.,7 mm” biçiminde yazılmıştır. Nokta ve virgülün birlikte kullanılması sayının nasıl okunacağını belirsizleştirmektedir. Yıllık yağış miktarının doğru gösteriminin tescil ettiren kurum veya TÜRKPATENT tarafından açıklığa kavuşturulması gerekmektedir.
Aydın ilinde Menderes nehrinin suladığı toprakların ve ilin kuzeyi ile güneyini çevreleyen dağlık arazilerdeki toprakların, fosfor ve mikro element içerikleri yönünden yeterli olması; ayrıca genellikle sabah saatlerinde doğu yönünde esen poyraz, öğleden sonra ise batıdan esen imbat rüzgârları üründe fenolik maddelerde artış sağlar.
Tescil ve denetim bilgileri
Avrupa Birliği tescili
Aydın Memecik Zeytini, Avrupa Birliği’nde Korunmuş Menşe Adı (PDO) kapsamında tescillidir. Resmî tescil kaydında 2025/470 sayılı düzenleme ve 1 Nisan 2025 tarihi yer alır. AB başvuru sahibi Aydın Ticaret Borsası olarak kayıtlıdır.
Türkiye’deki coğrafi işaretin tescil ettireni Aydın Ticaret Borsası olarak sicilde yer alır.
Tescil kapsamı ve işaret kullanımı
749 tescil numaralı Aydın Memecik Zeytini menşe adı olarak 7 Mayıs 2021 tarihinde tescil edilmiştir. Aydın Memecik Zeytini ibaresi ve menşe adı amblemi, ürünün kendisi veya ambalajı üzerinde yer alır. Ürünün kendisi veya ambalajı üzerinde kullanılamadığında, Aydın Memecik Zeytini ibaresi ve menşe adı amblemi, işletmede kolayca görülecek şekilde bulundurulur.
Aydın Ticaret Borsası tarafından 2021-11-12 tarihinde PDO-TR-02813 dosya numarasıyla yapılan AB başvurusu 2024-11-15 tarihinde yayımlanmış; ürün 2025-04-01 tarihli 2025/470 sayılı düzenlemeyle Korunmuş Menşe Adı (PDO) olarak tescil edilmiştir.
Şikâyet olması veya gerekli görülmesi durumunda tuz ve pH oranı ile fenolik madde oranlarının uygunluğu. Aydın Memecik Zeytini coğrafi işaretinin ve menşe adı ambleminin kullanımının uygunluğu. Denetim mercii, kamu kuruluşlarından veya özel kuruluşlardan veya bunlarda görevli uzman gerçek veya tüzel kişilerden denetimin gerçekleştirilmesi sırasında faydalanabilir veya hizmet satın alabilir. Tescil ettiren hakların korunmasında hukuki süreçleri yürütür.
Denetim mercii ve kontrol koşulları
Aydın Memecik Zeytini denetimleri Aydın Ticaret Borsası koordinatörlüğünde; Aydın İl Tarım ve Orman Müdürlüğünden bir, Aydın Bilim Sanayi ve Teknoloji İl Müdürlüğünden bir ve Aydın Ticaret Borsasından bir olmak üzere konusundan uzman toplam üç kişiden oluşan denetim mercii tarafından yerine getirilir. Denetim mercii, her yıl hasat döneminde (ekim, kasım aylarında) bir defa, şikâyet halinde veya gerekli görülen durumlarda ise her zaman toplanır.
Denetim mercii ilgili numuneleri bilimsel yöntemler ile toplayarak test ve gözlemlerini rapor haline getirir. Denetim mercii her rutin denetleme dönemi öncesi bir araya gelip denetlenecek üretici ve adreslerine göre bir denetleme planı oluşturur. Gerekli olması halinde Aydın Ticaret Borsasının laboratuvar ve ekipmanlarını kullanılır. Denetimler ile ilgili tüm giderler Aydın Ticaret Borsası tarafından karşılanır.
Duyusal denetim ve değerlendirme
Denetim merciinin toplanacağı tarihten en az bir hafta önce Aydın Ticaret Borsası denetim merciinde bulunan kuruluşlara resmi yazı ile toplantı tarihini bildirir. Denetime esas kriterlere aşağıda yer verilmektedir. Ürünün coğrafi alanda üretilmiş olması. Ürünün meyve büyüklüğünün kilogramda yaklaşık 200 adet olması. Üründe küf, kokuşma, mekanik zarar gibi fizik kayıpların olup olmadığı. (duyusal analiz ve makroskopik gözlem ile) Depolama koşullarının uygunluğu.
UNESCO ile bağlantısı
Geleneksel Zeytin Yetiştiriciliği ile ilişkili: Aydın Memecik Zeytini aşıyla çoğaltılır; meyveler yağlık ya da sofralık kullanımına göre hasat edilir. Yeşil ve siyah sofralık biçimlerin işlenmesi farklıdır. Yerel çeşidi tanıma ve kullanım amacına göre hasat etme bilgisi, zeytincilik geleneği içindeki yerini açıklar. Bağlantının kapsamı, yukarıda belirtilen UNESCO ilişkisiyle sınırlıdır.
