Coğrafi işaretli ürün · Aydın
Aydın’a özgü Memecik çeşidi zeytin, uç kısmındaki çıkıntısıyla tanınan yağlık ve sofralık bir üründür.
Avrupa BirliğiAB tescilli · PDOTescil tarihi · 2025-04-01
Ürün Künyesi
Sicil belgesini görüntüle ↗Aydın Memecik Zeytini nedir?
Aydın Memecik Zeytini, Olea europeae L. türüne ait Memecik çeşidi zeytin ağaçlarının meyvesidir. Aydın ili coğrafi sınırında menşe adıyla tescilli olan ürün, zeytin grubunda yer alır.
Genellikle yağlık olarak değerlendirilen zeytin, erken hasat edildiğinde yeşil ve siyah sofralık olarak da işlenir. Meyvenin uç kısmındaki ufak çıkıntı, Memecik adının ayırt edici fiziksel işaretidir.
Ayırt edici özellikleri nelerdir?
Memecik çeşidinin görünümü
Ağacın gövdesi koyu gri ve çatlak yapıdadır; yapraklarının üst yüzeyi koyu yeşil, alt yüzeyi ise tüylümsüdür. Meyvenin uç kısmındaki ufak çıkıntı, çeşide adını veren belirgin özelliktir.
Meyve ölçüleri ve bileşimi
Ortalama meyve ağırlığı 4,78 g, et/çekirdek oranı 7,53 ve yağ içeriği %24,50’dir. Kilogramda ortalama 200 meyve bulunur; meyve boyunun meyve enine oranını gösteren indeks 1,4-1,5 aralığındadır. Çeşidin yağ ve et/çekirdek oranı yüksektir.
Fenolik bileşen profili
Aydın Memecik Zeytininde luteolin-7-glikozit, rutin, trans-sinnamik asit, siyanidin-3-glikozit ve siyanidin-3-rutinosit miktarları yüksektir. Sicilde luteolin-7-glikozit 1266,84 mg/kg, rutin 491,67 mg/kg, trans-sinnamik asit 1098,84 mg/kg, siyanidin-3-glikozit 212,73 mg/kg ve siyanidin-3-rutinosit 410,63 mg/kg olarak yer alır.
Tablo-1: Sicildeki özellikler tablosu
Tabloyu küçük ekranda yatay kaydırarak inceleyebilirsiniz.
| Aydın Memecik Zeytini tuz oranı ve pH seviyesi Türk Gıda Kodeksi Sofralık Zeytin Tebliğine uygundur. |
|---|
| Ürünün depolanması işlemi ürünün sofralık veya yağ olarak değerlendirilmesine göre değişir. Sofralık olarak |
| değerlendirilecek Aydın Memecik Zeytini yaklaşık 7-10°C sıcaklıkta ve %80-85 nem koşullarında depolanır. Yeme |
| olgunluğu kazanmış Aydın Memecik Zeytini, ambalajlama öncesi yıkanır, boylama ve ayıklama işlemi tekrarlanır. |
Tablo-2: Sicildeki özellikler tablosu
Tabloyu küçük ekranda yatay kaydırarak inceleyebilirsiniz.
| Bunun amacı, fermantasyon esnasında oluşabilecek yumuşama, renk kayıpları ve ilk seçmede gözden kaçan |
|---|
| kusurları elimine etmektir. |
| Denetleme: |
Üretim süreci nasıl ilerler?
Aşılama ve anaç seçimi
Çoğaltma aşılama yöntemiyle yapılır; anaç olarak genellikle tohumdan yetiştirilen yabani zeytin ağaçları, yani deliceler kullanılır. Memecik fidanı üretiminde Frantoio, Leccino, Arbequina, Girit Zeytini ve Uslu tescilli çöğür anaçları arasında sayılır; Uslu çeşidi özellikle anaç olarak kullanılır.
Besleme, sulama ve budama
Ağaçların gelişme ve çiçeklenme dönemi olan mart-mayıs ayları ile çekirdek sertleşmesinin görüldüğü temmuz ayında besin gereksinimi bulunur; gübreleme şubat-mart aylarında yapılır. Sulamaya en çok çiçeklenme sonu ile meyvenin renk dönüşümü arasındaki dönemde ihtiyaç duyulur; bölgede zeytin bahçelerinde sulama imkânı genel olarak sınırlıdır. Şekil, mahsul ve gençleştirme budamaları uygulanır; ağaçlara genellikle tek gövde ve 3-4 ana dal oluşturacak biçimde şekil verilir. Mahsul budaması her yıl veya iki yılda bir verim yılı öncesinde, gençleştirme budaması ise verimi azalmış ana dallarda tacın yeniden şekillendirilmesi için yapılır.
Doğal salamura fermantasyonu
Doğal fermantasyonda acılık giderme işlemi uygulanmadan zeytinler doğrudan salamuraya alınır ve süreç 4-6 ay sürer. Salamura tuzu %39,3 sodyum ve %60,7 klorürden oluşur. Fermantasyonda içme ve kullanma suyu niteliğinde, bulanık olmayan, zararlı kimyasal madde ile hastalık yapıcı mikroorganizma içermeyen, 19-20°C sıcaklıkta ve pH değeri 6,5-7 aralığında su kullanılır.
Siyah ve yeşil sofralık hazırlama
Fermente siyah zeytin üretiminde alkali çözeltiyle kısmen ya da tamamen acılık giderme uygulanır; %10’luk salamura hazırlanır ve fermantasyon başlayınca pH yükselmesini önlemek amacıyla laktik ya da sitrik asit ilave edilir. Uygun fermantasyon sıcaklığı 20-26°C’dir ve bu sıcaklıkta fermantasyon 1-3 ayda tamamlanır. Yeşil sofralık hazırlamada %5-6’lık salamura kullanılır.
Ambalajlama ve depolama
Ambalajlanacak ürün temiz ve sağlam, yabancı tat ve koku içermeyen, yeme olgunluğuna ulaşmış nitelikte olmalıdır. Kirli, kokuşmuş, kurtlanmış veya küflenmiş ürünler ile parazit, böcek, bunların parçaları ve gözle görülür yabancı madde bulunmamalıdır; zararsız yabancı madde 1 kg’da en çok 1 adet olabilir. Tuz oranı ve pH seviyesi Türk Gıda Kodeksi Sofralık Zeytin Tebliğiyle uyumludur. Sofralık olarak değerlendirilecek zeytin yaklaşık 7-10°C sıcaklıkta ve %80-85 nem koşullarında depolanır; yeme olgunluğuna ulaşan ürün ambalajlama öncesinde yıkanır, yeniden boylanır ve ayıklanır.
Hasat nasıl yapılır?
Hasat yöntemleri
Hasat geleneksel veya makineli yöntemlerle yapılabilir; geleneksel yöntemler yerden toplama, ağaçtan elle toplama ve sırıkla hasadı içerir. Sırıkla hasat, sürgünlerin kırılmasına ve periyodisite şiddetinin artmasına yol açabildiğinden makineli hasat önerilir.
Olgunluk ve değerlendirme amacı
Hasat olgunluğu, zeytinin yağlık ya da salamuralık değerlendirilmesine göre meyve rengi üzerinden belirlenir. Yeşil salamuraya işlenecek meyveler sarımsı yeşil renge ulaştığında, genellikle eylül-ekim aylarında hasat edilir. Siyah salamuralık ve yağlık değerlendirmede çeşide özgü rengin oluşması beklenir; hasada kasım-aralık aylarında başlanır.
Coğrafi sınırla bağı nedir?
İklim, toprak ve rüzgâr etkisi
Ürünün coğrafi sınırı Aydın ilidir. Yörenin iklimi, toprak yapısı, pH uygunluğu ve dağların zengin bitki örtüsü, ürünün kendine özgü niteliklerinin oluşumunda rol oynar. Menderes Nehri’nin suladığı topraklar ile ilin kuzey ve güneyindeki dağlık arazilerin fosfor ve mikro element içeriği yeterlidir; sabah doğudan esen poyraz ve öğleden sonra batıdan esen imbat rüzgârları fenolik maddelerde artış sağlar.
Hasat dönemindeki sıcaklık farkları
Aydın’da hasat aylarında gece-gündüz sıcaklık farkı ekimde yaklaşık 5,7°C, kasımda 4,6°C ve aralıkta 3,8°C’dir. Bu farklar, yağ birikimi ve renk dönüşümü için gerekli koşulları destekler. Aydın’ın uzun yıllar ortalama yıllık yağış miktarı çeşidin yıllık yağış isteğini karşılar.
Tescil ve denetim nasıl yürütülür?
Tescil ve işaretleme
Aydın Memecik Zeytini, 749 tescil numarasıyla 7 Mayıs 2021 tarihinde menşe adı olarak tescil edilmiştir; koruma 16 Temmuz 2019 tarihinden itibaren başlar. Ürün, Avrupa Birliği’nde Korunmuş Menşe Adı (PDO) olarak 1 Nisan 2025 tarihinde tescil edilmiştir. Ürün veya ambalajı üzerinde “Aydın Memecik Zeytini” ibaresi ile menşe adı amblemi yer alır. Bu kullanım ürünün kendisi ya da ambalajı üzerinde mümkün değilse ibare ve amblem işletmede kolayca görülecek biçimde bulundurulur.
Denetim yapısı ve kapsamı
Denetimler, Aydın Ticaret Borsası koordinatörlüğünde; Aydın İl Tarım ve Orman Müdürlüğü, Aydın Bilim Sanayi ve Teknoloji İl Müdürlüğü ve Aydın Ticaret Borsasından birer uzmanın yer aldığı üç kişilik denetim mercii tarafından yürütülür. Denetim mercii her yıl ekim-kasım hasat döneminde bir kez, şikâyet hâlinde veya gerekli görülen durumlarda ise her zaman toplanır. Numuneler bilimsel yöntemlerle alınır, test ve gözlemler raporlanır; rutin denetim öncesinde üretici ve adreslere göre bir plan hazırlanır. Denetimlerde ürünün coğrafi alanda üretimi, meyve büyüklüğü, fiziksel kusurları, depolama koşulları, gerektiğinde tuz, pH ve fenolik madde oranları ile işaret kullanımının uygunluğu incelenir. Denetim mercii gerektiğinde kamu veya özel kuruluşlardan ya da uzman kişilerden hizmet satın alabilir; denetim giderleri Aydın Ticaret Borsası tarafından karşılanır ve tescil ettiren hakların korunmasına ilişkin hukuki süreçleri yürütür.