Coğrafi işaretli ürün · Ankara
Ayaş ilçesinde yerel tohumla yetişen, ince kabuklu, çok sulu ve iri yapılı domatestir.
Avrupa BirliğiAB tescilli · PDOTescil tarihi · 2023-12-19
Ürün Künyesi
Sicil belgesini görüntüle ↗Ayaş Domatesi nedir?
Ayaş Domatesi, Ankara ili Ayaş ilçesinde yerel ekotipte tohum ve fideler kullanılarak yetiştirilen bir domatestir. İnce kabuklu ve çok sulu yapısıyla tanımlanır.
Ayırt edici özellikleri nelerdir?
Meyve biçimi ve görünümü
Ayaş Domatesi iri ve oldukça etli bir meyvedir; ağırlığı 250–300 g arasındadır ve donuk pembe-kırmızı renk tonuna sahiptir. Dış yüzeyindeki çukurlar, meyvenin dilimli görünmesini sağlar.
Doku ve iç yapı
Meyve sert yapılı değildir; parmakla dokunulduğunda yüzeyi çöker. İkiye ayrıldığında meyve etinde kırağı şeklinde beyazlık görülür.
Aroma ve kimyasal özellikler
Yüksek asit oranı, domatese hafif tuzlu ve limonsu bir aroma verir. Likopen içeriği yaklaşık 5,916 mg/100 g'dır.
Ölçülebilir özellikler
Suda çözünür kuru madde en az 4,20 briks, pH değeri 4,20–4,70 ve toplam asitlik sitrik asit cinsinden en az %0,40'tır. Hunter renk değerleri *L için 28,0–29,0, *a için 14,0–17,0 ve *b için 8,0–12,0 aralığındadır.
Bitki yapısı ve gelişim
Bitki dar yapraklı, toprağa oturan bodur yapıdadır; boyu yaklaşık 120 cm'ye ulaşır ve geç sezon gelişme gösterir. Ayaş Domatesi açık tozlaşır ve geç gelişim özelliği taşır.
Yaprak ve çiçek özellikleri
Gövdede olduğu gibi yaprakların üzerinde de domates kokusu veren tüyler bulunur; yapraklar bileşik yapıdadır. Çiçekler sarı renkli ve genellikle salkım şeklindedir; geniş yaprak ayası ile bol yapraklı yapı, yüksek güneşlenmeye rağmen meyvelerde güneş yanığı oluşmasını önler.
Nasıl yetiştirilir?
Polen çimlenmesi ve meyve bağlama için en uygun sıcaklık 18-26°C, %50-80 hava oransal nemidir.
Toprağın hazırlanması ve fide seçimi
Ekim alanı önceden sürülür ve toprağın havalanması sağlanır; bu işlem genellikle nisan ayında yapılır. Fideler, kotiledon yapraklardan sonra 2,5 yapraklı olduklarında ve yaklaşık 5–10 cm boya ulaştıklarında dikime hazır kabul edilir.
Fide dikimi
Fide dikimi elle veya makineyle yapılabilir; dikimler 1 Mayıs'ta başlar ve mayıs ayının sonuna kadar sürer. Sofralık üretimde sıra üzeri aralık 50–60 cm, ürünün sanayiye verileceği üretimde 25–30 cm'dir; iki sıra arasında 1,8–2,0 m mesafe bırakılır.
Bakım, sulama ve besleme
İlk çapa dikimden 15 gün sonra, ikinci çapa ise birinci aydan sonra yapılır; arazi fazla otluysa üçüncü çapa da uygulanabilir. Damla sulama tercih edildiğinde haftada bir 12 saat süreyle sulama yapılır. Gübre, toprak analizi sonrasında verilir; gerekli görülürse çiçeklenme için mono amonyum fosfat, meyveler oluşmaya başladıktan sonra potasyum uygulanabilir.
Çiçeklenme ve olgunlaşma koşulları
Çiçek tozları 10 °C ve üzerindeki sıcaklıklarda çimlenebilir; polen çimlenmesi ve meyve bağlama için uygun sıcaklık 18–26 °C, uygun oransal nem ise %50–80'dir. Düşük sıcaklıkta polen oluşumu azalabilir ve şekilsiz meyveler meydana gelebilir; sıcaklık 17 °C'nin üzerine çıktığında çiçeklenme başlar ve meyve 25 gün sonra gelişir. Meyve olgunlaşma sürecinde sıcaklığın 18–26 °C arasında olması gerekir; renk maddeleri ve likopen bu sıcaklıkta sentezlenir.
Hasat nasıl yapılır?
Hasat ağustos ayı başında başlar ve kasım ayına kadar sürer; domatesler açık alanda fide dikiminden sonra 60–80 günde hasat olgunluğuna ulaşır. Hasatta meyve avuç içine alınır, sapı etrafında hafifçe döndürülür ve zedelenmeden koparılır.
Ayaş ilçesiyle bağı nedir?
Coğrafi sınır Ankara ili Ayaş ilçesidir; meyvenin şekli ve yapısı, bu sınırda nesilden nesile aktarılan yerel tohum ve fidelere bağlıdır. Ayaş'ta karasal iklim görülür; kışlar soğuk, yazlar sıcak ve kuraktır ve ilçenin rakımı 910 m'dir.
uygun sıcaklık 18-26°C, %50-80 hava oransal nemidir.
Tescil ve denetim nasıl yürütülür?
Tescil ve işaretleme
Ayaş Domatesi, 1236 tescil numarasıyla 5 Ekim 2022 tarihinde menşe adı olarak tescil edilmiştir; koruma 15 Ekim 2020 tarihinden itibaren geçerlidir. Ürün, Avrupa Birliği'nde 19 Aralık 2023 tarihinde Korunmuş Menşe Adı (PDO) olarak tescil edilmiştir. Ayaş Domatesi ibaresi ve menşe adı amblemi ürünün veya ambalajının üzerinde yer alır; bunun mümkün olmadığı durumlarda işletmede kolayca görülecek biçimde bulundurulur.
Denetim mercii ve sıklığı
Denetimler, Ayaş Ziraat Odasının koordinatörlüğünde; Ayaş Ziraat Odası, Ayaş Belediyesi, Ayaş İlçe Tarım ve Orman Müdürlüğü ile Ankara Üniversitesi Gıda Güvenliği Enstitüsünden uzmanların katılımıyla oluşturulan en az üç kişilik denetim mercii tarafından yürütülür. Denetim mercii yılda bir kez düzenli denetim yapar; ihtiyaç veya şikâyet hâlinde denetim her zaman gerçekleştirilebilir. Denetim raporları Ayaş Ziraat Odası tarafından her yıl Türk Patent ve Marka Kurumuna gönderilir. Denetim mercii, denetim sırasında kamu veya özel kuruluşlardan ya da bu kuruluşlarda görevli uzman gerçek ve tüzel kişilerden faydalanabilir veya hizmet satın alabilir.
Denetim ölçütleri ve hakların korunması
Denetimde ürünün Ayaş Ziraat Odası ve Ayaş İlçe Tarım ve Orman Müdürlüğüne kayıtlı üreticilerce coğrafi sınır içinde üretilmesi, yerel ekotipte tohumdan yetiştirilmesi ve fiziksel özelliklere, gerektiğinde kimyasal özelliklere uygunluğu kontrol edilir. Üretim metoduna, özellikle ekim mesafelerine uygunluk ile Ayaş Domatesi ibaresi ve menşe adı ambleminin kullanımı da denetim kapsamındadır. Tescil ettiren Ayaş Ziraat Odası, hakların korunmasına ilişkin hukuki süreçleri yürütür.
Tablo-1: Sicildeki özellikler tablosu
Tabloyu görüntüle · 6 kayıt
Tabloyu küçük ekranda yatay kaydırarak inceleyebilirsiniz.
| Ayaş Domatesinin fiziksel ve kimyasal özellikleri | ||
|---|---|---|
| Suda Çözünür Kuru Madde (briks) | En az 4,20 | |
| pH Değeri | 4,20-4,70 | |
| Toplam Asitlik (%Sitrik Asit) | En az %0,40 | |
| Hunter Renk Değeri (en az-en çok) | *L | 28,0-29,0 |
| *a | 14,0-17,0 | |
| *b | 8,0-12,0 |