Coğrafi işaretli ürün · Ankara
Polatlı Soğanı, Ankara’nın Polatlı ilçesinde yetiştirilen, keskin aromalı ve uzun süre muhafaza edilebilen kuru soğandır.
Ürün Künyesi
Sicil belgesini görüntüle ↗Polatlı Soğanı nedir?
Polatlı Soğanı, Ankara’nın Polatlı ilçesinde Allium cepa L. türüne ait belirli çeşitlerle yetiştirilen ve kuru soğan olarak ticarete konu edilen bir üründür. Üretimde Bonus, Şampiyon, Medusa, Vuaelta ve Karbeyazı çeşitleri kullanılır; coğrafi sınır içinde ağırlıklı olarak kışlık kategorideki Bonus çeşidi yetiştirilir.
Ürünün belirgin nitelikleri, uygun koşullarda uzun süre dayanması ve keskin soğan aromasıdır. Bu nitelikler Polatlı’nın güneşlenme süresi, sıcak iklimi, düşük nispi nemi ve yörede uygulanan üretim yöntemiyle ilişkilendirilir.
Ayırt edici özellikleri nelerdir?
Çeşit yapısı ve uzun gün karakteri
Bonus, Vuaelta ve Karbeyazı kışlık; Şampiyon ile Medusa ise yazlık soğan olarak yetiştirilir. Polatlı Soğanı, uzun gün kuru soğanı niteliğindeki bir tarım ürünüdür.
Görünüm, boyut ve iç renk
Dış kabuk rengi açık sarıdan bakır kahverengiye ve bu rengin tonlarına uzanır; baş şekli genel olarak basık ve yuvarlaktır. Dış kabuk sayısı 1–10 arasında değişir; baş çapı 50–110 mm, ağırlığı ise 70–450 gram aralığındadır. İç et rengi beyaz, tadı acıdır.
Aroma ve muhafaza kapasitesi
Ürün, karakteristik keskin koku ve soğan aromasına sahiptir. Uygun muhafaza koşullarında depolama süresi 8 aya kadar ulaşabilir.
Bitkisel dayanıklılık
Kullanılan çeşitlerin Polatlı’da tohumdan baş bağlama kabiliyeti yüksektir; bitki kökü kuvvetli bir yapı gösterir. Bitki, sıcak iklim koşulları ile bitki zararlılarına ve hastalıklara karşı toleranslıdır.
Yetiştiricilik nasıl yapılır?
Tarla hazırlığı ve ekim nöbeti
Ekim ve dikimden önce toprak, sonbaharda durumuna göre 1–2 kez pullukla sürülür; kültivatör, tırmıklama ve arazi tesviyesiyle ekime hazırlanır. Soğan toprak altında geliştiği için arazi gevşek ve süngerimsi yapıda tutulur; toprağı bastırıp sıkıştıran merdane ve freze gibi aletlerle sürüm yapılmaz. Yetiştiricilikte ekim nöbeti uygulanır ve aynı tarlada en az 3 yıl yeniden soğan ekilmemesi önerilir.
Toprak ve iklim gereksinimleri
Soğan; besin değeri yeterli hafif bünyeli, tınlı veya çok ağır olmamak koşuluyla hafif killi topraklarda yetiştirilebilir; ideal toprak pH’sı 6,0–6,5 aralığındadır. Gün uzunluğu ve sıcaklık yetiştiriciliği etkiler; erken gelişme döneminde ortalama 13 °C, baş bağlama başlangıcında 21 °C ve baş olgunlaşmasında 24–27 °C civarındaki sıcaklıklar istenir.
Ekim ve çimlenme
Ekim, hava koşulları ve yağış rejimine bağlı olarak şubat ayından nisan ortasına kadar yapılır; tohumlar 25–30 cm aralıklarla açılan çizgilere mibzerle ekilir ve dekara 400–600 gram tohum kullanılması tavsiye edilir. Tohum ekim derinliği 0,5–1 cm, sıra üzeri mesafe 5–7 cm ve sıra arası mesafe 25–30 cm olarak tavsiye edilir; tahmini çimlenme süresi 7–10 gündür.
Besleme, sulama ve gelişim bakımı
Gübre türü ve miktarını belirlemek için toprak analizi önerilir; şubat ve mart aylarında ortalama 20 kg/dekar DAP veya kompoze taban gübresi, mayısta ise ortalama 20 kg/dekar azotlu gübre uygulanması tavsiye edilir. Yağış rejimine bağlı olarak hasada kadar yaklaşık 8–9 kez yağmurlama sulama yapılır; ilk sulamalar çıkış için 3–4 saat, bitkiler yaklaşık 10 cm boya ulaştığında ise ortalama 6 saat sürer. Baş oluşumu tamamlanıp yaprak yatmaları başladığında sulama sona erdirilir.
Çapa ve bitki koruma
Çimlenme sonrasında yabancı otları temizlemek ve toprağı kabartmak için ilk 15 gün içinde ilk çapa, bundan 3–4 hafta sonra ikinci çapa yapılır; gelişim döneminde toplam 2–3 çapa ile yabancı ot kontrolü ve boğaz çevresindeki toprağın yumuşatılması sağlanır. Bitki hastalıkları ve zararlılarına karşı ilgili mevzuata uygun bitki koruma ürünleriyle zirai mücadele yürütülür.
Hasat ve hasat sonrası işlemler
Hasat olgunluğu ve söküm
Hasat, olgunluğa ulaşan soğanlar için yaklaşık ağustos ayı başından ekim ayı sonuna kadar gerçekleştirilir. Ağustos ortalarında yapraklar yatıp sulama kesildikten sonra soğanlar tavındaki topraktan el, çapa veya makine yardımıyla sökülür.
Kurutma, ayıklama ve tasnif
Sökülen soğanlar, boğaz kısımlarının incelmesi ve dış kabuğun kolay soyulur duruma gelmesi için kurutulur; kuruyan ürünün yaprakları veya sapları makasla kesilerek ayıklanır. Çuvallamadan önce soğanlar boyutlarına göre küçük, orta ve büyük olarak üç sınıfa ayrılır ve ayrı ayrı çuvallanır.
Piyasaya arz ve depoya ayırma
İlk hasat edilen soğanların bir bölümü tüketime sunulur; kalan ürün ise ihtiyaç döneminde satılmak üzere depolara kaldırılır.
Olgunlaşma ve muhafaza koşulları
Olgunlaşma süresi
İklim ve yetiştiricilik koşullarına bağlı olgunlaşma süresi yaklaşık 140–160 gün arasındadır.
Muhafaza koşulları
Soğanlar kuru ve serin, dezenfekte edilmiş temiz depolarda veya soğuk hava depolarında muhafaza edilir; depolama öncesinde ya da depoda uygun ekipmanlarla kurutulur ve havalandırma sistemleri tercih edilir. Başarılı depolama için %65–70 nispi nem önerilir; iyi hava sirkülasyonu sağlandığında %85’e kadar nispi nem koşulları da kullanılabilir. Ürün, gıda ile temasa uygun çuvallarda, paletler üzerinde, kasa veya sandıklarda ya da yığın hâlinde depolanır ve koku çekebilecek ürünlerle birlikte tutulmaz.
Coğrafi sınırla bağı nedir?
Polatlı Soğanının coğrafi sınırı Ankara ili Polatlı ilçesidir; ürünün bu sınırla bağı, ilçedeki yetiştiricilik ve üretim potansiyelinden kaynaklanır. Polatlı’daki soğan üretimi ülke ihtiyacının önemli bir bölümünü karşılar ve ilçe soğan deposu olarak bilinir.
Polatlı’nın güneşlenme süresi, sıcak iklimi ve düşük nispi nemi; ürünün dayanıklılığı ve keskin aromasıyla ilişkilendirilen doğal koşullardır. Mahreç işaretinin kapsamı gereği yetiştiricilik ve üretim aşamalarının tamamı belirtilen coğrafi sınır içinde gerçekleştirilmelidir.
Tescil ve denetim nasıl yürütülür?
Tescil statüsü ve işaretleme
Polatlı Soğanı, 725 numarayla mahreç işareti olarak 16 Nisan 2021 tarihinde tescil edilmiştir; koruma 1 Mayıs 2020 tarihinden itibaren 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu kapsamında geçerlidir. Polatlı Soğanı ibaresi ve mahreç işareti amblemi ürünün veya ambalajının üzerinde yer alır; bu kullanım mümkün değilse işletmede kolayca görülecek biçimde bulundurulur. Polatlı Soğanı ibareli logo, gıda işletmecileri tarafından isteğe bağlı olarak kullanılabilir.
Denetim yapısı ve kapsamı
Denetimler, Polatlı Ticaret Odası koordinatörlüğünde, Polatlı Ticaret Odası ile Polatlı İlçe Tarım ve Orman Müdürlüğünün katıldığı en az üç kişilik denetim mercii tarafından yürütülür. Denetim yılda en az bir kez yapılır; şikâyet üzerine veya gerekli görülen durumlarda ek denetim gerçekleştirilebilir. Denetim mercii, coğrafi işaretin kullanımını, hasat ile depolama ve muhafaza koşullarını ve üretim metoduna uygunluğu kontrol eder; belirlenen uygunsuzluklar ve alınacak tedbirler ilgili kişi, kurum veya kuruluşa bildirilir.
Denetimler 6769 sayılı Kanun uyarınca raporlanır ve Polatlı Ticaret Odası tarafından her yıl Türk Patent ve Marka Kurumuna sunulur. Denetim mercii, denetim sırasında kamu veya özel kuruluşlardan ya da bu kuruluşlarda görevli uzman gerçek veya tüzel kişilerden yararlanabilir veya hizmet satın alabilir. Tescil ettiren, hakların korunmasına ilişkin hukuki süreçleri yürütür.