Coğrafi işaretli ürün · Afyonkarahisar
Afyonkarahisar’da Anadolu mandası sütü ve kaymakaltı sütünden üretilen fermente manda yoğurdudur.
Ürün Künyesi
Sicil belgesini görüntüle ↗Afyon Manda Yoğurdu / Afyonkarahisar Manda Yoğurdu nedir?
Afyon Manda Yoğurdu / Afyonkarahisar Manda Yoğurdu, Afyonkarahisar’da yetiştirilen Anadolu mandalarından elde edilen süt ile manda kaymağı üretiminden kalan kaymakaltı sütten üretilen fermente bir süt ürünüdür.
Ürün, süt yağı bakımından tam yağlı, yarım yağlı ve yağsız yoğurt sınıflarının dışında değerlendirilir ve en az %3 süt yağı içerir. Kaymakaltı sütünün kullanımı, ürünün temel bileşim ve üretim kimliğini belirler.
Ayırt edici özellikleri nelerdir?
Kaymakaltı manda sütü
Manda kaymağı üretiminde sütün yüzeyindeki kaymak tabakası alındıktan sonra geriye kalan kaymakaltı manda sütü yoğurt yapımında kullanılır. Kaymak üretiminde sütün yağının önemli bir bölümü kaymağa geçtiğinden, kaymakaltı sütünün yağ oranı manda sütüne göre daha düşüktür.
Yağ ve protein sınırları
Üretimde kullanılan çiğ manda sütünün süt yağı oranı en az %7, süt proteini oranı ise en az %5,5’tir. Kaymakaltı sütünün süt yağı oranı, mevsim ve üretim tekniğine bağlı olarak %3-4 arasında değişebilir.
Nihai üründe süt yağı en az %3, süt proteini en az %5 olmalıdır. Titrasyon asitliği laktik asit cinsinden ağırlıkça %0,6-1,5, pH değeri ise 4,2-4,9 aralığındadır.
Renk, kıvam ve duyusal yapı
Yoğurt porselen beyazı renktedir ve kendine has tat ile koku taşır. Sert ve sıkı kıvamlı yapısının yanında yapışkan özellik gösterir.
Üretim süreci nasıl ilerler?
Kaymakaltı sütünün ayrılması
Küçük ölçekli üretimde süreç, kaymak üretimi ve kaymakaltı sütünün ayrılmasıyla başlar. Ticari üretim, genellikle küçük ölçekli gıda işletmelerinde gerçekleştirilir.
Standardizasyon ve ısıl işlem
Büyük ölçekli üretimde kaymakaltı sütünün süt yağı oranı en az %3 olacak biçimde standardize edilir; homojenizasyon isteğe bağlıdır. Küçük ölçekli yöntemde ısıl işlem kaynatma şeklinde uygulanırken, endüstriyel yöntemde ısıl işlemin ardından süt 40-45 °C’ye soğutulur.
İnokülasyon ve inkübasyon
Küçük ölçekli üretimde soğutulan süte daha önce üretilmiş yoğurt %1-2 oranında katılır. Bu yöntemde inkübasyon 40-45°C’de 3-5 saat aralığında yürütülür.
Endüstriyel yöntemde starter kültür ile inokülasyon %1-2 oranında yapılır ve dolumdan sonra inkübasyon 42-45°C’de 3-5 saat sürer. İnkübasyonu ön soğutma izler.
Soğukta depolama
Endüstriyel üretim akışında ön soğutmadan sonra soğukta depolama yapılır. Soğukta depolama 4-6 °C’de gerçekleştirilir; ürünün taşınması ve muhafazası için de 4-6°C arasındaki sıcaklıklar uygulanır.
Nihai tüketiciye sunum
Ürün, ilgili mevzuata uygun etiket bilgileriyle nihai tüketiciye sunulur. Coğrafi işaret ibaresi, logoları ve menşe adı ambleminin kullanımı tescil hükümleriyle ayrıca düzenlenir.
Isıl işlem süresi ve raf ömrü
Endüstriyel üretimde ısıl işlem 90-95 °C’de 5-10 dakika uygulanır. Ürünün raf ömrü, buzdolabı koşullarında üretim tarihinden itibaren en fazla 20 gündür.
Coğrafi sınırla bağı nedir?
Tescilin coğrafi sınırı Afyonkarahisar ilidir. Ürünün üretiminde Afyonkarahisar’da yetiştirilen Anadolu mandalarından elde edilen süt ile kaymakaltı süt kullanılır.
Anadolu mandalarının beslenme biçimi, ürünün karakteristik özelliklerinin oluşumuna katkı sağlar. Afyonkarahisar’ın sert iklimi ve kendine özgü floraya sahip mera ile otlakları yanında mandalar mevsime göre yem, küspe, kuru yonca ve sulak alanlarda yetişen “frig” adı verilen taze kamışlarla beslenir.
Afyon yöresinde yetiştirilen Anadolu mandalarının süt bileşimi; beslenme şekli, laktasyon ve mevsim özelliklerine göre farklılık gösterebilir. Bu sütler, süt yağı bakımından yağlı süt sınıfında yer alır.
Tescil ve denetim nasıl yürütülür?
Tescil statüsü
Afyon Manda Yoğurdu / Afyonkarahisar Manda Yoğurdu, 808 tescil numarasıyla 27 Temmuz 2021 tarihinde menşe adı olarak tescil edilmiştir. Coğrafi işaret, 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu kapsamında 16 Temmuz 2019 tarihinden itibaren korunmaktadır.
İşaretleme kuralları
Ürünün kendisi veya ambalajı üzerinde “Afyon Manda Yoğurdu / Afyonkarahisar Manda Yoğurdu” ibareli logolardan biri ile menşe adı amblemi kullanılır. Bu kullanım ürün veya ambalaj üzerinde mümkün değilse, logo ve amblem işletmede kolayca görülecek biçimde bulundurulur.
Denetim mercii ve sıklığı
Denetimler, Afyonkarahisar Ticaret ve Sanayi Odasının koordinatörlüğünde; Afyonkarahisar Ticaret ve Sanayi Odası, Afyonkarahisar Ticaret Borsası, Afyonkarahisar Belediyesi Zabıta Müdürlüğü, Afyonkarahisar İl Tarım ve Orman Müdürlüğü ve Afyon Kocatepe Üniversitesi Gıda Mühendisliği Bölümünden birer üyenin katılımıyla oluşturulan, en az üç kişilik denetim mercii tarafından yapılır. Denetimler yılda en az bir kez gerçekleştirilir; şikâyet üzerine veya gerekli görülen hâllerde ayrıca denetim yapılabilir.
Denetimin kapsamı
Denetim mercii; coğrafi işaretin kullanım biçimini, çiğ manda sütünün teminini, muhafaza koşullarını ve üretim metoduna uygunluğu kontrol eder. Tespit edilen uygunsuzluklar ve alınması gereken tedbirler denetlenen kişi, kurum veya kuruluşa bildirilir.
Denetim mercii, denetimin yürütülmesinde kamu veya özel kuruluşlardan ve uzman gerçek ya da tüzel kişilerden yararlanabilir veya hizmet satın alabilir. Denetim raporları her yıl Afyonkarahisar Ticaret ve Sanayi Odası tarafından Türk Patent ve Marka Kurumuna sunulur; tescil ettiren, hakların korunmasına ilişkin hukuki süreçleri yürütür.