Coğrafi işaretli ürün · Kastamonu
Kastamonu Örme Fanilası / Kastamonu Fanilası, Kastamonu’da yüzde yüz pamuk iplikle üretilir. Genellikle ikiye bir lastik örgüyle hazırlanır; beden ölçüsü ilmeklerle ayarlanır ve parçaları elde birleştirilir.
Ürün Künyesi
Sicil belgesini görüntüle ↗Kastamonu Örme Fanilası/Kastamonu Fanilası nedir?
Kastamonu Örme Fanilası / Kastamonu Fanilası, yüzde yüz pamuk ipliğiyle lastik örgü tekniğinde hazırlanan iç giyim ürünüdür. Beden ölçüsüne göre makas kullanılmadan hazırlanır; dikim ve süsleme işlemleri elle yapılır.
Ayırt edici özellikleri nelerdir?
Bu sayede fanila dört mevsim giyilebilme özelliği kazanır.
Kışın vücudu sıcak tutmasından yazın ise ter emme özelliğinden dolayı tercih edilir.
Bu teknik ürünün daha rahat esneyip vücudun şeklini almasını ve kullanım kolaylığı sağlar.
İç ve dış giyim kullanımı
Geçmişte sadece iç giyim olarak kullanılan fanilalar, zamanla modernize edilmiş ve çeşitli renkler, farklı süslemelerle zenginleştirilerek dış giyim özelliği de kazanmıştır.
Lastik örgü ve makassız hazırlama
Üretiminde genel olarak 2×1 lastik örgü tekniği kullanılır.
Kastamonu Örme Fanilası / Kastamonu Fanilası, beden ölçüsüne göre makas kullanılmadan hazırlanır.
Elde birleştirme ve süsleme
Dikim işlemleri ve süslemesi tamamen el emeği ile yapılır.
Malzeme, yapı ve teknik ayrıntılar
Kastamonu Örme Fanilası / Kastamonu Fanilası en önemli özelliği sadece %100 pamuk iplikten üretilmesidir.
Nasıl üretilir?
Beden ölçüsüne göre ilmek ve sıra
Beden ölçüsüne uygun olarak sıra ve ilmek sayısı dikkate alınır.
İlmekle ölçü alma ve örgü başlangıcı
Üretimde kalıp kullanılmaz. Üretimin hiçbir aşamasında makas ve overlok makinesi kullanılmaz. İstenen genişlikte iğneler çalıştırılarak örgü başlangıcı yapılır. Fanilanın uzunluğu ise sıra sayısı ile ya da mezura ile ölçülerek belirlenir. En sağlıklı sonuç ise sıra sayacı ile kaç sıra örüldüğünü sayarak elde edilir. Fanila, genellikle standart ölçülerde üretilir. Esneme özelliğiyle birçok bedene uyum gösterir.
Çocuklar ve büyük bedenler için ilmek sayısı değiştirilerek farklı boylarda fanila örmek mümkündür. Fanilanın uzunluğu model özelliğine göre değişiklik gösterir. İç fanilası olarak üretilenler daha uzundur. Dış giyim olarak üretilenlerse daha farklı boylarda örülebilir. Dantel oyası ile tamamlanan modellerde de istenilen uzunlukta üretilebilir. İlmeklerin sayısını azaltmak veya oyuntu (yaka, kol) yapmak amacıyla ilmeklerin sayısını azaltma işlemine ilmek eksiltme ya da ilmek kesme denir.
Kol oyuntusu ve ilmek eksiltme
İlmek eksiltmek için birden fazla ilmek bir ilmekmiş gibi birlikte örülerek sayı azaltılır. Önceki yıllarda kol oyuntusu yapılarak üretilen fanila, günümüzde genellikle kol oyuntusu yapılmadan üretilir. İstenildiği takdirde fanilanın modeli ve özellikleri göz önünde bulundurularak beden uzunluğuna ulaşıldığında, makinenin sağ ve sol tarafından belli sayıda ilmek eksiltilerek kol oyuntusu yapılabilir.
Kol oyuntusu yapılırken en çok kullanılan teknik belli sayıdaki iğnenin ilmekleri düşürülerek çalışmaz pozisyona getirilmesiyle gerçekleştirilir. Daha sonra bu ilmekler iğne veya tığ yardımıyla kapatılarak tutturulur. Fanila istenilen uzunluğa ulaştığında yaka oyuntusu yapılır. Yaka oyuntusu yapılırken başın rahatlıkla geçebileceği genişlikte olmasına dikkat edilir. Dantel oyalı bazı modellerde yaka oyuntusu yapılmayıp yaka açıklığı dantel yapılırken oluşturulur.
Yaka ve omuzların örülmesi
Yaka oyuntusu yapılırken makinenin tam ortasından sağa ve sola eşit olması koşuluyla belli sayıda ilmek iğneden düşürülür. Yani iğne çalışmaz pozisyona getirilir. Daha sora sağ ve sol omuz parçaları ayrı ayrı örülerek tamamlanır. Fanila üretirken zaman ve malzemeden tasarruf etmek amacıyla ön ve arka parça beraber örülebilir.
Bunun için omuz parçaları örüldükten sonra, yaka oyuntusu yaparken indirilen ilmek sayısı kadar iğne tekrar çalışır pozisyona getirilir ve iğnelerin ilmek alması sağlanır. Yeni ilmeklerin düzgün örülmesi için gerekirse yan ağırlıklar kullanılabilir. Yaka oyuntusunda bırakılan ilmekler daha sonra 1–2 sıra sökülür ve iğne ya da tığ yardımıyla temizlenir. Bitmiş ürünü makineden çıkartmak son derece dikkat ve beceri isteyen bir işlemdir. Öncelikle ağırlıklar çıkartılır.
Makineden çıkarma ve ilmek kapatma
Daha sonra iplik kopartılarak gergi sisteminden çıkmaması için sabitlenir. Örgü alt kısımdan tutularak hafifçe çekilir ve örgünün makineden çıkması için kızaklar birkaç sıra hareket ettirilir. İlmeklerin tamamen düşmesi ve iğnelere takılı kalmaması gereklidir. Aksi takdirde ilmekler kaçabilir ve istenmeyen durumlar ortaya çıkabilir. Makineden çıkan örgü düzeltilerek dinlenmeye bırakılır. Örgü makineden çıkarıldığında ilmekler açık durumdadır. Örgüler ürüne dönüştürülürken ilmeklerin kaçmaması için kapatılması gerekir.
Kastamonu Örme Fanilası/Kastamonu Fanilasında ilmeklerin kapatma işlemi el emeğiyle yapılır. İlmeklere iğne yardımıyla iplik geçirilip kapatılıp sağlamlaştırılır. İplik geçirilirken çok sıkı olmamasına esneklik payı verilmesine dikkat edilir. Örme işlemi tamamlandıktan sonra sıra örülen parçaları birleştirme ve süsleme aşamasına gelir. Kastamonu Örme Fanilası / Kastamonu Fanilası, elde yapılan birleştirme teknikleriyle dikilir. Makine ile yapılan birleştirme teknikleri kullanılmaz.
Parçaları elde birleştirme
Fanilanın uzun yıllar bozulmadan kullanılabilmesi için düzgün birleştirilmesi, esnekliğini kaybetmemesi ve dikişlerin kullananları rahatsız etmemesi gerekir. Ayrıca dikiş estetik görünmeli düzgün olmalıdır. Kastamonu Örme Fanilası / Kastamonu Fanilası dikiminde kullanılan teknikler; ilmek dikişi, kaynatma dikişi, makine dikişi, tığ ile birleştirme ve çırpma dikişidir. Örülen parçalar dikkatlice bir araya getirilerek esnetmeden, çok fazla çekiştirmeden çırpma dikişi ile dikkatlice birleştirilir.
Bu işlem için genellikle etamin iğnesi olarak bilinen ucu küt iğne kullanılır. Çırpma dikişi kenarda çok fazla kalınlık oluşturmadığından daha çok tercih edilir. Farklı tekniklerin kullanılması da mümkündür. Ön ve arka bedenleri beraber örüldüğünden omuz dikişine ihtiyaç duyulur. Ancak bu parçalar ayrı örüldüğü takdirde çırpma dikişi ile omuz birleştirme işlemi yapılabilir.
Yöreyle bağı nedir?
Tüm işlem aşamaları ustalık gerektiren Kastamonu Örme Fanilası / Kastamonu Fanilasının, coğrafi sınır ile ün bağı bulunur. Bu sebeple tüm üretim aşamaları, belirtilen coğrafi sınırda gerçekleşmelidir.
Geçmişi ve üretim geleneği nasıldır?
17.yüzyılda Evliya Çelebi, Seyahatnamesinde Kastamonu’da üretilen kumaşların meşhur olduğundan bahsetmektedir. XIX. yüzyıl sonlarında Anadolu şehirlerinin ekonomik durumu üzerinde duran Vitial Cuinet ‘’La Turquie d’Asie’’adlı kitabında 1894 yılında Kastamonu’da sanatlar arasında dokumacılık, taş baskı ürünü yazma ve tülbent işleme ile boyacılığına dair bilgiler yer alır.
Üretim geleneği ve tarihî kullanım
Kurtuluş Savaşı sırasında ordunun iç giyim eşyası olarak kullanılan Kastamonu Örme Fanilası / Kastamonu Fanilası, Kastamonu’nun yöresel el dokuma sanatı ürünlerindendir.
Tescil ve denetim nasıl yürütülür?
600 tescil numaralı Kastamonu Örme Fanilası / Kastamonu Fanilası mahreç işareti olarak 20 Kasım 2020 tarihinde tescil edilmiştir. Ürünün kendisi veya ambalajı üzerinde kullanılamadığında, Kastamonu Örme Fanilası / Kastamonu Fanilası ibaresi ile mahreç işareti amblemi, işletmede kolayca görülecek şekilde bulundurulur. Kastamonu Örme Fanilası / Kastamonu Fanilası ibaresi ve mahreç işareti, ürünün kendisi veya ambalajı üzerinde yer alır.
Tescil ettiren kurum kimliği: Kastamonu Esnaf ve Sanatkârlar Odaları Birliği.
Denetimler Kastamonu Esnaf ve Sanatkarlar Odaları Birliği koordinatörlüğünde; Kastamonu Esnaf ve Sanatkarlar Odaları Birliği, Kastamonu İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü, Kastamonu El Sanatları Hizmet Merkezi Müdürlüğü, Kastamonu Belediyesi ve Kastamonu Terziler Odasından ürün hakkında bilgi sahibi birer kişinin katılımı ile en az üç kişiden oluşan denetim mercii tarafından yürütülür. Denetimler yılda en az bir kez yapılır. Şikâyet üzerine veya gerekli görülen hallerde ayrıca denetim yapılabilir.
Yapılan denetimler 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu uyarınca raporlanarak her yıl düzenli olarak Kastamonu Esnaf ve Sanatkarlar Odaları Birliği tarafından Türk Patent ve Marka Kurumuna sunulur. Denetim mercii; pamuk ipliği kullanımı, örme tekniği, üretim metodu ile Kastamonu Örme Fanilası / Kastamonu Fanilası coğrafi işaretinin ve mahreç işareti ambleminin kullanımını denetlenir.
Denetim mercii, kamu kuruluşlarından veya özel kuruluşlardan veya bunlarda görevli uzman gerçek veya tüzel kişilerden denetimin gerçekleştirilmesi sırasında faydalanabilir veya hizmet satın alabilir. Tescil ettiren, hakların korunmasında hukuki süreçleri yürütür.
