Coğrafi işaretli ürün · İzmir
İzmir’in Ödemiş ilçesindeki ipek böceği çiftliklerinde üretilir. Bir kozadan 1500–2000 metre kesiksiz iplik elde edilebilir; iplikler ipekli kumaş dokumasında kullanılır.
Ürün Künyesi
Sicil belgesini görüntüle ↗Ödemiş İpeği nedir?
Ödemiş İpeği, İzmir’in Ödemiş ilçesindeki ipek böceği kozalarından elde edilen ipek ipliğidir. İpekli kumaş dokumasında kullanılan bu iplik, bir kozadan kesiksiz olarak elde edilir.
Ayırt edici özellikleri nelerdir?
İpekli dokumacılık ve koza yetiştirme koşulları
Bu iplikler, ipekli kumaş dokumasında kullanılır.
Coğrafi sınırda bahar mevsiminin erken başlaması, dut ağaçlarının yapraklarının ipek böceğinin beslenebileceği olgunluğa, 1 Nisanda ulaşılmasını sağlar.
Kesiksiz iplik uzunluğu ve fiziksel özellikler
**Bir kozadan kesiksiz iplik:** Bir ipek böceği kozasından 1500–2000 metre kadar kesiksiz iplik elde edilebilir. Ödemiş’te yaklaşık 100 yıllık geçmişi olan bu iplikler ipekli kumaş dokumasında kullanılır.
**İpliğin fiziksel ölçüleri:** İpliğin kopma kuvveti, uzaması, mukavemeti ve doğrusal yoğunluğu sicilde aşağıdaki değerlerle tanımlanır.
Ödemiş İpeğinin fiziksel özellikleri
Sicilin fiziksel özellikler tablosundaki değerler ve birimler korunmuştur.
Tabloyu görüntüle · 4 kayıt
Sicilin fiziksel özellikler tablosundaki değerler ve birimler korunmuştur.
Tabloyu küçük ekranda yatay kaydırarak inceleyebilirsiniz.
| Özellik | Değer |
|---|---|
| İplik Kopma Dayanımı Kopma Kuvveti CVk(%) | 2200 cN( 2,2 kgf) (min:1075 cN – max: 3275 cN) |
| Kopma Uzaması CVu(%) | 18 % (min:12 % – max: 24 %) |
| Kopma Mukavemeti | 5,29 cN/dtex |
| İplik Doğrusal Yoğunluğu | 296 – 541 denye |
Bir ipek böceği kozasından, 1500–2000 metre kadar kesiksiz Ödemiş İpeği ipliği elde edilebilir.
Nasıl üretilir?
Koza hazırlığı, kaynatma ve iplik çekimi
Ödemiş İpeğinin elde edildiği ipek böcekleri üretme çiftliklerinde üretilir. İpek böceğinin dişisi 200–500 yumurta bıraktıktan sonra ölür. Yumurtalardan çıkan tırtıllar, dut yaprağıyla beslenir. Hızla büyüyerek 20–30 günde 7–8 cm’yi bulurlar. Büyüme tamamlanınca yemeyi bırakarak çevrelerine, ince ipek liften koza örerler.
**Kaynatma işlemi:** Kozaların zarar görmemeleri için, ipek böcekleri yeterince gelişmeden önce kozalar kaynatılır. Coğrafi sınırda yetişen dut ağaçlarının yaprakları, ipek böceklerini besleyebileceği olgunluğa, 1 Nisandan itibaren erişmeye başlar. İpek böceğinin koza yapması 11 gün sürer. Bu süre içerisinde kozalar tamamlanmış bile olsa toplanmaz. Ağaç üzerinde bekletilir. 15–25 Mayıs arasında kozalar toplanır. Koza erken toplanırsa elde edilen ipeğin metrajı düşer, geç toplanırsa da koza içinde krizalite oluşur.
Hasat 17–18 gün sürerse de koza erir ve ipek elde edilemez. Zamanında toplanan kozalar buhar odalarında islim yapılır ve içerisinde böcek ölür. İslim yönteminde en ideal sıcaklık 71 ℃’dir. İslim işlemi yapılan kozalar, 40 gün kurutulmaya bırakılır.
**Kurutma işlemi:** Ardından kozalar güneşte 2 gün bekletilerek kurutulur. Bu yöntemle kozaların içindeki böceklerin kuruması ve dolayısıyla elde edilecek ipeğin zarar görmemesi sağlanır. Kurutulan kozalar, bakır kazanda kaynamakta olan suya atılır. Kozalar kaynatıldıkça ipeğin ucu ortaya çıkar. Bu uç ortaya çıkana kadar kaynatılma işlemi devam eder. Ödemiş İpeğinin denye sayısı 2,5’tur. Ancak talebe göre denye sayısı değiştirilebilir.
Denye sayısı ayarlandıktan sonra ipek, serisin maddesini çıkarmak için yeniden kaynatılır ve bobinlere sarılır. Serisin, dokuma sırasında kumaşın sert ve kullanışsız olmasına ve denye sapmasına neden olur. Çubuklarla vurularak kozalar yumuşatılır; çıkarılan ipek ucu dönen çarka verilerek sarılır.
Çile ve satışa hazırlama
Ödemiş İpeği, daha sonrasında bobinlerden çıkarılarak çile haline getirilir ve satışa sunulur.
Yöreyle bağı nedir?
Ödemiş ilçesinin iklimi; Akdeniz ikliminin tipik özelliklerini taşır. Yazlarının sıcak ve kurak, kışlarının ise ılık ve yağışlı olması, ipek böceklerinin gelişiminde önemli rol oynayan dut ağacının yetişmesi açısından uygun koşulları oluşturur. Dut ağacı, en iyi tınlı, kumlu-tınlı ya da killi-tınlı topraklarda yetişir. Toprağın pH değeri 6,5–7 arasındadır. Özellikle dut ağacının dikildiği yerde, taban suyu toprak yüzeyine yakın olmamalıdır. Coğrafi sınıra özgü üretim metodu ustalık gerektirir.
Bu sebeplerle coğrafi sınır ile ün bağı bulunan Ödemiş İpeği üretiminin tüm aşamaları, belirtilen coğrafi sınırda gerçekleştirilmelidir. Ödemiş İpeğinin geçmişi eskiye dayanır.
Geçmişi ve üretim geleneği nasıldır?
Üretim geleneği ve tarihî kullanım
Ödemiş İpeği, yaklaşık 100 yıllık geçmişe sahip olup coğrafi sınırdaki ipek böceği çiftliklerinde üretilir.
Tescil ve denetim nasıl yürütülür?
Sicilin kapağı ve iç künyesi ile resmî bültendeki kesin tescil ilanı Mahreç işareti türünü doğrular. Güncel portalda Menşe Adı yazılıdır. Bu taslakta kesin tescil ilanıyla örtüşen sicil türü esas alınmış; karşıt portal değeri kaynak kararında korunmuştur. Daha sonraki bültendeki denetim değişiklik talebi, kesinleşmiş değişiklik olarak uygulanmamıştır.
1028 tescil numaralı Ödemiş İpeği mahreç işareti olarak 10 Şubat 2022 tarihinde tescil edilmiştir. Ödemiş İpeği ibaresi ve mahreç işareti amblemi, ürünün kendisi veya ambalajı üzerinde yer alır. Ürünün kendisi veya ambalajı üzerinde kullanılamadığında, Ödemiş İpeği ibaresi ve mahreç işareti amblemi, işletmede kolayca görülecek şekilde bulundurulur.
Denetimler; Ödemiş Ticaret Odasının koordinatörlüğünde ve Ödemiş Ticaret Odasından, Sınırlı Sorumlu Ödemiş Yöresi Kadın Çevre Kültür ve İşletme Kooperatifinden, Ödemiş İlçe Tarım ve Orman Müdürlüğünden ve Ege Üniversitesi Ödemiş Yüksek Okulundan konuda uzman birer kişinin katılacağı 4 kişilik denetim mercii tarafından yapılır. Yılda bir kez düzenli olarak yapılacak denetimler, ayrıca ihtiyaç duyulduğunda ve şikâyet halinde her zaman yapılacaktır.
Denetim mercii tarafından; özellikle ipek böceğinin koza oluşturması ve kozayı işleme aşamaları olmak üzere üretim metoduna uygunluğu; gerekli görülmesi halinde fiziksel özelliklerin uygunluğu bakımından analizlerin yapılması ve Ödemiş İpeği ibaresi ile mahreç işareti ambleminin kullanımının uygunluğu denetlenir. Denetim mercii, kamu kuruluşlarından veya özel kuruluşlardan veya bunlarda görevli uzman gerçek veya tüzel kişilerden denetimin gerçekleştirilmesi sırasında faydalanabilir veya hizmet satın alabilir.
Tescil ettiren hakların korunmasında hukuki süreçleri yürütür.
