Coğrafi işaretli ürün · Isparta
Isparta ve Antalya’da yetişen Origanum minutiflorum türü kekiğin toprak üstü kısımlarından elde edilir. Kurutulan kekik buharla damıtılır; karvakrol oranı en az %50 olan yağ, keskin kekik kokusu taşır.
Ürün Künyesi
Sicil belgesini görüntüle ↗Sütçüler Kekik Yağı nedir?
Sütçüler Kekik Yağı; sadece Isparta ve Antalya illerinde yetiştirilen Sütçüler Kekiğinin, hasat edilip tekniğine uygun olarak kurutulmasından sonra damıtılmasıyla elde edilen aromatik bir yağdır.
Ayırt edici özellikleri nelerdir?
Bitkisel kaynak ve damıtılan kısım
Sütçüler Kekik Yağı üretiminde kullanılan Sütçüler Kekiği; ülkemizde nadir olarak bulunan, uçucu yağ içeriği, çeşitliliği ve kalitesi yüksek, tıbbi ve aromatik bir bitkidir.
Bu şekilde Sütçüler Kekiği işlenerek katma değerinin en yüksek olduğu yağ içeriği ile Sütçüler Kekik Yağı olarak ticarete konu edilir.
Bitkisel kaynak: Origanum minutiflorum.
Kullanılan bitki kısmı: Toprak üstü kısımlar.
Üretim yöntemi: Kurutulan kekikten damıtmayla elde edilen aromatik uçucu yağ.
Karvakrol ve diğer bileşenler
Sicilde belirtilen karakteristik bileşen oranları şunlardır:
- Karvakrol: en az %50.
- Timol: en çok %25.
- p-simen: %1–17.
- Borneol: %1–8.
- γ-terpinen: en çok %5.
- α-terpinen: en çok %1.
Uçucu yağın en az %50’si, sicilde antioksidan aktiviteye sahip fenolik bileşik olarak tanımlanan karvakrolden oluşur.
Karvakrol kapsamı: Uçucu yağ içinde en az %50; zeytinyağı asitliğiyle aynı ölçüt değildir.
Koku, tat ve renk
Yağ aromatik, otsu, hafif çiçeksi ve keskin kokuludur; tadı kısmen acıdır.
Sütçüler Kekik Yağı; açık sarıdan turuncuya kadar renk ve renk tonlarında renge sahip olur.
Sütçüler Kekik Yağına özgü aromatik keskin kekik kokusu ve tat özelliğini kazanması yapısındaki bu uçucu yağ bileşenleri sayesinde gerçekleşir.
Yağ verimi ve yetişme koşulları
Sütçüler Kekiğinin yetişmesinde genellikle kurak/suyun çok az olduğu şartlarda verim düşük, yağ oranı yüksek olurken suyun kolay bulunabildiği yetişme şartlarında, yağ oranı düşük, ürün verimi ise yüksektir.
Isparta ve Antalya’nın yetişme koşulları yüksek yağ verimi ve kaliteye katkı sağlar.
Uçucu yağ oranı ve içeriği, ürünün fiyatını ve ticari değerini belirleyen başlıca parametrelerdir.
Uygun hasat zamanında toplanmış ortalama 100 kg Sütçüler Kekiğinden buhar distilasyonuyla en az 1 litre yağ elde edilir.
En iyi verim ve uçucu yağ kalitesi ve çeşitliliği; Sütçüler Kekiğinde koku moleküllerinin sentezlendiği yerler olan özellikle yaprak ve çiçeklerde bulunan salgı tüylerinden sağlanır.
Bitkinin gelişim evresi ve kaynak hasat açıklamaları
Uçucu yağ miktarı bitkinin; tomurcuklanma evresinin sonunda orta seviyede, çiçeklenme başında en yüksek seviyede olmak üzere ve bundan sonraki gelişim dönemlerinde azalarak olgunlaşma döneminde ise daha da azalma eğilimi gösterir.
Sicilin kalite açıklaması, yüksek yağ oranı için bitkilerin %50–80’inin çiçeklendiği dönemi tavsiye eder. Üretim yönteminde ise Bakanlığın belirlediği alan ve zamanlarda, genellikle ağustos-eylüldeki olgunlaşma ve tohum verme döneminde kontrollü toplama anlatılır. Bu iki açıklama kendi bağlamlarıyla korunmuştur; tek bir yeni hasat tarihi türetilmemiştir.
Nasıl üretilir?
Kekik Yağı Eldesi İçin Kekik Hasadı
Sütçüler Kekiğinin hasadı, iklim koşullarına bağlı olarak genellikle yılın ağustos ve eylül aylarında gerçekleştirilir. Bu zaman aralığının bitkinin olgunlaştığı ve tohum verdiği döneme denk gelmesi önem arz eder. Tarım ve Orman Bakanlığının belirlediği zaman ve alanlarda kontrollü olarak toplanmasına başlanır ve hasadı yapılır. Kekiklerin toplanmasında; bitkinin özellikle köklerinin tahribini önlemek için bıçak vb. uygun alet ve ekipmanlar kullanılması ve bitkilerin el ile sökülmemesi istenir.
Köklerin zarar görmesini önleyen kontrollü hasat, sonraki hasadın verimi için önemlidir. Bitki, toprak yüzeyinin ortalama 10 cm üzerinden kesilir.
Hasat Sonrası İşlemleri (Kurutma-Sınıflandırma)
Sütçüler Kekiğinin uygun zamanda ve doğru şekilde toplanması, bir sonraki hasadın verimini dolayısıyla uçucu yağ içeriğini etkileyen en önemli faktörlerin başında gelir. Kurutma işleminde ilk olarak gıda ile temasa uygun temiz bir zemin, tente, kerevit vb. üzerine kekikler serilir. Hasat edilen kekiklerin kurutulmasında; Isparta ve Antalya illerinin en ideal güneşlenme olanağı olarak daha çok ağustos ve eylül ayları tercih edilir.
Sütçüler Kekiği; asgari teknik ve hijyenik şartlar sağlanarak güneş altında ya da gölge ortamlarda; ortalama 2 hafta süre ile kurutulur. Kurumaya bırakılan kekikler; renginin kararmaması, kızışmanın olmaması için ara sıra ters düz edilmelidir. Ayrıca kurutma işlemi; tekniğine uygun olarak modern kurutma teknikleri ile de yapılabilir.
Sütçüler Kekiğinde; kurutulan bitkilerin istenilmeyen kalın sap, yabancı maddeler vb. ayrıldıktan sonra, geriye kalan yaprak, tomurcuk vb. bitkinin toprak üstü kısımları tekniğine uygun olarak elekten geçirilir ve sınıflandırılır. Sınıflandırmanın yapılacağı alanın, kullanılan alet ve ekipmanların temiz olması ve ürünlerin herhangi bir kontaminasyona/bulaşmaya karşı korunması ve kontrol edilmesi önem arz eder.
Distilasyon/Damıtma İşlemleri
Sütçüler Kekiğinin uygun zamanda ve doğru şekilde hasat edilmesi ve hasat sonrası işlemlerinden sonra buhar distilasyon yöntemi ile kekik yağı elde edilir. Kekikler gıda ile temasa uygun damıtma kazanına doldurulduktan sonra kazanın en alt kısmında bulunan delikli serpentin borularından buhar kazanında üretilen yaklaşık 100 ºC sıcaklığındaki su buharı kekiklere verilir. Kekiklerin uçucu yağlarının kondensere sürüklenmesi sağlanır ve buhar distilasyonu gerçekleştirilir.
Üretim prosesinin büyüklüğüne göre yaklaşık 2 saat kadar devam eden bu işlemler sonucunda Sütçüler Kekik Yağı elde edilir.
Ambalajlama ve Piyasaya Arz
Sütçüler Kekik Yağı; gıda ile temasa uygun ambalajlarda ilgili gıda mevzuatına uygun etiket bilgileri ile tüketiciye arz edilir.
Nerelerde ve hangi amaçlarla kullanılır?
Hasat zamanı, uçucu yağın miktarı ve kalitesini etkiler.
Sütçüler Kekiğinde; yüksek uçucu yağ oranı elde etmek için tavsiye edilen hasat zamanı, kekik plantasyonunun %50–80’lik bölümünün çiçeklendiği zaman aralığıdır. Uçucu yağ verimi ve kalitesi yüksek Sütçüler Kekik Yağı üretmek için bu zaman aralığına dikkat edilmesi ve hasatta bu zaman aralığının kullanılması önem arz eder.
Sicilde tanımlanan kullanım biçimleri
Sütçüler Kekik Yağı genel itibariyle; gıda, eczacılık, tıp, kozmetik ve parfümeri sektörlerinde kullanım olanağına sahiptir.
Kullanım alanları: Gıda, eczacılık, tıp, kozmetik ve parfümeri.
Nasıl saklanır?
Sütçüler Kekik Yağı kuru, serin, temiz ve yabancı koku bulunmayan depolarda saklanır. Işıktan korumak için karanlık ortam veya ışık geçirmeyen ambalaj kullanılır.
Yöreyle bağı nedir?
Sütçüler Kekik Yağı; Origanum cinsine giren Latince tür adı Origanum minutiflorum olan ve endemik bir tür olan Sütçüler Kekiği bitkilerinin toprak üstü kısımları kullanılarak üretilir. Isparta ve Antalya illerinin iklim ve toprak özellikleri; Sütçüler Kekiğinin verimi ve özellikle karvakrol olmak üzere uçucu yağ oranının yüksek olmasını sağlar. Sütçüler Kekiği için uygun iklim ve yetişme koşullarında uçucu yağ verimi %5’e kadar çıkabilir.
Coğrafi sınır Isparta ve Antalya illeridir; ürün adı üretim alanını yalnız Sütçüler ilçesiyle sınırlamaz.
Tescil ve denetim nasıl yürütülür?
1536 tescil numaralı Sütçüler Kekik Yağı menşe adı olarak 6 Şubat 2024 tarihinde tescil edilmiştir. Sütçüler Kekik Yağı ibaresi ve menşe adı amblemi, ürünün ambalajının üzerinde yer alır. Ürünün ambalajının üzerinde kullanılamadığında, Sütçüler Kekik Yağı ibaresi ve menşe adı amblemi işletmede kolayca görülecek şekilde bulundurulur.
Denetimler; Isparta İl Özel İdaresinin koordinatörlüğünde; Isparta İl Özel İdaresi, Isparta İl Tarım ve Orman Müdürlüğü ile Batı Akdeniz Tarımsal Araştırma Enstitüsü Müdürlüğünün katılımıyla en az 3 kişiden oluşan denetim merci tarafından gerçekleştirilir. Denetim yılda en az bir kere yapılır. Şikâyet üzerine veya gerekli görülen hallerde ayrıca denetim yapılabilir.
Yapılan denetimler; 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu uyarınca raporlanarak her yıl düzenli olarak Isparta İl Özel İdaresi tarafından Türk Patent ve Marka Kurumuna sunulur. Denetim merci tarafından, denetimde aranılacak kriterlere aşağıda yer verilmektedir:
- Sütçüler Kekik Yağı ibaresinin ve menşe adı ambleminin kullanım biçiminin uygunluğu
- Üretimde kullanılan Sütçüler Kekiğinin; Isparta ve Antalya illerinden temin edilip edilmediği
- Sütçüler Kekik Yağı üretiminde; distilasyon/damıtma işlemlerinin uygunluğu
- Sütçüler Kekik Yağının; muhafaza koşulları, depolanması, ambalajlanması ve piyasaya arzı uygunluğu denetlenir. Denetim sırasında tespit edilen uygunsuzluklar ile alınması gerekli tedbirler denetlenen ilgili kişi, kurum veya kuruluşa bildirilir.
Denetim merci, kamu kuruluşlarından veya özel kuruluşlardan veya bunlarda görevli uzman gerçek veya tüzel kişilerden denetimin gerçekleştirilmesi sırasında faydalanabilir veya hizmet satın alabilir. Tescil ettiren, hakların korunmasında hukuki süreçleri yürütür.
