Coğrafi işaretli ürün · Şanlıurfa
Şanlıurfa mutfağında beyaz pilavın üzerine kuzu eti, yarılmış nohut, kuru üzüm ve pekmezle hazırlanan üzleme serilir. Yerel İvesi koyunu eti ve sadeyağıyla yapılan yemek, bayram ve süpha sofralarında zerdeyle birlikte sunulur.
Ürün Künyesi
Sicil belgesini görüntüle ↗Urfa (Şanlıurfa) Üzlemeli Pilavı nedir?
Beyaz pilavın pekmezli kuzu eti, nohut ve kuru üzüm karışımıyla kaplandığı Şanlıurfa yemeğidir. Üzleme denen bu üst karışım zerde eşliğinde ikram edilir.
Ayırt edici özellikleri nelerdir?
İvesi kuzu ve üzleme
Yerel İvesi erkek kuzu eti, yarılmış nohut ve sarı çekirdeksiz kuru üzüm pekmezle birleştirilir. Bu karışım üzleme olarak adlandırılır.
Beyaz pilav ve zerde
Karacadağ veya baldo pirinç, yerel İvesi koyunu sütünden sadeyağla hazırlanır. Üzleme pilavı örtecek biçimde üstüne serilir; zerdeyle birlikte ikram edilir.
Sicildeki üretim anlatımı
Altı kişilik reçete ve su miktarı
6 kişilik Urfa (Şanlıurfa) Üzlemeli Pilavında kullanılan malzemeler aşağıda verilmiştir: 1 litre su
Malzemeler ve ölçüler
- 500 gr. pirinç
- 150 g sadeyağ
- 3 g tuz
- 1,2 litre kaynamış su
- 500 g çekirdeksiz sarı kuru üzüm
- 220 g nohut
- 300 g orta yağlı kuşbaşı doğranmış et
- 340 g üzüm pekmezi
- 40 g sadeyağ
Nohudu ayıklama ve eti kavurma
12 saat önceden ıslatılan nohutların kabukları soyulur, diğer bir ifadeyle “mükaşşer edilir” ve ortadan ikiye ayrılır. Et ise fındık büyüklüğünde doğranarak kendi yağında kavrulur.
Etli, nohutlu ve pekmezli üzleme
Kabukları ayıklanan ve ikiye ayrılan nohutla birlikte bir tencerede su ilavesiyle iyice pişirilir, 30 dakika pişen, suyu çektirilen etli nohut karışımına; sap vb. yabancı maddeler temizlenerek yıkanıp bir saat suda bekletilmiş ve suyu süzülmüş kuru üzüm, pekmez ve sadeyağ da eklenerek kaynatılıp ateşten alınır. Bu karışıma 20 g toz şeker de eklenebilir. Hazırlanan bu karışım “üzleme” adını alır.
Beyaz pilavın hazırlanması
Pirinçler ayıklanıp yıkanır. Sadeyağ tencereye koyulup kızdırılır. Pirinç eklenip kısık ateşte tahta kaşıkla şeffaflaşana kadar karıştırılarak kavrulur. Tuz ve kaynamış sıcak su eklenir.
Pilavın demlendirilmesi
Piştikten sonra 1–2 saat demlenmeye bırakılır.*
* Sicil pişmiş pirinci 1–2 saat demlendirmeyi belirtir; kontrollü sıcaklık açıklanmaz. Uzun dinlendirme oda sıcaklığında güvenli bekleme onayı sayılmaz. Eksik koşulların bu ürüne ve belirtilen işlem aşamasına ait teknik kayıtlarla tescil ettiren tarafından açıklığa kavuşturulması gerekmektedir.
Servis ve sunum
Dinlendikten sonra yavaşça karıştırılan pilav servis tabaklarına alınır.
Girdinin mevzuat ve sadeyağ kapsamı
Sicil bütün bileşenlerin Türk Gıda Kodeksine uygun olmasını ister. Sadeyağı su ve yağsız kuru maddenin çoğu uzaklaştırılmış, ağırlıkça en az %99 süt yağı içeren girdi olarak tanımlar. Bu tanım pişmiş pilavın yağ oranı veya denetlenmiş bir partinin uygunluk sonucu değildir.
Yöresiyle bağı nedir?
Urfa(Şanlıurfa) Üzlemeli Pilavı’nın ünü, Şanlıurfa ili sınırları içerisinde yetiştirilen İvesi cinsi koyunun sütünden yapılan sadeyağın, tercihen Karacadağ volkanik havzasında üretilen Karacadağ Pirincinin ve İvesi cinsi erkek kuzunun etinin kullanılması ile bu malzemelerin ustalık içeren yöntemle hazırlanarak bayram, düğün, hac dönüşü ikramı gibi önemli etkinliklerde/törenlerde geleneksel olarak sunulmasından kaynaklanmaktadır.
Ustalık ve davet yemeği
Sicil üzlemeli pilavı uzun hazırlık, yerel girdi seçimi, özel lezzet ve sunumla tanımlar. Üretim yöntemi ve davet sofrasındaki ikramı ustalık gerektirir.
Sicildeki sunum anlatımı
Hazırlanan “üzleme”, pilavın üzerini örtecek şekilde serilir, yöresel tatlı olan zerde ile birlikte ikram edilir.
Geçmişi ve yöredeki yeri
Süpha ve hac dönüşü ikramı
Süpha, Şanlıurfa düğün yemekleri geleneğinin adıdır. Akrabaları ağırlamanın yanında ihtiyaç sahipleriyle paylaşmayı da kapsar. Hac dönüşünde ziyaretçilerin ağırlanması aynı ikram kültürünün diğer örneğidir.
Tescil ve denetim bilgileri
Tescil kapsamı ve işaret kullanımı
246 tescil numaralı Urfa (Şanlıurfa) Üzlemeli Pilavı mahreç işareti olarak 28 Kasım 2017 tarihinde tescil edilmiştir. Coğrafi işareti belirlenen koşullara aykırı ve haksız kullananlar hakkında gerekli yasal takibatı başlatır.
Sicildeki denetim düzeni
Urfa (Şanlıurfa) Üzlemeli Pilavının, yukarıda belirtilen özelliklere uygun olarak üretilip üretilmediğine dair denetimler 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu hükümlerine uygun olarak, Şanlıurfa Ticaret ve Sanayi Odası koordinatörlüğünde; Şanlıurfa Belediye Başkanlığından, Şanlıurfa Lokantacı, Köfteci ve Tatlıcılar Esnaf Odası ve Şanlıurfa Gıda, Tarım ve Hayvancılık İl Müdürlüğü’nden oluşacak 4 kişilik denetim komisyonu tarafından yapılır.
Denetim komisyonu; Urfa (Şanlıurfa) Üzlemeli Pilavının üretim yönteminde belirtilen tekniğe uygun ve hijyenik şekilde hazırlanması, depolanması, taşınması ve pazarlanmasının kontrolünü ve coğrafi işaretin takibi konusunda gerekli denetim işlemlerini yürütür. Komisyon, yılda en az 1 defa düzenli olarak, ihtiyaç duyulduğunda/şikâyet halinde ise her zaman denetim işlemlerini yürütecek ve sonuçları raporlayacaktır.
Denetime ilişkin raporlar Şanlıurfa Ticaret ve Sanayi Odası tarafından Türk Patent ve Marka Kurumuna her yıl düzenli olarak gönderilir. Denetim komisyonu, kamu veya özel kuruluşlarından veya bunlarda görevli uzman gerçek veya tüzel kişilerden denetimin gerçekleştirilmesi sırasında faydalanabilir veya hizmet satın alabilir. Denetim komisyonu hakların korunmasında hukuki süreçleri yürütür.
Adın kullanım biçimi
Coğrafi işaretin adı marka ile birlikte sunum mekânlarında ve menülerde kullanılabilir. İdari işaret kullanımı reçeteden ayrı gösterilir.
