Coğrafi işaretli ürün · Kütahya
Kütahya’da şekerli şurubun çöven suyuyla çırpılmasıyla hazırlanır. Parlak beyaz renkli, yumuşak ve yarı akışkan yapısıyla tanınır; yıl boyunca tüketilmekle birlikte sonbahar ve kış aylarında daha çok tercih edilir.
Ürün Künyesi
Sicil belgesini görüntüle ↗Kütahya Köpük Helvası nedir?
Şeker, su, çöven kökünden elde edilen ekstrakt ve limon tuzuyla hazırlanan köpük helvasıdır. Şerbet özel bakır kazanlarda kaynatılır; çöven suyuyla çırpıldığında beyaz, yumuşak ve yarı akışkan bir yapı kazanır.
Ayırt edici özellikleri nelerdir?
Beyaz köpük ve yarı akışkan kıvam
Parlak beyaz renkli, yumuşak köpük yapısındadır. Çok akışkan değildir; kap çevrildiğinde hemen akmaz.
Çöven ve katkı sınırları
Çöven kökünün kaynatılmasıyla elde edilen su, şerbetin çırpılması sırasında köpük yapının ve rengin oluşmasını sağlar. Sicil, limon tuzu dışında pektin, jelatin, kıvam artırıcı, renklendirici ve tatlandırıcı gibi katkı maddelerinin kullanılmadığını belirtir.
Botanik adlandırmanın kapsamı
Sicilde çövenin bilimsel adı Saponaia officinalis biçiminde yazılıdır.* Bu yazımın hangi botanik türü karşıladığı resmî teyit gerektirir; tanıtımda çöven kökü ifadesi kullanılır.
* Sicil belgesindeki açıklamaya göre çövenin sicildeki bilimsel adının teyidi: Sicil belgesindeki belge görüntüsünde çövenin bilimsel adı Saponaia officinalis olarak yazılmıştır; bu okuma metin çıkarımı kaynaklı değildir. Kullanılacak bitkinin botanik türü veya yazım düzeltmesi, sicildeki bu ifade üzerinden güvenle belirlenemiyor. Buradaki kaydın tescil ettirenin yahut TÜRKPATENT’in açıklamasıyla netleştirilmesi gerekmektedir.
Sicildeki üretim anlatımı
Bileşen oranları ve işlem akışı
Şeker, su, çöven suyu ve limon tuzu kullanılır. Bileşen oranları sicil tablosunda yüzde olarak verilir.
Reçetedeki bileşen oranları
Sicilin 2. sayfasındaki reçete oranlarıdır; besin değerleri veya bitmiş ürünün analiz sonuçları değildir. Satır ve sütun değerleri korunmuştur.
Tabloyu görüntüle · 4 kayıt
Sicilin 2. sayfasındaki reçete oranlarıdır; besin değerleri veya bitmiş ürünün analiz sonuçları değildir. Satır ve sütun değerleri korunmuştur.
Tabloyu küçük ekranda yatay kaydırarak inceleyebilirsiniz.
| BİLEŞEN | MİKTAR (%) |
|---|---|
| Şeker | 81±5 |
| Su | 18±5 |
| Çöven Suyu | 1 |
| Limon Tuzu (sitirk asit) | 0,1 |
Üretim kaynatma ve çırpma olmak üzere iki ana işlemden oluşur. Şeker, su ve limon tuzunun kaynatılmasını çöven suyu ilavesi, çırpma ve ambalajlama izler.
Şerbeti kaynatma ve kıvam kontrolü
Şeker, su ve limon tuzu rezistanslı bakır kazanlarda karıştırılıp ısıtılır. Limon tuzu şekerin kristalleşmesini önlemek için kullanılır. Şerbet 125–130 °C’ye ulaştığında ısıtma sonlandırılır; işlem yaklaşık 45–50 dakika sürer. Süre ve sıcaklık mevsimsel koşullarla değişebilir.
Şerbetin pişkinliği ustaların el ve göz kontrolüyle değerlendirilir. Sicilde, tahta kepçeyle alınan küçük miktarın başparmak ve işaret parmağı arasında yapısına bakılması anlatılır.
Çöven suyuyla çırpma
Uygun kıvama gelen şerbete %1 çöven suyu eklenir; kazan kapatılarak çırpılır. Çırpma sırasında sıcaklık 55–62 °C aralığında tutulur. Yaklaşık 1 saat sonra köpük yapısı gözle kontrol edilir.
Köpürme kontrolü ve ambalajlama
Sicilde 1000 g’lık olarak tanımlanan plastik kaba 500 g ürün konularak köpürme kontrol edilir. Ürün kabın tamamını dolduruyorsa yeterli köpürme sağlanmıştır; doldurmuyorsa çırpma sürer. Bu tarifteki kap tanımı, litreye çevrilmiş bir hacim ölçüsü olarak kullanılmaz.
Helva belirli gramajlarla plastik kaplarda ambalajlanır. Sicil, bu kapları Tarım ve Orman Bakanlığınca gıda ile teması uygun olarak onaylanmış ambalajlar şeklinde tarif eder.
Sicildeki muhafaza anlatımı
Serin, ışık almayan, kuru bir ortamda saklanmalıdır.
Tüketim zamanı
Yıl boyunca tüketilir; sonbahar ve kış aylarında tüketiminin artabildiği belirtilir.
Yöresiyle bağı nedir?
Kütahya’da üretim
Yöresel helvacılık ustalığıyla ün bağı bulunan ürünün bütün üretim aşamaları Kütahya ilinde gerçekleştirilir.
Sicildeki sunum anlatımı
Yumuşak ve yarı akışkan köpük helva, isteğe bağlı olarak tahinle birlikte tüketilir. Yıl boyunca sunulur; sonbahar ve kış aylarında tüketimi artabilir.
Geçmişi ve yöredeki yeri
Osmanlı dönemi ve helvacılık ustalığı
Sicil, köpük helvasının Osmanlı döneminden beri kuşaktan kuşağa aktarılan bir helvacılık geleneği olduğunu anlatır. Bir bölümünde 1800’lü yılları, diğerinde yaklaşık dört asırlık geçmişi belirtir; bu ifadeler kesin bir başlangıç tarihi oluşturmaz.* Ürünün özellikleri, ustaların üretim ve kıvam kontrolü tecrübesiyle ilişkilendirilir.
* Sicilin ikinci sayfası ürünün geçmişini 1800’lü yıllara, üçüncü sayfası Osmanlı döneminden beri yaklaşık dört asırlık geleneğe bağlar. Bu iki anlatımın aynı yerel ürün tarihçesini mi, genel helvacılık geleneğini mi anlattığı açıklanmamıştır; tek bir başlangıç yılı çıkarılamaz.
Tescil ve denetim bilgileri
Tescil kapsamı ve işaret kullanımı
597 tescil numaralı Kütahya Köpük Helvası mahreç işareti olarak 20 Kasım 2020 tarihinde tescil edilmiştir. Kütahya Köpük Helvası ibaresi ve mahreç işareti amblemi, ürünün kendisi veya ambalajı üzerinde yer alır. Ürünün kendisi veya ambalajı üzerinde kullanılamadığında, Kütahya Köpük Helvası ibaresi ve mahreç işareti amblemi, işletmede kolayca görülecek şekilde bulundurulur.
Sicildeki denetim düzeni
Kütahya Ticaret Borsası koordinatörlüğünde; Kütahya İl Tarım ve Orman Müdürlüğünden iki kişi ve Kütahya Ticaret Borsasından iki kişi olmak üzere toplam 4 kişiden oluşan denetim merci tarafından denetimler yılda bir defa düzenli olarak ayrıca ihtiyaç halinde ve şikâyet olması halinde de yapılacaktır. Denetim mercii Kütahya Köpük Helvasının bileşenlerini, üretim aşamalarını ve coğrafi işaretin adı ile mahreç işareti amblem kullanımını denetler.
Denetim mercii, kamu kuruluşlarından veya özel kuruluşlardan veya bunlarda görevli uzman gerçek veya tüzel kişilerden denetimin gerçekleştirilmesi sırasında faydalanabilir veya hizmet satın alabilir. Tescil ettiren, hakların korunmasında hukuki süreçleri yürütür.
