Coğrafi işaretli ürün · Mersin
Mersin’in Tarsus ilçesinde yetişen Sarıulak çeşidinden elde edilir. Yeşil veya siyah sofralık olarak değerlendirilir; hızlı tüketim için doğal içme suyunda tatlandırılan biçiminde tuz çözeltisi ve ısıl işlem kullanılmaz.
UNESCO ilişkisiGeleneksel Zeytin Yetiştiriciliği ile ilişkiliSomut olmayan kültürel mirasla ilişkiUNESCO ile Yaşatılanlar →
Ürün Künyesi
Sicil belgesini görüntüle ↗Tarsus Sarıulak Zeytini nedir?
Tarsus yöresinde yetişen Sarıulak çeşidi zeytin ağaçlarının meyveleridir. Yöredeki fidanlardan aşılama ve çelikleme yoluyla yetiştirilir; yeşil veya siyah olgunlukta hasat edilerek sofralık olarak hazırlanır.
Ayırt edici özellikleri nelerdir?
Ağaç, yaprak ve çiçek özellikleri
Yağı açık yeşilimsi sarı renkte ve kuvvetli meyve kokuludur. Çok yıllık dallar sütlü kahverengi, genç dallar bej-yeşildir.
Ağaç taç yapısı oldukça kuvvetli olup, yayvan bir taç oluşturur.
Ağaç oldukça kuvvetlidir; büyük, yayvan ve dağınık bir taç oluşturur.
Yaşlı dallar dar açılı, 1–2 yaşındaki genç dallar geniş açılıdır.
Gövde kuvvetli, koyu gri, oluklu ve kabuk çatlakları nedeniyle pürüzlüdür; meyvenin ucu yuvarlak ve memesizdir.
Dallanma sık, yaprak yoğunluğu fazladır.
Gövde oldukça kuvvetli ve koyu gridir. Oluklu yapısı ve kabuk çatlakları nedeniyle pürüzlü görünür. Yaprak orta, uzun, geniş ve eliptik olarak tanımlanır.
Yaprak sapı bej-yeşildir. Ortalama yaprak boyu 53.38 mm, eni 13.38 mm ve boy/en oranı sicilde “3.98 mm” olarak verilir; orana eklenen uzunluk birimi resmî teyit gerektirir. Sap uzunluğu 3.10 mm, sap kalınlığı 1.00 mm’dir. Somak uzunlukları 16–27 mm arasında değişir.
* Sicil belgesinde yaprak boy/en oranı “3.98 mm” olarak verilmiştir. Boyun ene bölünmesiyle elde edilen oran ile uzunluk birimi aynı ölçüyü ifade etmediğinden, bu satırda oranın mı yoksa bir uzunluğun mu belirtildiği net değildir. Değerin ve birimin tescil ettiren kurum veya TÜRKPATENT tarafından açıklığa kavuşturulması gerekmektedir.
Yaprak özellikleri sicil tablosunda gösterilir.
Yaprak özellikleri
Sicil belgesinin 3. sayfasında yer alan sicildeki ölçü ve özellikler, özgün satır ve sütun sırası korunarak aşağıda gösterilmiştir.
Meyve, renk ve duyusal özellikler
Orijini Mersin ilinin Tarsus ilçesidir.
Verimi orta düzeydedir.
Siyah ve yeşil sofralık olarak değerlendirilebilir.
Ağacı kuvvetlidir.
Düşük sıcaktan zarar görür.
Bu çeşidin ağaç sayısı kapama bahçe olarak 95 bin ve doğada tabi olarak var olan aşılama ile kültüre alınanlarda toplam 400 bin civarındadır.
Tarsus’ta toplam 1 milyon 700 bin zeytin ağacı varlığının yaklaşık %25’i Tarsus Sarıulak Zeytinidir.
Lentiseller küçük noktacıklar halinde görülür.
Lentiseller görülür.
Bir bölgede çok iyi verim veren zeytin çeşidi başka bir bölgede çok düşük verim ve kalite özellikleri gösterebilmektedir.
Bu farklılık, çeşidin Tarsus kökeni ve yetişme koşullarıyla ilişkilendirilir.
Gelişme, verim, çiçeklenme, meyve bağlama, olgunlaşma ve çoğaltma özellikleri, Tarsus Sarıulak Zeytini ile Sarıulak çeşidini ayrı sütunlarda gösteren sicil tablosunda karşılaştırılır.
Soğuğa duyarlılık bilgisi, Tarsus Sarıulak Zeytini ve Sarıulak çeşidi için sicil tablosunda ayrı sütunlarda gösterilir.
Sap cebi ve yeşil meyve rengi, ürün ile çeşidin özelliklerini ayrı sütunlarda gösteren sicil tablosunda yer alır.
Yeşil meyvedeki lentiseller küçük noktacıklar halinde görülür.
Olgun meyve rengi, ürün ve çeşit için koyu vişne-siyah olarak verilir. Olgun meyvedeki lentiseller çok küçük noktacıklar halinde görülür.
Kilogramdaki meyve sayısı Tarsus Sarıulak Zeytini için 228–281, karşılaştırılan Sarıulak çeşidi için 266 olarak verilir.
Fizyolojik olarak zeytin çeşitleri farklı ekolojilerde farklı bitkisel tepkiler gösterebilmektedir.
Meyve her iki sütunda da orta büyüklükte ve uzun silindirik biçimlidir; boyuna ve enine simetriktir. En geniş nokta ortaya yakın, omurga oluşumu yoktur. Uç yuvarlak ve memesizdir.
Meyve boyu Tarsus Sarıulak Zeytini için 25–26 mm, karşılaştırılan Sarıulak çeşidi için 24,23 mm olarak kaydedilmiştir.
Sicil, Sarıulak çeşidinin Tarsus dışındaki yetişme koşullarında aynı fizyolojik özellikleri göstermeyebileceğini belirtir.
Ürün ve çeşit için gelişme ve verim özellikleri sicil tablosunda gösterilir.
Ürün ve çeşit için gelişme ve verim özellikleri
Sicil belgesinin 2. sayfasında yer alan fiziksel ve kimyasal özellikler, özgün satır ve sütun sırası korunarak aşağıda gösterilmiştir.
Ağaç özellikleri sicil tablosunda gösterilir.
Ağaç özellikleri
Sicil belgesinin 3. sayfasında yer alan fiziksel ve kimyasal özellikler, özgün satır ve sütun sırası korunarak aşağıda gösterilmiştir.
Tabloyu görüntüle · 8 kayıt
Sicil belgesinin 3. sayfasında yer alan fiziksel ve kimyasal özellikler, özgün satır ve sütun sırası korunarak aşağıda gösterilmiştir.
Tabloyu küçük ekranda yatay kaydırarak inceleyebilirsiniz.
| Özellik | Değer |
|---|---|
| Kuvveti | Oldukça kuvvetli |
| Habitusu | Büyük yayvan dağınık bir taç oluşturur. |
| Taç yoğunluğu | Dallanma sık ve yaprak yoğunluğu oldukça fazladır. |
| Dalların Rengi | Çok yıllık dallar sütlü kahverenginde, genç dallar ise bej-yeşil renktedir. |
| Dalların Açı durumu | Yaşlı dallar dar açılı 1-2 yaşındaki genç dallar ise geniş açılıdır. |
| Gövdenin kuvveti | Oldukça Kuvvetli |
| Gövde rengi | Koyu gri |
| Gövde Yüzeyinin Durumu | Gövde oluklu bir yapıda olup kabuk çatlaklarından dolayı pürüzlü görülür |
Çiçek somağı özellikleri sicil tablosunda gösterilir.
Çiçek somağı özellikleri
Sicil belgesinin 3. sayfasında yer alan sicildeki ölçü ve özellikler, özgün satır ve sütun sırası korunarak aşağıda gösterilmiştir.
Tabloyu görüntüle · 4 kayıt
Tabloyu küçük ekranda yatay kaydırarak inceleyebilirsiniz.
| Özellik | Değer |
|---|---|
| Somak uzunlukları | 16-27 mm arasında değişir. |
| Ortalama somak uzunluğu | 22.00 mm. |
| Somaktaki çiçek sayıları | 1-28 arasında değişir. |
| Ortalama çiçek sayısı | 17 |
Meyve özellikleri sicil tablosunda gösterilir.
Meyve özellikleri
Sicil belgesinin 3. sayfasında yer alan fiziksel ve kimyasal özellikler, özgün satır ve sütun sırası korunarak aşağıda gösterilmiştir.
Meyve eti ve çekirdek yapısı
Olgun meyvede et renginin çekirdek evine doğru değişimi, ürün ve çeşit için sicil tablosunda ayrı ayrı açıklanır.
Olgun meyve eti her iki sütunda da orta sertlikte, et ile çekirdek bağlantısı oldukça kuvvetli olarak tanımlanır. Yüz meyvenin ağırlığı Tarsus Sarıulak Zeytini için 335–438 g, karşılaştırılan Sarıulak çeşidi için 376,52 g’dır.
Mersin’in Tarsus ilçesindeki Küçük Kösebalcı, Ereze, Karadirlik ve Çavdarlı örneklerine ait meyve sayısı, meyve ve çekirdek ağırlıkları, et/çekirdek oranları ve yağ oranları sicil tablosunda gösterilir. Değerler dört yıllık verilerin ortalamasıdır.
Tabloya bakıldığında Sarıulak zeytin çeşidi yetiştiriciliğinin yapıldığı diğer bölgelerde ürünün daha iri çekirdekli olması nedeniyle et oranları düşükken, Tarsus Sarıulak Zeytininin daha küçük çekirdek yapısına sahip olmasından dolayı daha yüksek meyve et oranına sahip olduğu görülmektedir.
Çekirdek özellikleri sicil tablosunda gösterilir.
Çekirdek özellikleri
Sicil belgesinin 4. sayfasında yer alan sicildeki ölçü ve özellikler, özgün satır ve sütun sırası korunarak aşağıda gösterilmiştir.
Örnekleme yerlerine göre fiziksel ve kimyasal değerler
Örnekleme yerlerine göre fiziksel ve kimyasal değerler sicil tablosunda gösterilir.
Sicil belgesinin 5. sayfasında yer alan fiziksel ve kimyasal özellikler, özgün satır ve sütun sırası korunarak aşağıda gösterilmiştir.
Tabloyu görüntüle · 4 kayıt
Sicil belgesinin 5. sayfasında yer alan fiziksel ve kimyasal özellikler, özgün satır ve sütun sırası korunarak aşağıda gösterilmiştir.
Tabloyu küçük ekranda yatay kaydırarak inceleyebilirsiniz.
| Örnek no | Verilerin alındığı i̇l | Verilerin alındığı i̇lçe | Verilerin alındığı köy | Ort kg’daki meyve sayısı* | 100 adet meyve ağırlığı* | Meyve et oranı (%) * | 100 adet çekirdek ağırlığı (gram) * | Meyvedeki çekirdek oranı (%)* | Yaş örnekteki yağ oranı* (%) |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| 1 | Mersin | Tarsus | Küçük Kösebalcı | 228 | 438 | 80,7 | 85 | 19,3 | 19,56 |
| 2 | Mersin | Tarsus | Ereze | 244 | 408 | 80,2 | 81 | 19,8 | 18,34 |
| 3 | Mersin | Tarsus | Karadirlik | 281 | 355 | 78,2 | 78 | 21,8 | 18,72 |
| 4 | Mersin | Tarsus | Çavdarlı | 242 | 412 | 80,0 | 82 | 20,0 | 18,48 |
Nasıl yetiştirilir ve hazırlanır?
Çoğaltma ve bahçe tesisi
Aşılama ve çelikleme yolu ile de fide üretilir.
Bahçe tesisi ve dikim
Yeni bir kapama bahçe tesisi kurulmadan önce toprak tabakasının parçalanması için derin işleme yanında, zorunlu hallerde tesviye, teraslama vb. toprak ve arazi hazırlıkları tamamlanır. Dikim yapılırken; bölgeye has meyve tadı, rengi ve kokusu için gelecekte her ağacın güneş ışığında maksimum oranda yararlanması gereği göz önüne alınır.
Dikim aralıkları, iklim ve toprak koşullarına, ağacın yayvan alacağı taç genişliğine göre değişmekle makineli tarım yapılan bahçelerde 6×6 m, geleneksel bahçelerde ise 5×5 m’den 10×10 m aralıklarında dikimler yapılır. İdeal dikim mesafesi 7X7 metredir. Fidan çukurlarının fidan büyüklüklerine göre derinliği ve genişliği değişmektedir. Bölge şartlarına göre Aralık ayı başı itibariyle yılın ilk çeyreği dönemlerinde fidan dikimi gerçekleştirilir.
Dikim zamanı ve çukurların hazırlanması
Bölge şartlarında yılın 12 ayı dikim yapılabilmekle beraber, ilkbahar ve sonbahar aylarında dikim yapılması daha uygundur. Dikim çukurlarının açılmasında 150 cm boyunda tam ortasında ve uçlarında kertikler bulunan dikim tahtaları kullanılır. Orta kertiğe işaret kazığı gelecek şekilde dikim tahtası yerleştirilir. İki uçtaki kertiğe birer kazık daha çakılarak dikim tahtası ve işaret kazığı yerlerinden alınarak iki kazık arasında fidan çukuru açılır.
Çukurlar fidan büyüklüğüne göre 50×50 cm veya 80×80 cm boyutlarında açılır. Dikilen fidanın hızlı gelişebilmesi için çukur geniş açılır. Çukur açılırken alt ve üst toprak ayrı ayrı konumlandırılır. Dikimden önce naylon torbalar içindeki fidanlar toprağın dağılıp köklerin hava ile temasını önlemek için sulandırılır.
Fidanların dengeli ve sıhhatli büyümeleri için fidan dikimi ile birlikte dikim temel çukurlarına temel gübreleme ( yanmış sadır gübresi) yapılır.
Bu nedenle arazinin zeytin dikiminden önce mutlaka toprak tahlili yaptırılır. Dikim sırasında ve bunu takip eden yıllarda yetiştirme tekniklerine özen gösterilir. Dikimden sonra fidandaki yara ve kesim yerlerinin hastalıklardan korunması için macunlama yapılır. İlk birkaç yıl muhakkak sulama yapılması gerekir. Fidanın civarında oluşan ve onunla su, ışık ve besin için rekabet eden ağacın gelişmesini yavaşlatan yabani otlar temizlenmelidir.
Çanaklarda kaymak tabakası oluştuğunda çapa yapılmalıdır.
Ağaç sağlığı, şekil verme ve hasat
Sarıulak ağacı hastalık ve zararlılara karşı mukavemetlidir, bu sebeple organik üretime uygundur. Sarıulak ağacı taç yayvan olması nedeniyle fidanlara gelişmesine bağlı olarak 2 veya 3 yıldan itibaren şekil vermeye başlanmalıdır. Hasat elle yapılmalı zeytinler kasalara toplanmalı ve bu şekilde nakil edilmelidir.
Zeytinin işlenmesi
Zeytinler, meyve kabuğu renk skalasına göre kabuk rengi koyu yeşilimsi – sarı veya koyu yeşil olduğu dönem ile siyah tüketim için meyve kabuğu rengi siyahımsı olduğu dönemde yıllara göre değişmekle birlikte 1 Ekim-30 Kasım tarihleri arasında makine kullanılmadan el ile toplanır. Bu dönemde zeytinler orta seviyede yağlanmıştır.
Zeytinler hasat sırasında darbe almamış, yüzeyi düz ve pürüzsüz olan, herhangi bir hastalık ve zararlı kaynaklı leke taşımayan zeytinlerden ayrıştırılır. Bu konuda Türk Gıda Kodeksinde yer alan sınıflandırmadaki tolerans değerleri geçerlidir. Ayrıştırma işleminden sonra zeytin, ham olarak çizilir veya tokaçla kırılır ya da doğal hali ile tatlandırma işlemi gerçekleştirilir.
Hızlı tüketim için hazırlama
Hızlı tüketim amacıyla gerçekleştirilen tatlandırma doğal içme suyunda yapılır ve hiçbir şekilde kimyasal eklenmez, ısıl işlem uygulanmaz ve tuz çözeltisi hazırlanmaz. Zeytinler ham olarak çizilip veya tokaçla kırılanlarda her gün suyu yenilenerek 5–7 gün içinde tüketime hazır hale gelir. Bu şekilde sofralık tüketim yapılabilmesi için sadece Tarsus iklimi ve ekolojisinde yetişen Tarsus Sarıulak Zeytini olması gerekir. Bunun dışında daha ileri bir tarihte tüketilecek ise içme suyu ile hazırlanan % 5–10 arasında değişen oranlarda tuz çözeltisi ile tatlandırmaya alınır.
Nasıl muhafaza edilir?
Bu şekilde tatlandırmaya alınan zeytin muhafaza süresince suyu değiştirilmez ve tuz haricinde hiç bir katkı maddesi katılmaz. Bu şekilde yaklaşık 10–12 ay ürün muhafaza edilebilir. Soğuk bir yerde muhafaza edilirse bu süre daha da uzun olur.
Yöresiyle bağı nedir?
Tarsus Sarıulak Zeytinini diğer zeytinlerden ayrılan en önemli özelliği hasadın yapıldığı zeytin ağaçlarının Tarsus yöresinde yetişen zeytin fidanlarından aşılama ve çelikleme yolu ile elde edilmesidir.
Tescil ve denetim bilgileri
Tescil kapsamı ve işaret kullanımı
345 tescil numaralı Tarsus Sarıulak Zeytini menşe adı olarak 16 Nisan 2018 tarihinde tescil edilmiştir.
Tarsus Sarıulak Zeytini coğrafi işaret ibaresini taşıyan ve örneği aşağıda yer alan logo ürün ambalajında kullanılır.
Denetim mercii ve kontrol koşulları
Tarsus Sarıulak Zeytini üretiminin uygunluk kontrolleri Mersin Alata Bahçe Kültürleri Araştırma Enstitüsü Müdürlüğü, Tarsus İlçe Gıda Tarım ve Hayvancılık Müdürlüğü, Tarsus Ticaret Borsası, Tarsus Ticaret ve Sanayi Odası, Tarsus İlçesi Zeytin Platformu'nun 2 üyesi ile ÇKS kaydı olan bir üretici koordinasyonunda zeytin konusunda uzman en az yedi kişiden oluşan bir komisyon tarafından yapılacaktır. Denetim mercii, denetimlerini ihtiyaç duyduğu zamanlarda ve/veya şikâyet halinde her zaman yapar.
Denetim mercii gerekli görmesi halinde Mersin Alata Bahçe Kültürleri Araştırma Enstitüsü Müdürlüğü'nün Laboratuvar ve ekipmanlarını kullanacak ve bundan doğan ücretler Tarsus Ticaret Borsası, Tarsus Ticaret ve Sanayi Odası tarafından karşılanacaktır.
Denetim mercii Toplanma ve Denetleme Şartları: Denetim mercii her yıl hasat döneminde (Ekim-Kasım aylarında) bir defa toplanır ve coğrafi işarete konu ürünü kapama ve organik üretim yerlerinden numune toplayarak meyve özelliklerine, fizyolojik özelliklerine, morfolojik özelliklerine, yaprak, çiçek, et oranı ve çekirdek özelliklerine bakarak test eder ve gözlemlerini rapor haline getirir.
Denetim mercii denetleme ile ilgili tüm giderleri Tarsus Ticaret Borsası, Tarsus Ticaret ve Sanayi Odası tarafından müşterek karşılanır. Denetim mercii toplanması için Denetim merciine uzman temin etmeyi taahhüt eden kuruluşlara en az bir hafta önceden resmi yazı ile çağrı yapılır. Toplantı yeri bu çağrı yazısında bildirilir.
Denetim merciinin Acil Toplanması: Tarsus Sarıulak Zeytini ibaresinin Tarsus Sarıulak Zeytini coğrafi işaret kriterlerine uymayan ürünler üzerinde kullanılması ve bunun şikâyeti yoluyla Tarsus Ticaret Borsası'na veya Tarsus Ticaret ve Sanayi Odası'na bildirilmesi halinde denetim merciine uzman temin etmeyi taahhüt eden kuruluşlara ‘Acil’ başlıklı resmi yazı gönderilir, Denetim merciinin acil olarak toplanması sağlanır. Denetleme sonuçları denetim mercii tarafından rapor haline getirilerek işlem tesis edilmiş olur.
Denetim mercii, kamu kuruluşlarından veya özel kuruluşlardan veya bunlarda görevli uzman gerçek veya tüzel kişilerden denetimin gerçekleştirilmesi sırasında faydalanabilir veya hizmet satın alabilir. Denetim mercii hakların korunmasında hukuki süreçleri yürütür.
UNESCO ile bağlantısı
Geleneksel Zeytin Yetiştiriciliği ile ilişkili: Tarsus Sarıulak Zeytininin yetiştirilmesinde bahçenin hazırlanması, ağaçların güneş alması ve dikim aralıklarının seçilmesi önem taşır. Yerel çeşidin çevre koşullarına göre yetiştirilmesi, UNESCO’nun geleneksel zeytincilik kaydında ele alınan tarımsal bilgiyle ilişkilidir. Bağlantının kapsamı, yukarıda belirtilen UNESCO ilişkisiyle sınırlıdır.
