Coğrafi işaretli ürün · Osmaniye
Osmaniye ilinde yetiştirilen, meyveleri toprağın altında gelişen yer fıstığıdır. İri veya orta boy meyvesinin kabuğu derin kırışıklıdır; tohum zarı açık veya koyu kahverengidir.
Ürün Künyesi
Sicil belgesini görüntüle ↗Osmaniye Yer Fıstığı nedir?
Osmaniye Yer Fıstığı, Osmaniye ilinde yetiştirilir. Meyvelerini toprağın içinde oluşturan, kazık köklü, tek yıllık bir yağ bitkisidir. Sicil, yer fıstığının tespit edilmiş 32 türü arasında tek ve çok yıllık türler bulunduğunu belirtir.
Bitki, meyve ve bileşim
Sayısal özellikler
Bir bitkiden çıkan 600–1000 çiçeğin %60–75’i döllenip ginofor oluşturur. Bunların %8–13’ü toprağa girerek meyve oluşturur. Meyvede 1–4 boğum ve 2–4 tohum bulunur; kabuk oranı %20–40’tır. Bin tane ağırlığı 335–1160 g arasında değişir.
İri veya orta boy meyvenin kabuğu derin kırışıklı, lifleri kısmen sıyrılmış ve dokusu zayıftır. Kabuk krem ile açık kahverengi; tohum zarı açık ile koyu kahverengi arasındadır.
Tohum, iki kotiledon ve bir embriyodan oluşur. Ağırlığın ortalama %93’ü kotiledon, %4’ü tohum kabuğu ve %3’ü embriyodur. Sicilin genel tanımında yağ %45–60, protein %20–30 ve karbonhidrat %18 olarak belirtilir. Ayrıntılı bileşim aralıkları aşağıdaki tabloda ayrıca korunur.
Tohumun kimyasal bileşimi
Sicil belgesinin 2. sayfasındaki değerlerdir. Kaynak alanları ve ölçü birimleri korunarak tablo halinde düzenlendi.
Çiğ tohumun nemi %5–7’dir; kavurmada yaklaşık %2’ye düşer. Sicil, bu düşüşü küflenme, bayatlama ve acılaşmanın önlenmesiyle ilişkilendirir. Kavrulmuş tohumun 100 g’ı için yaklaşık 600 kalori verilir. Yağ içeriği yaklaşık %50’dir; yağın yaklaşık %80’i doymamış yağ asitlerinden oluşur.
Sayısal özellikler · 2
Sicilde oleik ve linoleik asit, doymamış yağ asitlerinin sırasıyla %45 ve %35’i olarak açıklanır. %0,05 tokoferolün oksitlenmeyle bozulmayı önlemeye yeterli olduğu belirtilir. Kotiledonlarda yaklaşık %18 karbonhidrat, tohum kabuğunda yaklaşık %1 şeker vardır.
Nişasta %0,5–5, sakkaroz %4–7 aralığındadır. Kabuğu temizlenmiş tohumda selüloz yaklaşık %2, kül yaklaşık %3’tür. Sicilde verilen mineral ve vitamin miktarları aşağıda, kaynak birimleriyle ayrı çizelgelerde gösterilir.
Mineraller
Sicil belgesinin 3. sayfasındaki değerlerdir. Kaynak alanları ve ölçü birimleri korunarak tablo halinde düzenlendi.
Sicil, riboflavin, tiamin, nikotinik asit ve E vitaminini belirtir; A, C ve D vitaminlerini çok az olarak niteler. Kavurmada tiamin azalırken niasin, kolin ve riboflavin önemli değişim göstermez. Tiaminin yaklaşık %25’i tohum kabuğundadır.
Vitaminler ve tokoferol
Sicil belgesinin 3. sayfasındaki değerlerdir. Kaynak alanları ve ölçü birimleri korunarak tablo halinde düzenlendi.
Derin kırışıklı kabuk
Kabuk derin kırışıklı, krem ile açık kahverengi tonlarında ve zayıf dokuludur.
İri veya orta boy tane
Meyveler iri veya orta boyda, tohum zarları kahverengi tonlarındadır.
Ekim ve gelişme
Ekim düzeni
Toprak ve çeşide göre 75–90 cm sıra arası, 15–20 cm sıra üzeri mesafe ve 5–9 cm derinlikle ekilir. Türkiye’deki verim, sicilde dünya ortalamasının iki katından fazla olarak aktarılır.
Gelişme ve ürün dönemleri
Birinci ürün ekimi 10 Nisan–20 Mayıs arasında, ikinci ürün ekimi buğday hasadından sonra yapılır. Gelişmenin başlangıcı 10–20 gün, vejetatif gelişme 25–35 gün, çiçeklenme 30–40 gün, ürün oluşumu 30–35 gün ve hasat dönemi 10–20 gündür. Meyveler çiçeklenmeden yaklaşık 60 gün sonra oluşur.
Hasat sonrası muhafaza
Kurutma ve depoya hazırlık
Hasat ve harmandan sonra sergenlerde kurutularak nem %10’un altına indirilir. Depolamada nem kabuklu tohumda %9’u, içte %8,5’i aşmamalıdır. Ortam iyi havalandırılmalı; sıcaklık en fazla 20 °C ve bağıl nem en fazla %65–70 olmalıdır.
Osmaniye ile bağı
Üretim alanı Osmaniye il sınırlarıdır. Ürün menşe adı olarak tescillidir.
Nasıl değerlendirilir?
İnsan beslenmesinde yemeklik yağ, çerez ve fıstık ezmesi olarak kullanılır. Pasta ve çikolata üretiminde de az miktarda değerlendirilir. Yağı çıkarıldıktan sonra kalan küspe; öğütülmüş kabuk, yaprak ve saplar hayvan beslenmesinde yem ve kuru ot olarak kullanılır.
Yağın sanayideki kullanım alanı sabundur; kabuk sunta ve yakacak olarak değerlendirilir.
Tescil, etiket ve denetim
Osmaniye Yer Fıstığı, 54 numarayla menşe adı olarak tescillidir. Sicilin ikinci sayfasındaki tescil tarihi 18 Haziran 2003, koruma başlangıcı 18 Eylül 2002’dir. Kapak, 18 Eylül 2002 tarihli ve 24880 sayılı Resmî Gazete ilanını; 15 Şubat 2019 tarihli 47 sayılı Bülten değişiklik ilanını belirtir.
“Osmaniye Yer Fıstığı” ibaresi marka ve üretici adı veya unvanıyla birlikte kullanılır; yazı karakterleri marka, ad veya unvanınkinden küçük olamaz. Aynı koşul tabelalar için de geçerlidir. Sicildeki logo ve menşe adı amblemi birlikte kullanılır.
Denetim Osmaniye Ticaret Borsası koordinasyonunda yürütülür. Borsa, Osmaniye Ticaret ve Sanayi Odası, Osmaniye İl Tarım ve Orman Müdürlüğü ve Osmaniye Ziraat Odası Başkanlığından birer uzmanla dört kişilik komisyon oluşturulur.
Merci rutin toplantılarına ek olarak şikâyet veya şüphe üzerine her zaman toplanabilir. Üyeleri arasından en az üç kişilik birimle denetim yapar. Kamu veya özel kuruluşlardan ve uzmanlardan yararlanabilir, hizmet satın alabilir.
