Coğrafi işaretli ürün · Ardahan
Ardahan’ın Posof ilçesinde 1200–1600 m rakımda yetiştirilir. Sarılıcı ve geççi bitkinin iri, beyaz, parlak ve böbrek biçimli taneleri pişerken kabuk atmaz.
Ürün Künyesi
Sicil belgesini görüntüle ↗Posof Fasulyesi nedir?
Posof Fasulyesi, sarılıcı özelliğe sahip, geçci bir fasulye bitkisidir. Posof Fasulyesi ince kabuklu olması sebebiyle, piştiğinde kabuğu ayrılmaz, sadece kabukta kılcal çatlaklar oluşur.
Ayırt edici özellikleri
Posof Fasulyesi üretimi, Posof ilçesinin topografik yapısından ve mikroklimasından kaynaklanan sebeplerle, 1200–1600 metre rakım aralığında bulunan Posof ilçesinde üretilir.
Üretim, arazi yüzey topografyasının çok hafif düzeyde mikro rölyefe sahip olduğu mikroklima özelliği olan bu coğrafi sınırların içerisindeki tarla/bahçelik alanlarda yapılır.
Tane ağırlığı ile pişme süresi arasında yüksek korelasyon, Posof Fasulyesinin çok yüksek ebat ve tane ağırlığına rağmen, 34 dakika gibi düşük bir sürede pişer.
Üretim tekniği ve ustalık
Posof Fasulyesinin tane ve bakla yapısı yönünden fiziksel görünümü diğer yöre fasulyelerinden farklı olup; fasulye taneleri beyaz, iri, böbrek şekilli ve parlak, bakla yapısı ise sert kılçıklı, iri, orta uzunlukta, üzeri kısa tüylü ve kalındır.
Morfolojik Özellikler Fizikokimyasal Özellikler Posof Fasulyesinin fizikokimyasal ve morfolojik özellikleri; kuru ağırlık, yaş ağırlık, su alma kapasitesi, su alma indeksi, pişme süresi (tane ağırlığı ve ebadıyla birlikte değerlendirilmek koşuluyla), uzunluk, genişlik ve kalınlık ölçüleri yüksek yemeklik fasulye olduğunu gösterir.
Doku, renk ve tat özellikleri
Fasulyenin pişme süresi, pişirildiğinde kabuk atmaması, su alma kapasitesi ve indeksi ile aroma ve tat yönünden başka yöre fasulyelerinden kolaylıkla ayırt edilebilir.
Posof Fasulyesinin belirtilen fizikokimyasal özellikleri, lezzeti ve aroması, pişirildiğinde kabuk atmaması gibi özellikleriyle ebadı küçük olan çeşitlerin büyük olanlara göre daha çabuk pişme eğilimi gösterir.
Tablo-1: Sicildeki ölçü ve özellikler
Sicil belgesinin 2. sayfasında yer alan sicildeki ölçü ve özellikler, özgün satır ve sütun sırası korunarak aşağıda gösterilmiştir.
Tablo-2: Sicildeki ölçü ve özellikler
Sicil belgesinin 3. sayfasında yer alan sicildeki ölçü ve özellikler, özgün satır ve sütun sırası korunarak aşağıda gösterilmiştir.
Posof Fasulyesi Nasıl Yetiştirilir?
Toprak hazırlığı
Kotiledonları ile birlikte toprak yüzeyine çıktığından, toprak hazırlığının çok iyi yapılması gerekir. İyi hazırlanmamış, sert kesekli tohum yatağı ve toprak yüzeyinin kaymaklı olması tohumun çıkışını güçleştirir. Tarlanın sonbahardan soklu pullukla derin (20 cm) sürülerek bitki artıklarının gömülmesi ve karışması sağlanır. Kışı bu şekilde geçiren tarladaki kesekler donma çözülme ile dağılır. Bazı hastalık ve zararlıların etkisi de derin sürümle azalacaktır.
İlkbahar toprak işlemesinde, tarlaya uygun zaman ve uygun aletlerle girmek önemlidir. Toprakta ekim öncesi fazla işlem yapmak hem toprak tavı ve hem de yapısı üzerinde olumsuz etki yapacağından bundan mümkün olduğunca kaçınmak gerekir. Tavlı toprağa ekim yapmak iyi ve yüksek oranda çıkış sağlamak açısından önemlidir.
Gübreleme işlemi
Sonbaharda 2 ilâ 3 ton/da arasında hayvan gübresi verilerek pullukla sürüm yapılır. Ekim öncesi tarlalar toprağın tav durumuna bağlı olarak kazayağı – tırmık kombinasyonu ile ekim için hazırlanır.
Ekim işlemi
İlkbahar son donlarından 5–6 gün önce başlanmalı ve kısa sürede ekim işleri tamamlanmalıdır. Coğrafi sınırda Posof Fasulyesi üretimi yapılan köylerin konumları dikkate alındığında en uygun ekim zamanı mayıs ayının son iki haftası ile haziran ayının ilk haftalarıdır. Posof Fasulyesi ekiminde sıra arası mesafeler 70–80 cm, sıra üzeri 30–40 cm olan ocaklara ise 3–4 adet tohumluk düşecek şekilde ekim yapılır.
Sarılıcı tiplerde sık ekim verimi olumsuz etkiler. Bu neden ile kullanılacak tohumluk miktarı dekara 13 – 15 kg arasında olmalıdır.
Sulama işlemi
Posof Fasulyesi yetiştiriciliğinde sulamanın önemi büyüktür. İklim koşulları bitkinin su isteği üzerinde etkilidir. Posof Fasulyesi yetiştiriciliğinde sulama karık usulü sulama şeklinde uygulanır. Ekim sırasında toprak nemi az ise iyi çıkış sağlamak amacıyla sulama yapılır. Toprak kuru ise ekimden önce sulama yapılır. Bitkiler 10–15 cm boylanınca bir sulama daha yapılır. Sulama salma sulama şeklinde yapıldığından karıklar suyun akış yönü meyline göre düzenlenir.
Sezon boyunca yağış miktarına bağlı olarak 8–10 defa sulama gerektirir. Üretim sezonu boyunca bakım ve sulama işleri devam eder.
Bakım özellikleri
Ekimden önce ya da ekim sonrası bitkiler daha çıkış yapmadan yabancı ot kontrolü için üretici tarafından çapalama yapılır. Bitkiler 10–15 cm boylanınca yabancı ot kontrolü için hem çapa yapılır hem de karıklar açılarak boğaz doldurulmuş olur.
Hasat ve harman
Baklalar ağustos ayının ilk haftasından sonra olgunlaşmaya başlar. Olgunlaşıp kuruyan baklalar sararır ve baklalar sarardıkça bitki üzerinden tek tek toplanarak hasat edilir. Olgunlaşan baklalar her ay en az 2–3 defa toplanır. Hasat edilen baklalar güneşte iyice kurutulur ve elle harmanlanır. Baklaların kurudukça toplanarak hasat edilmesi yöreye ait bir özellik olup fazla emek yoğun bir hasat işlemidir. Hasat sonbaharda kırağı düşünceye kadar devam eder.
Sonbaharda düşen kırağı bitkileri yakar ve olgunlaşmakta olan son baklalar toplanarak kurutulur ve harmanlanır. Harmanlama işlemi bittikten sonra fasulyeler iyice kurutulur, içindeki yabancı maddeler ve buruşuk taneler temizlenerek pazarlamaya hazır hale getirilir. Bölge iklimi tane özelliklerini olumlu yönde etkiler. Özellikle sonbahar aylarında gündüz sıcaklıklarının çok fazla olmaması ve serin esen rüzgâr, tanelerin daha dolgun ve parlak olmasına neden olur.
Yörenin geçit bölgesi iklim özellikleri taşıması birim alandan elde edilen verimin yüksek olması yanında ürün kalitesine de olumlu etkide bulunur.
Üretim yeri ve coğrafi bağ
Sıcaklık ve işlem koşulları
Posof Fasulyesinin çok eski yıllardan beri halk tarafından bilindiği, atadan, dededen kalan bir üretim kültürünün mevcut olduğu, toprak hazırlığı aşaması haricindeki tüm üretim sürecinin, beden gücüne dayalı klasik üretim teknikleriyle yürütüldüğü ve tohumları değiştirilmeden bugüne kadar üretimine devam edilmiştir. İklim şartları, daha yüksek rakımlarda Posof Fasulyesinin ideal gelişimine müsaade etmez.
Ülkemizde en düşük sıcaklık değerlerinin ölçüldüğü Kuzey Doğu Anadolu’da yer almasına karşılık Posof’ta sıcaklık ve yağış değerlerinin daha yüksek olması özel konum koşulları ile ilgilidir. Posof meteoroloji istasyonunun 27 yıllık (1968–1995) verilerine göre yıllık sıcaklık ortalaması 7 °C, ortalama yağış miktarı 611,7 mm, karasallık derecesi ise %34,1’dir.
Üretim yeri ve çevresi
Dolayısıyla planeter faktörler ve coğrafi koşullara bağlı olarak sahada, Doğu Anadolu’nun karasal ikliminden Karadeniz’in nemli iklim tipine doğru bir geçiş yansıtan yarı nemli iklim tipinin etkili olduğu ve mikroklima özelliğine sahip olduğu kabul edilir. Posof çayı havzasında, relief (yer şekillerinin yeryüzüne vermiş olduğu biçim, özellik) koşullarına bağlı olarak, sıcaklık ve yağış gibi iklim elemanlarının dikey yönde kısa mesafede değişmesinden dolayı bitki kuşakları oluşmuştur.
Posof Fasulyesinin üretim alanında azonal toprak grubundan litosoller (taşlı) geniş yer kaplar. Yayılış sahasına göre diğer önemli toprak türlerini kahverengi orman toprakları ile yüksek dağ-çayır toprakları oluşturur. Posof Fasulyesinin yetiştiği coğrafi sınırın toprak özelliklerinden kaynaklanan azonal toprak grubundan çernezyom ve kestane rengi step toprak varlığı bu özelliklerin ortaya çıkmasına sebep olur.
Tescil ve Denetim Bilgileri
Tescil kapsamı ve işaret kullanımı
609 tescil numaralı Posof Fasulyesi menşe adı olarak 23 Kasım 2020 tarihinde tescil edilmiştir. Pazarlama ve/veya satış aşamasında fiili yahut sanal market ya da pazaryeri modelinde satışı yapılan ürünün Posof Fasulyesi ibaresi ile menşe adı amblem kullanımı denetlenecektir. Posof Fasulyesi ibaresi ve menşe adı amblemi, ürünün kendisi veya ambalajı üzerinde yer alır.
Ürünün kendisi veya ambalajı üzerinde kullanılamadığında, Posof Fasulyesi ibaresi ve menşe adı amblemi, işletmede kolayca görülecek şekilde bulundurulur. Tescil ettiren kurum kimliği: Ardahan Ticaret ve Sanayi Odası.
Denetim düzeni
Denetimler, Ardahan Ticaret ve Sanayi Odası koordinatörlüğünde; Ardahan Ticaret ve Sanayi Odası, Posof Belediyesi, Ardahan İl Tarım Ve Orman Müdürlüğü ve Ardahan Üniversitesinden birer üyenin katılımıyla en az 3 kişiden oluşan denetim mercii tarafından gerçekleştirilir. Denetim mercii her yıl en az bir kez ayrıca ihtiyaç olması halinde, şikâyet veya şüphe üzerine her zaman denetim yapabilir.
Denetim amacıyla gerçekleşen harcamalar, analiz, laboratuvar ve/veya diğer masraflar denetilenlerden karşılanacaktır. Denetimler; toprak hazırlığı dönemi, ekim dönemi, vejetasyon dönemi ile hasat ve harman dönemi olmak üzere dört dönem halinde gerçekleştirilecektir. Denetimlerde ürünün tanımı ve ayırt edici özellikleri ile üretim metodunda belirtilen hususlarla birlikte aşağıda belirtilen şartların uygunluğu denetlenecektir. Ekim-kasım aylarında toprağın soklu pullukla derin (20 cm) sürülerek bitki artıklarının gömülmesi ve karışmasının sağlandığı kontrol edilecektir.
Hasat ve olgunlaşma
Posof Fasulyesinin ekileceği tarlalara sonbaharda 2 ilâ 3 ton/da arasında hayvan gübresi verilerek pullukla sürüm yapılacaktır. Toprak hazırlığı aşamasından hasat aşamasına kadar geçen süreçlerin tamamında doğal hayvan gübresi dışında herhangi bir kimyasal gübre veya ilaç kullanılmadığı kontrol edilecektir.
Ekimin, mayıs ayının son iki haftası ile haziran ayının ilk haftasında, sıra arası mesafelerin 70–80 cm, sıra üzeri 30–40 cm olan ocaklara ise 3–4 adet tohumluk düşecek şekilde dekara 13 – 15 kg arasında ekim yapıldığı kontrol edilecektir. Yağış durumuna göre ideal sulamanın yapılması, süreçte yabani otların 10–15 cm’den fazla uzamasına müsaade edilmeyecek şekilde çapalama yapılması kontrol edilecektir.
Denetim düzeni · 2
Posof Fasulyesinin özelliği gereği, ürün hasadı, farklı zamanlarda olgunlaşan ürünlerin haftada birkaç kez elle toplanması şeklinde gerçekleştirilecektir. Denetim mercii, kamu kuruluşlarından veya özel kuruluşlardan veya bunlarda görevli uzman gerçek veya tüzel kişilerden denetimin gerçekleştirilmesi sırasında faydalanabilir veya hizmet satın alabilir. Tescil ettiren hakların korunmasında hukuki süreçleri yürütür.
