Coğrafi işaretli ürün · Muğla
Muğla’nın Datça ilçesinde yetiştirilen iri ve tatlı bademdir. Kahverengi, üç katmanlı kabuğu serttir; dip kısmı tombul, ucu sivridir.
Ürün Künyesi
Sicil belgesini görüntüle ↗Datça Nurlu Bademi nedir?
Datça Nurlu Bademi, Muğla’nın Datça ilçesinde Prunus amygdalus türünden yetiştirilen iri ve tatlı bademdir. Kahverengi tonlarındaki kabuğu üç katmanlı ve serttir. Dip kısmı tombul olup uca doğru sivrilir. Yaş, kabuklu kuru, çiğ iç veya kavrulmuş iç olarak sunulur.
Ayırt edici özellikleri
En dışta sert, nispeten kaygan, pütürlü ve delikli bir tabakası vardır.
Orta kısmında süngerimsi görünümlü ama sert ve sağlam bir tabaka bulunur.
Süngerimsi tabakanın içinde kökten uca doğru uzanan kanallar vardır.
Dış kabuktaki delikler bu kanallara bağlı olup bademin gelişim sürecinde besin maddelerini taşır ve daha sonra da kabuğun hava almasına yardımcı olur.
Kabuğu oldukça serttir.
Ağustosta diğer badem cinslerine göre 15 gün daha geç olgunlaşır.
Kabuğun sert olmasının nedeni kabuğun yapısında lignin polimerinin fazla olmasıdır.
Datça Nurlu Bademinin dip kısmı tombul ve uca doğru sivridir.
Datça Nurlu Bademinin yetiştirildiği yerlerin kuzey ve güney hâkim rüzgârlarının etkisi altında olduğu alanlar istenir.
Datça Nurlu Bademi; yaş badem, kabuklu kurutulmuş badem, çiğ badem içi ve kavrulmuş badem içi olarak tüketiciye arz edilir.
Doku, renk ve tat özellikleri
Dış kabuğu kahverengi renk ve tonlarında olup üç katmanlıdır.
Bitki ve meyve özellikleri
Kabuğu sert, meyvesi bilinen örneklerden daha iri ve tatlıdır.
Datça Nurlu Bademi ağacı tatlı olan meyvesini zararlılardan korumak için kabuğunu kalınlaştırarak sertleştirir.
Yetişkin bir ağacın boyu 3–5 m, eni 4–5 m, yaprakları ise 6–12 cm uzunluğunda bu yaprakların kenarları dişli, koyu renkli ve mızraksı yapıdadır.
Böylelikle bitkinin sıcak havalarda ihtiyaç duyduğu rutubeti alabilmesini, hem de döllenme sürecinde polen taşınımını kolaylaştırır.
Datça Nurlu Bademi Nasıl Yetiştirilir?
İklim isteği
Badem, yazları kurak ve sıcak, kışları ılık ve yağışlı olan iklimleri sever. Çiçek tomurcukları soğuğa dayanıklı olmadığından kış soğuklarının fazla olduğu yerlerde badem yetiştiriciliği yapılması istenmez. Datça Nurlu Badem yetiştiriciliği için, ilkbahar başlangıcında meydana gelebilecek don olayları önemlidir. Genellikle çiçekleri -5 ila -1°C sıcaklık arağında zarar gördüğünden; Datça ilçesinin sıcak ve ılıman iklimi badem yetiştiriciliği için avantaj sağlar.
Datça Nurlu Bademi bir erkenci bir meyve olup; Datça’nın iklim yapısı ve rüzgârlı hava koşulları burada önemli rol oynar.
Badem kazık köklü bir bitki olduğu için, kurak koşullara iyi uyum gösterir.
Genellikle yıllık yağış 300 mm’nin altına düşerse yeterli verim alınamaz.
Çiçeklenme zamanı meydana gelen fazla yağış ve/veya sis badem yetiştiriciliğini olumsuz etkiler.
Bu gibi durumlarda mantar vb. bitki hastalıkları görülebilir.
Çiçeklenme sırasında aşırı yağış ve sisle ilişkili bitki hastalıkları ürün verimini olumsuz etkiler.
Toprak isteği
Badem yetiştiriciliğinde; hafif bünyeli, derin, süzek ve alüvyal topraklar istenir. Bu gibi topraklarda kökler 3–5 m derine inebilir. Yetiştiricilikte kumlu, killi ve çakıllı topraklar istenilen diğer toprak yapılarıdır.
Bahçe kurulumu
Datça Nurlu Bademi aşılama yöntemi ile çoğaltılır. Aşılama için kullanılan anacın badem olması gereklidir. Datça Nurlu Badem ağacına tekrar farklı tür aşılama yapılmaz. Çekirdekten yetişen badem fidanları bir yılın ardından genellikle kasım-aralık aylarında araziye dikilir. Badem fidanı gelişimine göre (kalınlığının 4–5 cm olması beklenir) ikinci ya da üçüncü yılında nurlu bademin uygun aşılama yöntemleriyle aşılaması yapılır. Badem bahçesinin kurulacağı alan, derin olarak sürülür.
Düz arazilerde kare dikim, erozyonun söz konusu olduğu meyilli arazilerde ise kontur dikim yapılması sicilin tavsiyesidir. Meyilli arazilerde ise teraslama yapılması uygun olur. Badem kök sistemi kuvvetli gelişen bir bitki türüdür. Yağışın az olduğu yerlerde ağaçlar gerekli suyu sağlamak için daha büyük kök sistemi geliştirir.
Bu sebeple fidanları; kuvvetli ve derin topraklarda 8–9 m aralıkla, zayıf ve az derin topraklar da ise 5–6 m aralıkla dikilir.
Bakım işleri
Badem yetiştiriciliğinde gübreleme önemlidir. Çiftlik gübresi kullanılabilir. Azot, fosfor, potasyum gibi bitki besin elementlerine ve miktarlarına toprak ve yaprak analizlerine göre karar verilmesi uygundur. Datça Nurlu Bademi fidan aşamasını geçtikten sonra su ihtiyacını genellikle yağmur sularından karşılar. Özellikle meyve gelişme döneminde (genellikle şubat-mart ayları) su ihtiyacının karşılanması zorunlu olduğu aylar coğrafi sınırda yağışın yoğun olduğu aylardır.
Yeni kurulan badem bahçelerinde dikimden sonra ağaçlara ilk yıldan itibaren orta budama yöntemiyle taç şeklinin verilmesi istenir.
Bademin döllenme biyolojisi
Ticari bademlerin çoğu kendine kısırdır. Bu yüzden tozlayıcı çeşit kullanma zorunluluğu vardır. Bademde verimin düşük olmasının ana nedeni yetersiz tozlanma ve döllenmedir. Bu sebeple Datça Nurlu Bademi bahçeleri, genellikle 2–3 farklı çeşit bademler ile kurulur. Bu çeşitlerin çiçeklenme zamanları çakışmalı, çiçek tozları birbirleriyle uyuşmalıdır. Çeşitlerin bahçe içindeki yerleşimlerine de dikkat edilmelidir.
Datça Nurlu Bademi bahçelerinde tozlayıcı olarak diğer badem ağaçları dikilir (tercihen ak badem ağacı) ve ortalama 9 tane Datça Nurlu Badem ağacına karşılık 1 tane tozlayıcı ağaç dikilir. Badem bahçelerinde çiçek tozlaşması genel itibariyle arılar tarafından gerçekleştirilir. Bu nedenle 2 dekara 1 adet arı kovanı yerleştirilmesi sicilin tavsiyesidir.
Hasat işlemi
Datça Nurlu Bademinin hasat zamanı yaz aylarıdır, erken hasat olarak başlangıç zamanı haziran ayıdır. Dış yeşil kabuğu açılmaya, kurumaya başladığında dalları silkeleme yöntemi ile bademler hasat edilir. Hasat edilen ürünün zaten açılmış olan dış yeşil kabuğu soyulur, ortalama iki hafta güneşte kurutulur. Kurutulan bademler kabuklu badem olarak piyasaya arz edilebilir. Kurutulan bademlerin sert kabuğu elle ya da makine ile kırılarak iç bademleri alınır.
Ürün kalitesi ve iç badem kayıplarının en aza indirilmesi için elle kırılma işlemi yapılması daha uygun olur. Kırımdan sonra elde edilen ürün çiğ iç badem veya tekniğine uygun şekilde kavrularak kavrulmuş badem olarak tüketiciye sunulur. Eğer badem yaş olarak piyasaya sürülecek ise; Haziran ayında başlanarak diğer yöntemlerden farklı olarak halk dilinde ‘sıyırma’ da denilen elle toplama yöntemi erken hasat edilir.
Muhafaza, ambalajlama ve piyasaya arz
Datça Nurlu bademi, dökme olarak ya da gıdayla temasa uygun ambalajlarla ilgili gıda mevzuatına uygun etiket bilgileriyle tüketiciye arz edilir. Ambalajlamada plastik, karton, bez torba ya da keten torba gibi ambalajlama materyalleri üretici tarafından tercih edilir.
Muhafaza koşulları
İç zarı da soyulmak suretiyle tüketilen yaş bademin raf ömrü kısadır. +4 derece en fazla bir hafta muhafaza edilebilir. Kabuklu kurutulmuş badem, çiğ badem içi ve kavrulmuş badem içi; kokulardan ari, serin ve kuru yerde muhafaza edilebilir. Çiğ iç badem mevsimine göre kısa süreli oda sıcaklığında saklanabilir. Uzun süreli saklama yapılacaksa +4 derecede saklanmalıdır ancak çiğ iç bademlerin en kısa sürede tüketilmesi sicilin tavsiyesidir.
Üretim yeri ve coğrafi bağ
Ağacın kökleri toprağa derinlemesine gelişir, köklerin yatay ilerlemesi ise ağacın dallarının yayıldığı alan ile paralellik gösterir. Toprağın taşlı, kızıl ve kırmızımsı toprak yapısında olması ise toprağa dikine gelişen köklere ilerleme olanağı sağlar. Coğrafi sınırın az yağışlı olması ve sıcak Akdeniz iklimine sahip olması; ağacın istenilen dikine büyümesini, fazla uzamamasını ve dallarının yaygın olarak gelişmemesini, aynı zamanda ağaç dallarının kırılgan özellik göstermesinde etkili olur.
Datça Nurlu Bademi uygun iklim ve yetiştiricilik koşullarında toplam yağ oranı %40–50 arasında değişiklik gösterir.
Tescil ve Denetim Bilgileri
Datça Nurlu Bademi ibareli logo ve menşe adı amblemi ürünün kendisi veya ambalajında yer alır. Kullanılamadığında işletmede kolayca görülecek şekilde bulundurulur.
Tablo-1: Datça Nurlu Bademinin boyutları sicildeki değerleri gösterir.
Tablo-1: Datça Nurlu Bademinin boyutları
Sicil belgesinin 2. sayfasında yer alan datça nurlu bademinin boyutları, özgün satır ve sütun sırası korunarak aşağıda gösterilmiştir.
Tabloyu küçük ekranda yatay kaydırarak inceleyebilirsiniz.
| Boyut | Kabuklu en az (mm) | Kabuklu en çok (mm) | İç en az (mm) | İç en çok (mm) |
|---|---|---|---|---|
| Yükseklik | 33 | 40 | 24 | 28 |
| Genişlik | 22 | 27 | 12 | 15 |
| Derinlik | 15 | 21 | 7 | 9 |
Tablo-2: Datça Nurlu Bademinin ağırlık ve nem miktarı sicildeki değerleri gösterir.
Tablo-2: Datça Nurlu Bademinin ağırlık ve nem miktarı
Sicil belgesinin 2. sayfasında yer alan datça nurlu bademinin ağırlık ve nem miktarı, özgün satır ve sütun sırası korunarak aşağıda gösterilmiştir.
Tabloyu küçük ekranda yatay kaydırarak inceleyebilirsiniz.
| Ürün | Ağırlık en az (g) | Ağırlık en çok (g) | Nem en az (%) | Nem en çok (%) |
|---|---|---|---|---|
| Kabuklu badem tanesinin ağırlığı | 5 | 8 | 6 | 8 |
| Badem içinin tane ağırlığı aralığı | 1 | 2,5 | 2 | 4 |
Sicilin tanımında ağustosta diğer bademlere göre 15 gün geç olgunlaşma yazılıdır. Üretim metodunda erkencilik ve haziranda başlayan erken hasat da anlatılır; yaş badem için haziranda elle sıyırma ayrıca belirtilir. Bu farklı ifadeler tek bir hasat tarihine indirgenmemiştir.
Sicildeki denetim düzeni
Datça Nurlu Bademi ibareli sicilde gösterilen logo ve menşe adı amblemi, ürünün kendisi veya ambalajı üzerinde yer alır.
Denetimler; Muğla Ticaret ve Sanayi Odasının koordinasyonunda, Menteşe Ziraat Odasından, Muğla İl Tarım ve Orman Müdürlüğünden ve Muğla Ticaret ve Sanayi Odasından konuda uzman birer kişinin katılımıyla en az 3 kişiden oluşan denetim mercii tarafından, düzenli olarak yılda bir defa, ayrıca gerekli görülmesi ve şikâyet halinde ise her zaman yapılır.
Denetim merci tarafından; Datça Nurlu Bademin coğrafi sınırdan temin edilip edilmediği, üretim metoduna uygunluk, ürünün hasadı, ürünün muhafaza, ambalajlama ve piyasaya arzının uygunluğu ile Datça Nurlu Bademi ibaresinin, logosunun ve menşe adı ambleminin kullanımının uygunluğu denetlenir. Gerekli görülmesi halinde kimyasal, fiziksel vb. analizler yaptırılabilir.
Denetim mercii, kamu kuruluşlarından veya özel kuruluşlardan veya bunlarda görevli uzman gerçek veya tüzel kişilerden denetimin gerçekleştirilmesi sırasında faydalanabilir veya hizmet satın alabilir.
Tescil ettiren, hakların korunmasında hukuki süreçleri yürütür.
