Coğrafi işaretli ürün · Muğla
Muğla’nın Fethiye ve Seydikemer ilçelerindeki tescilli mahallelerde yetiştirilir. Siyah, ince kabuklu, küçük meyvenin içi kırmızı ve çok tatlıdır; yaş ve kurutulmuş sunulur.
Ürün Künyesi
Sicil belgesini görüntüle ↗Fethiye Kaya İnciri nedir?
Fethiye Kaya İnciri, Ficus carica türünün Fethiye ve Seydikemer’in tescilli mahallelerinde yetiştirilen meyvesidir. Ağaçlar farklı yaşlardaki birçok gövdeden oluşan ocak biçiminde yetiştirilir.
Ayırt edici özellikleri
Yaş ve kuru meyvede şeker
Hem yaş hem de kurutulmuş hali piyasaya verilir.
Fethiye Kaya İncirinde hakim şeker glikoz ve fruktoz olup çok düşük oranlarda sakkaroz bulunabilir.
Toplam şeker miktarı yaklaşık olarak yaş Fethiye Kaya İncirinde 12 g/100 g, kuru Fethiye Kaya İncirinde ise 40 g/100 g’dır.
Bitki ve meyve özellikleri
Yazın sıcak olması, kaya inciri meyvesinin gelişimi, meyvenin olgunlaşma dönemindeki gece gündüz sıcaklık farkının yüksek olması ise incir meyvesinin kabuk ve iç renginin oluşmasında etkili olur.
Bu özellikler, Fethiye Kaya İncirinin şeker miktarını ve aroma oluşumunu etkiler.
Tablo-1: Fethiye Kaya İnciri Fiziksel ve Kimyasal Özellikleri
Sicil belgesinin 2. sayfasında yer alan fethiye kaya i̇nciri fiziksel ve kimyasal özellikleri, özgün satır ve sütun sırası korunarak aşağıda gösterilmiştir.
Tabloyu küçük ekranda yatay kaydırarak inceleyebilirsiniz.
| Özellik | Meyve ağırlığı (g) | Su miktarı | Su aktivitesi | SÇKM Miktarı (%) | TA miktarı (g sitrik asit/100 g) |
|---|---|---|---|---|---|
| Yaş Fethiye Kaya İnciri | 21,66 – 31,68 | 72,74 – 74,81 | 0,905 – 0,926 | 16,39- 18,30 | 0,38 – 0,62 |
| Kuru Fethiye Kaya İnciri | 9,58 – 11,61 | 21,09 – 23,13 | 0,643 – 0,685 | 61,90- 66,14 | 0,70 – 0,89 |
Tablo-2: Fethiye Kaya İncirinin yaş ve kuru meyvelerinin toplam fenol miktarı ve antioksidan aktivitesi
Sicil belgesinin 3. sayfasında yer alan fethiye kaya i̇ncirinin yaş ve kuru meyvelerinin toplam fenol miktarı ve antioksidan aktivitesi, özgün satır ve sütun sırası korunarak aşağıda gösterilmiştir.
Tabloyu küçük ekranda yatay kaydırarak inceleyebilirsiniz.
| Özellik | Toplam fenol miktarı (mg GAE/100 g) | Antioksidan aktivitesi (µmol TE/g) |
|---|---|---|
| Yaş Fethiye Kaya İnciri | 109,87 – 132,62 | 11,52 – 14,96 |
| Kuru Fethiye Kaya İnciri | 133,95 – 178,19 | 12,17 – 16,41 |
Fethiye Kaya İnciri Nasıl Yetiştirilir?
Hazırlama işlemleri
İlekleme / Boğa Asma Fethiye Kaya İnciri ağaçlarında meyvelerin tutulabilmesi ve gelişebilmesi için erkek incir (ilek) meyvelerindeki çiçek tozlarının ilek arıcığı adı verilen Blastophaga psenes tarafından incire taşınması gerekir.
Bu aşamada erkek ağaçlarda bulunan ve yörede “boğa” adı verilen erkek meyveler, dut ağacının ince yaş filizlerine, bitki saplarına veya ipe dizilir ve çiçek tozlarının olgunlaştığı dönemde boğalar dişi ağaçlara asılır. Bu ilekleme işlemine, yörede “boğa asma” denir. İlekleme/boğa asma işlemi, bölgede genelde mayıs sonu-haziran ayının ilk haftasında yapılır. İlekleme/boğa asma aşamasında kullanılacak erkek incire ait meyveler; ceviz büyüklüğünde ve parlak renktedir.
Dişi incir meyveleri ise fındık büyüklüğündedir. Genel olarak her filizde 8–10 adet boğa meyvesi bulunan ilekler Fethiye Kaya İnciri ağacının farklı yönlerine asılır.
Toprağın hazırlanması
Toprak işleme Fethiye Kaya İnciri bahçelerinde toprak işleme; farklı zamanlarda kış yağışlarından faydalanmak, yabancı otların incir ağacı ile su ve besin maddesi rekabetini azaltmak ve hasat öncesi yabancı ot ve toprak, taş ve benzeri oluşumları gidererek düzgün zemin oluşturmak amacı ile toprak tavda iken fazla derin olmayacak şekilde sürülerek yapılır.
Gübreleme işlemi
Fethiye Kaya İncirine ocak-şubat aylarında gübre verilir.
Sulama işlemi
Fethiye Kaya İnciri ağaçlarının sulama isteği yıllık 550–625 mm arasında olup yağışların 550 mm’nin altına düşmesi durumunda sulama yapılır. Bölgedeki yağış miktarı, sulama yapılmadan incir ağaçlarından yeterli verim ve kalitenin elde edilebilmesine imkan verir. Bu nedenle bölgede sulama yapılmadan da incir yetiştiriciliği yapılabilir. Fakat yetersiz yağış var ise sulama yapılmalıdır.
Budama ve gençleştirme
Fethiye Kaya İnciri ağaçlarında daha çok ve kaliteli ürün almak için budama yapılır. Yörede kış ılık geçtiği için sonbahardan ilkbahar aylarına kadar budama yapılabilir. Budama yapılırken; incir ağaçlarının tacında bulunan hastalıklı dallar, sıkışıklık yaratan dallar, obur dallar, kırık ve çatlak dallar kesilerek çıkartılır. Budama her yıl yapılarak ağacın gelişmesi kontrol edilerek meyve verecek yeterince gelişmiş tek yıllık sürgünler elde edilmesi sağlanır.
Gençleştirme budaması Coğrafi sınırdaki birçok Fethiye Kaya İnciri ağacı yaşlı ve üründen düşmüştür. Ancak ana gövdelerinden sağlıklı ağaçlara gençleştirme budaması uygulanır. Bu budama şeklinde ana dallar, gövdenin üzerinden kesilerek uzaklaştırılır ve yeni oluşan sürgünlerden yeni ana dallar oluşturularak ağaca yeni şekil verilir. Böylece ağaç gençleştirilmiş olur. Hasat Fethiye Kaya İnciri meyveleri genellikle ağustos ayının ikinci haftasından eylül ayının ikinci haftasına kadar sofralık olarak değerlendirilir.
Sıcaklık ve işlem koşulları
Ağacın dallarından koparılarak yenen yaş incire yörede “palamut” adı verilir. Kurutma Olgunlaşan meyveler ağaç üzerinde beklerken su kaybederek yumuşayıp, büzüşmeye başlar. %30–50 nem içeriğine sahip buruk incir meyveleri kerevet veya toprak yüzeyine serilen örtülerin üzerinde nem oranı %24’lerin altına düşünceye kadar güneş altında kurutulur. Kurutma işlemi hava koşullarına bağlı olarak genellikle 5–7 gün sürer. İncir meyveleri kurutulduktan sonra sergiden alınarak küfelere koyulur.
Küfeler kargıdan yapılır, coğrafi sınırda bu sepete “çingene sepeti” denir. Bandırma işlemi Coğrafi sınırda, çoğunlukla güneşte kurutulan incire ”bandırma” adı verilen ikinci bir işlem uygulanır. Bandırma işlemi için büyük kazanlarda su kaynatılır, taze yapraklı mersin dalı ve kekik ilave edilip demlenmesi beklenir. Kuru Fethiye Kaya İncirleri, yaklaşık 4–5 kg’lik sepetlerin içine konularak kaynamakta olan suya batırılır ve yaklaşık 5–10 dakika haşlanır.
Sıcaklık ve işlem koşulları · 2
Bandırma İşlemi Sonrası Kurutma Bandırma işlemi sırasında incirlerin çektiği suyun uzaklaştırılması amacıyla ikinci bir kurutma yapılır. Bu aşamada incirler, bezlerin üstüne serilerek kontrollü biçimde yaklaşık 1–2 gün kurutulur.
Muhafaza özellikleri
Kuruyan incirler, gıda ile temasa uygun ahşap kasaların içine; incir sıralarının aralarına mersin yaprağı ve üzerlerine bez konulup bastırılarak dizilir. Kraft kağıt ya da plastik poşet içerisinde hava almayacak şekilde paketlenerek piyasaya sunulur.
Yetişme ve hasat dönemi
Hasadı genellikle ağustos ve eylül aylarında olur. Hasat sırasında dalında bekletilerek kurutulan Fethiye Kaya İnciri, çoğunlukla ikinci bir işleme tabi tutulur.
Muhafaza koşulları
Mersin dalı ve kekik yapraklarıyla kaynatılan suya batırılıp çıkarılan incirler tekrar kurutulur ve mersin yapraklarıyla birlikte muhafaza edilir. Fethiye Kaya İnciri ağaçları, birçok gövdenin gelişmesiyle oluşan ocak şeklinde yetiştirildiğinden her ocakta yaşları birbirinden farklı gövdeler bulunur ve böylece çok uzun yıllar aynı yeri muhafaza ederek yetiştirilir. Bu şekilde sıkıştırılan incirler, depolarda serin ve kuru ortamda kış boyu saklanır.
Fethiye Kaya İncirlerinin yüzeyinde, muhafaza süresinin uzunluğuna bağlı olarak şeker kristalleri oluşur ve beyaz görünüm alır. Muhafazada uygulanan bir başka yöntem ise; bandırma işlemi yapılan incirlere, az miktarda un serpilerek bekletilmesidir.
Üretim yeri ve coğrafi bağ
- Fethiye Kaya inciri; Akdeniz iklimi görülen coğrafi sınırda yıllık ortalama sıcaklığın 18–20°C olduğu, sıcaklığı 9°C’nin altına düşmeyen yerlerde yetişir. Kurutma döneminde (ağustos
- eylül) 30°C’ye kadar çıkan ortalama sıcaklık ister. Yazları kurak, uzun ve sıcak, kışlar ise yağışlı, ılık ve kısa olan coğrafi sınırda; yazın 30–40°C kışın ise genellikle 10 °C’nin üzerinde olan sıcaklıklar, incir yetiştiriciliğine çok uygundur.
Ayrıca yağışların kasım-haziran aylarında olması, kurutma mevsimi olan ağustos-eylül aylarının yağışsız ve bulutsuz geçmesi büyük avantaj sağlar. Fethiye Kaya İnciri ağacı; 1–1,5 m derinlikte, alüvyal, kumlu-killi, yeterli organik materyal, potasyum ve kirece sahip, pH’ı 6–7,8 olan nötr veya nötre yakın topraklarda yetiştirilir.
Tescil ve Denetim Bilgileri
Tescil kapsamı ve işaret kullanımı
849 tescil numaralı Fethiye Kaya İnciri menşe adı olarak 11 Ağustos 2021 tarihinde tescil edilmiştir. Fethiye Kaya İnciri ibareli sicil belgesinde gösterilen logo ve menşe adı amblemi, ürünün kendisi veya ambalajı üzerinde yer alır. Ürünün kendisi veya ambalajı üzerinde kullanılamadığında, Fethiye Kaya İnciri ibareli logo ve menşe adı amblemi, işletmede kolayca görülecek şekilde bulundurulur.
Sicildeki denetim düzeni
Denetimler Fethiye Ticaret ve Sanayi Odasının koordinatörlüğünde yapılır. Yedi kişilik merciye Fethiye Ticaret Odası, Fethiye İlçe Tarım ve Orman Müdürlüğü, Seydikemer Belediyesi, Seydikemer İlçe Tarım ve Orman Müdürlüğü, Fethiye Belediyesi, Seydikemer Ziraat Odası ve Fethiye Ziraat Odasından konusunda uzman birer üye katılır. Denetim yılda bir kez düzenli olarak; ihtiyaç ve şikâyet halinde her zaman yapılır.
Denetim mercii tarafından; özellikle hasat zamanı ve kurutma koşulları olmak üzere üretim metoduna uygunluğu ile Fethiye Kaya İnciri ibaresinin, logosunun ve menşe adı ambleminin kullanımının uygunluğu denetlenir. Denetim mercii, kamu kuruluşlarından veya özel kuruluşlardan veya bunlarda görevli uzman gerçek veya tüzel kişilerden denetimin gerçekleştirilmesi sırasında faydalanabilir veya hizmet satın alabilir. Tescil ettiren hakların korunmasında hukuki süreçleri yürütür.
