Coğrafi işaretli ürün · Kayseri
Kayseri’nin Develi ilçesinde yetiştirilen, gernik adıyla da bilinen kavuzlu buğdaydır. Yazlık ekilir; taş değirmende kavuzundan ayrılan taneleri çorba, yemek ve pilavlarda kullanılır.
Ürün Künyesi
Sicil belgesini görüntüle ↗Kayseri Üniversitesi
Develi Gaceri nedir?
Gacer, 2n=28 tetraploid kromozom içeren AABB gen grubuna dâhil bir buğdaydır. Develi Gaceri, Kayseri’nin Develi ilçesinde yetiştirilen ve gernik olarak adlandırılan Triticum turgidum L. var. dicoccum çeşiti buğdaydan elde edilen kavuzlu buğdaydır.
Ayırt edici özellikleri
Gernik ve kavuzlu başak
Develi Gaceri, doğal tozlaşmanın dışında genetik olarak hiçbir müdahale edilmemiş emmer buğday sınıfındandır.
Develi Gaceri buğdayının başağı, her birinde tek dane bulunduran ve tek başakçıkların karşılıklı iki sırasından oluşan kavuz adı verilen kılıfla kaplı olmasından dolayı hastalıklara ve mantarlara karşı dirençlidir.
Başak taneleri beyaz, tüylü ve mumsu yapıya sahip olup büyüme habitusu dik gelişen yapıdadır.
Tane bileşimi ve analiz tabloları
Develi Gaceri eski bir Triticum turgidum L. var. dicoccum buğday çeşidinden üretildiği ve genetiği değiştirilmediği için, yüksek tane kalitesine sahip protein ve mineral içeriği zengin bir buğdaydır.
Fiziksel ve kimyasal analizler, morfolojik ve agronomik özellikler ve tane özellikleri aşağıdaki üç tabloda ayrı gösterilir.
Tablo-1: Develi Gacerinin Fiziksel ve Kimyasal Özellikleri
Kaynak: TÜRKPATENT sicili, 2–3. sayfalar. Bütün satırlar ve kaynak birimleri korunmuştur.
Tablo-2: Develi Gacerinin Morfolojik ve Agronomik Özellikleri
Kaynak: TÜRKPATENT sicili, 3. sayfa. Bütün satırlar ve kaynak birimleri korunmuştur.
Tablo-3: Develi Gacerinin Tane Özellikleri
Kaynak: TÜRKPATENT sicili, 3–4. sayfalar. Bütün satırlar ve kaynak birimleri korunmuştur.
Kırma renk ölçümleri
Kırma renk ölçümlerinde L parlaklığı gösterir; 100 beyaz, 0 siyah anlamındadır. a kırmızı–yeşil eksenini, pozitif a kırmızılığı belirtir.
Pozitif b sarılığı gösterir. Sicil, yüksek sarılık değerini beta karoten miktarının yüksekliğiyle ilişkilendirir; bütün renk değerleri tane tablosunda yer alır.
Develi Gaceri Nasıl Yetiştirilir?
Hazırlama işlemleri
Develi Gacerinin ekim işlemi, serpme ekim şeklinde geleneksel olarak ya da makineli ekim şeklinde doğrudan kavuzlu taneler kullanılarak yapılabilir.
Kavuzlu tohum ve organik gübre seçenekleri
Ekimde kullanılan tohum miktarı 20–30 kg (kavuzlu halde) arasında olup organik üretim yapılacaksa gübre kaynağı olarak çiftlik gübresi ya da yeşil gübre denilen macar fiği (1,5–2 ton / dekar) kullanılır.
Tarla Hazırlığı ve Ekim
Ekim öncesi tarlada bitki artıkları yok edilir. Bu işlem kültürel tedbirler ve ilaçlı mücadeleyle yapılır. Kültürel tedbirler; temiz ve sertifikalı tohum kullanmak, tekniğine uygun ekim nöbeti yapmak ve tarla çevresinin temizliğine özen göstermek gibi durumları içerir. İlaçlı mücadele ise hububatın kardeşlenmesinden sonra sapa kalkmadan önceki döneminde yabancı ot ilaçlarının kullanılması ile yapılır. Toprak hazırlığı, kıştan önce ikileme ya da üçleme usulüne göre pullukla yapılır.
Develi Gaceri kışa dayanıklı olmadığı için yazlık olarak şubat – mart aylarında ekilir. Ekim işlemi; sıra arası 15–20 cm, ekim derinliği 4–6 cm olacak şekilde yapılır. En uygunu kombine mibzerle ekimdir. Mibzerle ekimde dekar başına 16–18 kg tohum yeterlidir. Serpme ekim yapılırsa bu miktara 2–3 kg daha eklenmelidir.
Develi Gaceri tohumunun düzenli bir çıkışının ve kuvvetli bir kök sisteminin olması için tohum yatağının iyi hazırlanması gerekir. Toprağın iyi işlenmesi; toprağın havalanmasını ve toprak canlılarının yeterli faaliyet göstermelerini sağladığından, her hasattan sonra tarla, gölge tavında iken 15–20 cm derinlikte meyile dik yönde pullukla sürülür. Bu sürümden sonra tarla kesekli ise diskaro ve tırmık geçirilerek kesekler kırılır.
Toprak analizine göre gübreleme
Develi Gaceri daha çok yoğun olarak kullanılmayan eğimi yüksek alanlarda yetiştirildiği için gübre gereksinimi düşüktür. Gerekli hallerde dekara 1,5–2 ton çiftlik gübresi vermek sureti ile sulama yapılmaksızın yetiştirilebilir. Ekim döneminden 1–2 ay önce tekniğine uygun olarak alınacak toprak örnekleri tahlil ettirilip bunun sonucuna göre kullanılacak gübre miktarı belirlenir. Fosforlu gübreyi ekimde tohumla birlikte kombine mibzerle vermek en idealidir.
Azotlu gübrenin yarısı, tarla yüzeyine gübre dağıtıcısı veya el ile serpildikten sonra, mibzerle ekim yapılarak fosforlu gübrenin tohum derinliğinde banda verilmesi sağlanmalıdır.
Sulama işlemi
Üretim çoğunlukla eğimli ve yoğun kullanılmayan alanlarda yapılır. Yeterli ve düzenli yağış varsa sulama gerekmez; olağan dışı iklim koşullarında yağmurlama yoluyla su takviyesi yapılabilir.
Hastalık ve Zararlılarla Mücadele
Diğer buğday gruplarında olduğu gibi hastalık ve zararlılarla mücadele ilaçlama ile yapılır. Develi Gacer buğdayı yüksek kardeşlenme karakterine sahip olduğu için yabancı otlardan önce gelişerek ot gelişimini baskı altına alır.
Hasat ve depolama
Develi Gacerinin hasadı biçerdöverle yapılır. Kavuzlu yapıya sahip olduğundan, biçerdöverle yapılan hasatta tamamen çıplak yapıda tane elde edilemez. Bu nedenle biçim yapıldıktan sonra taş değirmende kavuzundan ayrılır ve savurma işleminden geçirilir. Develi Gacerinin hasadı, yazlık olarak ekildiği için normal kışlık ekilen diğer buğdaylara göre 20–25 gün daha sonra yapılır. 25 Temmuz – 10 Ağustos aralığında hasat olgunluğuna gelir.
Ürün Verimi
Develi Gacerinin dekar başına verimi ortalama 105 kg olup verim yetiştirildiği iklim ve toprak şartlarına bağlı olarak 75–130 kg arasında değişim gösterebilir.
Yetişme ve hasat dönemi
Kışa dayanıklı olmadığından yazlık olarak şubat–mart aylarında ekilir. Genel hasat dönemi temmuz–ağustostur.
Muhafaza koşulları
Ürünün muhafazası
Develi Gacerinin depolanacağı ve ambar olarak kullanılacak alan içi sıcaklık 15 °C ‘yi geçmemeli ve Develi Gaceri tane nem oranı % 10–12 aralığında korunmalıdır.
Develi Gaceri hasat edildikten sonra, elde edilen ürünün sofralık olarak değerlendirilecek kısmı kavuz ayırma işleminden önce yığın halinde ambarda depolanır.
Sofralık ürünler ve un amacıyla kullanılacak ürün kavuz ayırma işleminden geçirildikten sonra büyük miktarlarda (5, 10, 15, 20, 25, 50 kg ve üzeri) bez çuvallarda, daha küçük miktarlar da (250, 500 ve 1000 g) ise kese kâğıdı ya da naylon ambalajlarda saklanır.
Tohumların saklanması
Tohumluk olarak kullanılacak bölümü (doğrudan kavuzları ile) ise çuvallar halinde depolanabilir.
Yöreyle bağı
Coğrafi sınır Kayseri ilinin Develi ilçesidir. Ürün, burada yetiştirilen Triticum turgidum L. var. dicoccum çeşidinden elde edilir.
Kullanım alanları
Kavuzundan ayrılan taneler doğrudan çorba, yemek ve pilavlarda kullanılır.
Tescil ve Denetim Bilgileri
Fiziksel ve kimyasal tabloda folat birimi “g / 100 g”, gluten birimi “ppm” olarak yazılmıştır. Bu birimler tahminle değiştirilmemiştir. Genel üretim girişindeki 20–30 kg kavuzlu tohum miktarında alan birimi yoktur; ayrıntılı ekim bölümündeki 16–18 kg/dekar ve serpmede 2–3 kg ilave tarifinden ayrı korunur.
Sicilde tescil ettirenler Develi Belediyesi ve Kayseri Üniversitesi olarak birlikte gösterilir.
Tescil kapsamı ve işaret kullanımı
1155 tescil numaralı Develi Gaceri mahreç işareti olarak 22 Haziran 2022 tarihinde tescil edilmiştir. Develi Gaceri ibareli sicil belgesinde gösterilen logo ve mahreç işareti amblemi, ürünün kendisi veya ambalajı üzerinde yer alır. Ürünün kendisi veya ambalajı üzerinde kullanılamadığında, Develi Gaceri ibareli logo ve mahreç işareti amblemi, işletmede kolayca görülecek şekilde bulundurulur. Tescil ettiren kurum kimliği: Develi Belediyesi.
Sicildeki denetim düzeni
Denetimler; Develi Belediyesi ve Kayseri Üniversitesinin koordinasyonunda; Kayseri Büyükşehir Belediyesi, Develi İlçe Tarım ve Orman Müdürlüğü, Develi Ziraat Odası, Kayseri Üniversitesi Safiye Çıkrıkçıoğlu Meslek Yüksekokulu ile Develi Belediyesinden konuda uzman birer kişinin katılımıyla 5 kişiden oluşan denetim mercii tarafından yapılır. Denetimler düzenli olarak ekim (şubat-mart) ve hasat (temmuz-ağustos) dönemlerini kapsayacak şekilde yılda iki defa, ayrıca gerek görülmesi veya şikâyet halinde ise her zaman gerçekleştirilir.
Denetimde kontrol edilen hususlar:
- Üretimde kullanılan buğday çeşitinin uygunluğu.
- Ekim yapılan tarla şartlarının, depolama ve ambalajlama koşullarının uygunluğu başta olmak üzere üretim metoduna uygunluk.
- Hasat edilen ürünün morfolojik, agronomik ve tane özelliklerinin uygunluğu.
- Develi Gaceri ibaresinin, logosunun ve mahreç işareti ambleminin kullanımının uygunluğu.
Denetim mercii, kamu kuruluşlarından veya özel kuruluşlardan veya bunlarda görevli uzman gerçek veya tüzel kişilerden denetimin gerçekleştirilmesi sırasında faydalanabilir veya hizmet satın alabilir.
Tescil ettiren, hakların korunmasında hukuki süreçleri yürütür.
