Coğrafi işaretli ürün · Ardahan
Ardahan’da yetiştirilen kavuzlu, sert ve esmer taneli buğdaydır. Katmanlı kalın kabuğu taneyi soğuktan korur; Triticum dicoccum türünün farrum varyetesinden elde edilir.
Ürün Künyesi
Sicil belgesini görüntüle ↗Ardahan Kavılca Buğdayı nedir?
Ardahan Kavılca Buğdayı; Ardahan ilinde yetiştirilen tetraploid buğdaylardan, 2n=28 kromozom sayısına sahip, Triticum turgidum L. türünün alt türü olan ve “kültür Emmer (Gernik)” adıyla anılan, Triticum dicoccum türü buğdayın farrum varyetesinden elde edilir. Daneleri kaplayan dış kabukların dışında daha sert ve kalın, sarı- kahverengi-kırmızı renklerle bezeli olan ve “balmumu” olarak adlandırılan birer zırh kabuk daha vardır.
Ayırt edici özellikleri
Sicilin kalite tablosunda kavuzlu ve kavuzsuz hektolitre ağırlığı, tane ağırlığı, sertlik, çap, protein, kül, gluten ve un verimi ayrı ölçütler olarak yer alır.
Tablo-1: Ardahan Kavılca Buğdayının kalite özellikleri
Sicil belgesinin 2. sayfasında yer alan ardahan kavılca buğdayının kalite özellikleri, özgün satır ve sütun sırası korunarak aşağıda gösterilmiştir.
Sicilin mineral tablosunda çinko, demir, kalsiyum, magnezyum, potasyum ve selenyum içerikleri mg/kg birimiyle verilir.
Tablo-2: Ardahan Kavılca Buğdayının mineral içerikleri
Sicil belgesinin 3. sayfasında yer alan ardahan kavılca buğdayının mineral içerikleri, özgün satır ve sütun sırası korunarak aşağıda gösterilmiştir.
Tabloyu görüntüle · 6 kayıt
Sicil belgesinin 3. sayfasında yer alan ardahan kavılca buğdayının mineral içerikleri, özgün satır ve sütun sırası korunarak aşağıda gösterilmiştir.
Tabloyu küçük ekranda yatay kaydırarak inceleyebilirsiniz.
| Mineral adı | Değer |
|---|---|
| Çinko (mg/kg) | 31,81-39,99 |
| Demir (mg/kg) | 27,45-30,90 |
| Kalsiyum (mg/kg) | 309-341 |
| Magnezyum (mg/kg) | 1053-1147 |
| Potasyum (mg/kg) | 3920-4318 |
| Selenyum (mg/kg) | 0,021-0,077 |
Kavuzun koruyucu yapısı
Daneler, hasattan önce soğuk, don ve haşarelere karşı korunur.
Başakçık ve katmanlı kabuk yapısı
Ardahan Kavılca Buğdayı 6–8 adet başakçıktan oluşur.
Başakçıkların üzerine dizildiği orta direk ve başak mihveri bulunmaz.
Başakçıkların bir birine bakan yüzeyleri daha düz, dışa bakan yüzeyleri ise dışarıya doğru kambur yapıdadır.
En dıştaki çok sert kabuk, diğer başakçığa bakan alt-iç yüzeyde fazla ilerlemez, dış yüzeyi ise tamamen kapatır.
Başağında bir başakçık içinde iki ve ikiden fazla danecik bulunabilir.
Her bir danenin iç yüzeyinde ince kabuk, dış yüzeylerinde kalın ve sert kabuk bulunur.
Başakçıklarda dış tarafta yer alan ve ilk oluşan daneler daha büyüktür.
Bir başakçıktaki danelerin ayrı ayrı ve iç yüzeyinde bulunan, yarım yüzeyini kaplayan ince kabuk, dış yüzeyinde bulunan ve dıştaki ayrım yüzeyleri kaplayan sert kabuk ile; en dışta danelerin sert kabuğunu tekrar sarıp koruyan iki adet kalın kabuk mevcuttur.
Katmanlı ve kalın kabuklu yapısı ile endospermden zor ayrılır.
Ardahan Kavılca Buğdayının önemli ayırt edici özelliklerine Tablo 1 ve Tablo 2’de aşağıda yer verilmektedir.
Kullanım alanları ve kuru gluten
Ekmek, makarna ve yemeklik ürünlerde kullanılır; tohumluk olarak da değerlendirilir. Sicil, %8,2–12,3 gluten oranıyla bulgur olarak tüketilebildiğini belirtir. Bu aralık, kalite tablosunda kuru gluten olarak yer alır.
Dokuma renkleri ve desenleri
Ardahan Kavılca Buğdayı sert yapılı, koyu renkli ve esmer danelidir.
Biçim ve ölçüler
Ardahan Kavılca Buğdayının başakçıkları kılçıklı yapıya sahip olup her bir başakçıkta kılçık bulunur ve kılçıkların boyu ortalama 13 cm’dir.
Ardahan Kavılca Buğdayı Nasıl Yetiştirilir?
Hazırlama işlemleri
Ardahan Kavılca Buğdayı; Ardahan ilinde yetiştirilen tetraploid buğdaylardan, 2n=28 kromozom sayısına sahip, Triticum turgidum L. türünün alt türü olan ve “kültür Emmer (Gernik)” adıyla anılan, Triticum dicoccum türü buğdayın farrum varyetesinden elde edilir. Ardahan Kavılca Buğdayı üretiminde tohum olarak bir önceki yılın hasadından elde edilen buğdaylar kullanılır.
Toprağın hazırlanması
Ardahan Kavılca Buğdayı ekilecek tarla, 25–30 Ağustos’ta sürülür.
Gübreleme işlemi
Yem bitkisinin ekildiği durumda gübreye ihtiyaç duyulmaz. Ekilmediği durumda toprak analiziyle belirlenen gübre ihtiyacı uyarınca gübreleme yapılır.
Ekim ve çimlendirme
5–20 Mayıs tarihlerinde tarlaya dönüm başı 20–25 kg tohum atılıp kültivatör ve benzeri aletle işlenerek tohumların karışması sağlanırken, çimlenen yabancı otların kökleşmesi engellenerek toprağa karışıp çürümesi sağlanır.
Toprağın hazırlanması — 2. aşama
Mibzer ile ekim yapılacağı durumda tarlanın, ekimden önce kültivatör veya uygun pulluk ile iki kez sürülmesi gerekir. Ekim işleminden sonra toprağı sıkılaştırmak için kullanılan silindir ile tarlaya baskı yapılarak su kaybı azaltılır ve hasadın kolaylaşması sağlanır.
Gübreleme — 2. aşama
Ardahan Kavılca Buğdayı üretiminde kimyasal gübre, ilaçlama ve sulama yapılmaz.
Hasat işlemi
Ekiminden 95–100 gün sonra gerekli olgunluğa ulaşan Ardahan Kavılca Buğdayı 15 Ağustos-10 Eylül tarihlerinde hasat edilir. Modern tesislerde iç ve dış kabuklarından ayrılan Ardahan Kavılca Buğdayı, genellikle hasattan sonra açık değirmenlere kabuk ayrımı için getirilir. 10 ve 50 kg ağırlıklarında PP kumaş, PP çuval, bez torba ve kâğıt ambalajlarda satılır.
Muhafaza koşulları
Nispi nem oranı %67 değerinden daha küçük ve sıcaklığı 15–20℃ olan depolarda 1 yıl süreyle depolanabilir. Depolamada ambalajın zemin ve duvar ile temasını engelleyen tedbirler alınır.
Üretim yeri ve coğrafi bağ
Kavuz denilen dış kabukla kaplıdır, soğuk iklime dayanıklı olacak şekilde tohumu çevreleyen kabuk sayısı fazla olup başak çatalları daha kalındır. Bu sebeplerle coğrafi sınır ile ün bağı bulunur. Bu sebeple coğrafi sınır ile ün bağı bulunan Ardahan Kavılca Buğdayının tüm üretim aşamaları coğrafi sınırda gerçekleşir.
Kökeni ve üretim geleneği
Ardahan Kavılca Buğdayı, Ardahan ilinde uzun bir geçmişe sahiptir ve coğrafi sınırın tarım ekonomisinde önemli bir yer tutar.
Tescil ve Denetim Bilgileri
Tescil kapsamı ve işaret kullanımı
1537 tescil numaralı Ardahan Kavılca Buğdayı mahreç işareti olarak 7 Şubat 2024 tarihinde tescil edilmiştir. Ardahan Kavılca Buğdayı ibaresi ve mahreç işareti amblemi, ürünün ambalajı üzerinde yer alır. Ürünün ambalajı üzerinde kullanılamadığında, Ardahan Kavılca Buğdayı ibaresi ve mahreç işareti amblemi, işletmede kolayca görülecek şekilde bulundurulur. Tescil ettiren kurum kimliği: Ardahan Ticaret ve Sanayi Odası.
Sicildeki denetim düzeni
Denetimler Ardahan Ticaret ve Sanayi Odasının koordinasyonunda yürütülür. Ardahan Belediyesi, Ardahan İl Tarım ve Orman Müdürlüğü, Ardahan Üniversitesi Mühendislik Fakültesi Gıda Mühendisliği Bölümü ve Ardahan Ticaret ve Sanayi Odasından birer uzmanla dört kişilik denetim mercii oluşturulur. Düzenli denetim yılda bir defadır; gerekli görülen durumlarda ve şikâyet üzerine her zaman yapılır.
Denetim mercii tarafından; üretimde coğrafi sınırda bir önceki yılın hasadından elde edilen buğdayların tohum olarak kullanımının uygunluğu; özellikle toprak hazırlığı, ekim, hasat, ambalajlama ve muhafaza koşulları bakımından üretim metoduna uygunluk; ürün özelliklerinin uygunluğu ve Ardahan Kavılca Buğdayı ibaresi ile mahreç işareti ambleminin kullanımının uygunluğu denetlenir.
Denetim mercii, kamu kuruluşlarından veya özel kuruluşlardan veya bunlarda görevli uzman gerçek veya tüzel kişilerden denetimin gerçekleştirilmesi sırasında faydalanabilir veya hizmet satın alabilir. Tescil ettiren, hakların korunmasında hukuki süreçleri yürütür.
