Coğrafi işaretli ürün · Kayseri
Kayseri’nin Tomarza ilçesi ve köylerinde yetiştirilen Cucurbita pepo L. kabaklarından elde edilir. Krem tonlarındaki eliptik tohumlar, tüf topraklarda kıraç koşullarda yetiştirilip güneşte kurutulur.
Ürün Künyesi
Sicil belgesini görüntüle ↗Tomarza Kabak Çekirdeği nedir?
Tomarza Kabak Çekirdeği, Kayseri’nin Tomarza ilçesi ve köylerinde tek yıllık Cucurbita pepo L. kabaklarından elde edilen çerezlik tohumdur. Çekirdekler dar eliptik, eliptik veya geniş eliptik biçimde, açık kremden koyu kreme uzanan renklerdedir.
Ayırt edici özellikleri
Erkek çiçekte organlar uzun ve sarıdır; çiçek tozları birbirine yapışıktır.
Bitki, meyve ve çekirdeğin yapısı
Kayserinin Tomarza ilçesi ve köylerinde yetiştirilen yazlık kabak gurubunun çerezlik veya çekirdek kabakları Cucurbita pepo L. botanik sınıfı içinde yer almaktadır.
Kabuk rengi sarı, turuncu, turuncu sarı ve turuncudur.
Et rengi ise açık turuncudan koyu turuncuya kadar değişebilir.
Çekirdek şekli dar eliptik, eliptik ve geniş eliptik olmaktadır.
Çekirdek rengi açık krem, krem ve koyu kremdir.
Böylelikle aynı tarladan iki yılda bir ürün alınabilirken çerezlik kabak yetiştirilmesi ile her yıl ürün alınması mümkün olabilmektedir.
İlçede çiftçiler kendi tohumluklarını kendileri üreterek kullanmaktadırlar.
Genç dönemde kazık kök ve etrafında 4–6 adet arasında değişen oldukça yüzeysel olarak gelişen yan kökler bulunur.
Zamanla yan kökler hızla büyüyerek saçaklanmış bir görünüm kazanır.
Gövde otsu olmasına rağmen kuvvetlidir.
Kesiti köşeli, başlangıçta yeşil iken zamanla açık yeşil hatta kahverengi bir görünüm alır.
Gövde üzerinde sert dikenler ve tüyler bulunur.
Yaprak, iklim ve ışık koşulları
Dişlerin ucu sivri veya küt olup, küçükten büyüğe doğru bir değişim gösterir.
Tomarza ilçesinin enlemi 38o26’21”K, boylamı 35o47’57”D, 1347 metre rakımındadır.
Ortalama basınç (hpa): 860,7 Maksimum basınç (hpa): 874,4 En düşük basınç (hpa): 838,0 Çerezlik kabak üretiminin yapıldığı Mayıs, Haziran, Temmuz, Ağustos aylarına ait sıcaklık değerleri: Ortalama saat 7 sıcaklık (oC): 3,2 Ortalama saat 14 sıcaklık (oC): 14,3 Ortalama saat 7 sıcaklık (oC): 7,1
Çerezlik kabak üretiminin yapıldığı Mayıs, Haziran, Temmuz, Ağustos aylarına ait kapalı gün sayısı 3 gün olarak saptanmıştır.
Mayıs 14,6 oC, Haziran 19,2 oC, Temmuz 23,0 oC, Ağustos 23,2 oC’dir.
Ortalama global güneşlenme şiddeti yıllık ortalaması (cal + cm2) 383,11 olarak tespit edilmiştir.
Narin bir yapıya sahip olduğu için soğuklardan zarar görür.
Gölgeli ve ağaç altlarında kabak yetiştiriciliği yapılmaz.
Tarlaya direk tohum ekimi veya fide dikimi don tehlikesinin geçiminden sonra olmalıdır.
Don ve aşırı sıcaklık etkileri
Kabaklar özellikle fide devresinde dona karşı hassastırlar.
Soğuk etkisini azaltmak için; Fazla azotlu gübreden kaçınmak Fosforlu ve potasyumlu gübrelerle dengeli beslemek Fazla ve özellikle son zamanlarda sulama yapmaktan kaçınmak gibi önlemler alınabilir.
Doğrudan güneşe maruz kalan kısımlarda koyu kahverengi-siyah yanık lekeleri oluşur ve ürün kalitesi bozulur.
Meyve, gövde ve yaprak özellikleri
Tomarza Çerezlik Kabağında meyve normal yazlık kabaklara nazaran uzun silindirik, yuvarlak, basık yuvarlak ve armut şekillerinde olabilir.
Bazı meyvelerde sapın bağlandığı tarafta çukurluk bulunur.
Bitkiler üzerinde 2 ila 7 kabak meyvesi oluşur.
Bitki 50–100 cm’lik bir çap içinde toplu görünümdedir.
Yapraklar uzun bir sapla gövdeye bağlıdır.
Yaprak saplarının üzeri boyuna çizgili, oluklu dikenli ve tüylüdür.
Yaprak sapının orta kısmında derin bir kanal vardır.
Yaprak sapının içi boş ve yuvarlaktır.
Yapraklar oldukça büyük olup oval, beşgen ve kalp şeklindedir.
Yapraklar parçalı ve dikenli olabilir.
Yaprak kenarları dişlidir.
Yaprak damarları alt kısımda belirgin olup yüzlerinde dikenler bulunur.
Yaprakların alt ve üst yüzeyi tüylüdür.
Yaprak rengi açık yeşilden koyu yeşile kadar değişir.
Bazen yapraklar gri yeşil veya gümüşi yeşil alacalı renkte olabilirler.
Kabaklarda çiçekler ana gövde üzerindeki yaprak koltuklarında meydana gelir.
Çiçeklerin yapısı ve meyve çeşitliliği
Hıyarlarda olduğu gibi çiçekleri monoecious (tek evcikli) yani erkek ve dişi çiçekler aynı bitki üzerinde fakat ayrı ayrı yerlerdedir.
Erkek çiçeklerin sapları dişi çiçeklere oranla daha uzun ve incedir.
Çiçekler yaprak koltuklarından tek veya 3–4 tanesi bir arada olacak şekilde gelişirler.
Çiçeklerde çanak ve taç yapraklar dip kısımda birleşik uç kısımda beş parçalı ve uçları sivridir.
Taç yapraklar perdeli yapıdadır.
Çanak yapraklar yeşil taç yapraklar ise açık sarıdan koyu sarıya kadar değişen renklerdedir.
Dişi çiçek sapı kısa, kalın ve köşelidir.
Sap üzerinde meyve taslağı bulunur.
Meyve taslağının uç kısmında ise çiçek yaprakları (çanak + taç) bunların ortasında ise 3–5 parçalı tepecik yer alır.
Kabaklarda monoecious çiçek formunun dışında hıyarlarda açıklanan androecious, andromonoecious, gynoecious, gynomonoecious, gynmonodioecious, androdioecious ve trimonoecious çiçek formlarına da rastlanır.
Kabaklarda meyvelerin şekil, irilik, renk, dilimlik ve et karakterleri bakımından çeşitler arasında çok önemli farklılıklar vardır.
Meyve verimi, ışık ve sıcaklık
Ortalama meyve ağırlığı 5–60 kg arasındadır.
Kabak ışıktan hoşlanan bir bitkidir.
Gölgeli yerlerde bitki hem narin bir yapı kazanır, hem de bitki üzerinde dişi çiçek oluşturma ve meyve bağlama oranı azalır, bunun sonucu verim düşer.
Çimlenmeden sonra her ocakta bir bitki bırakılır.
Tek bitki 2–5 meyve tutar, daha çok bitki bırakmak verimi düşürür kalitesiz meyve oluşturur.
Elverişsiz Sıcaklıklar Isı -2, -3 oC’ye düştüğünde bitki hayatını süratle kaybeder.
Donların neden olduğu zararlanmalar bitkilerin güçsüz kalmasına ve birçok hastalık etmeninin girişine davetiye çıkarır.
Yüksek Sıcaklıklar Sıcaklığın 35–40 oC’ye ulaşmasıyla birlikte sürgün, yaprak ve meyveler üzerinde yanıklıklar oluşur.
Tohumluk seçimi ve bitkinin gelişmesi
Tohum üretiminde tarlalardaki en sağlıklı kabaklardan alınan çekirdekler kullanılmaktadır.
Yazlık çerezlik kabak çeşitleri yatık ve yarı yatık olarak büyür.
Bu nedenle ilkbahar geç donlarından (Mayıs ayının ilk haftası çıktıktan sonra) zarar görmeyecek şekilde ekim yapılmalıdır.
Tomarza Kabak Çekirdeği Nasıl Yetiştirilir?
Çapalamayla yabancı otların kontrolü, bu otların tükettiği toprak neminin korunmasına yardımcı olur.
Hazırlama işlemleri
Tüm kabaklar iyi drenaj kapasitesi olan zengin toprakları severler. Ancak ilçenin toprak yapısının tüf taşlardan oluşması bu taşlardaki gözenekler sayesinde su ve besin maddelerinin tutunumunu artırmakta ve çok da zengin olmayan ilçe topraklarında çerezlik kabak tarımının yapılmasını mümkün kılmaktadır. Bu faktörlere bağımlı olarak dekara 20 kg Di Amonyum Fosfat, ekimle birlikte toprağa verilip, karıştırılır.
Gübreleme işlemi
Gübre ile tohumun temas etmemesine dikkat edilmelidir. Aksi takdirde tohumlar zarar görebilir. Kumlu-tınlı derin, geçirgen, su tutma kapasitesi iyi topraklar en elverişli topraklardır. Ama iyi bir verim için sıcak, iyi havalanan, kumlu-tınlı topraklarda yetiştirilmesi sicilin önerisidir. Bu arada mono kültür tarım arazisinde uzun yıllar toprağın aynı derinlikte işlenmesi nedeniyle pulluk tabakası oluşacaktır.
İşte oluşan bu tabakanın dip kazanla bir metre arayla 70–80 cm derinlikte birkaç yıl aralıkla çapraz olarak işlenmesi gerekir. Toprağın geçirgenliği ise en önce toprağın yapısı, aktif kireç oranı, tuzluluk ve organik madde durumuna göre analiz edilmelidir.
Sonbahar Toprak İşlemesi
Çerezlik kabak yetiştiriciliğinde genel olarak, kendisinden önce yetiştirilen bitkinin anızı kulaklı pullukla 20–25 cm derinlikte alt üst edilecek şekilde veya anız parçalama makinesi geçirilerek tarlanın kulaklı pullukla sürülmesi şeklinde yapılır ki buna sonbahar toprak işlemesi denir. Kışı bu şekilde geçiren tarlada bulunan anız artıkları parçalanacak ve bu sayede toprağımız, organik maddece zenginleşmiş olacaktır.
İlkbahar Toprak İşlemesi
İlkbaharda toprakta biriken suyun kaybını önlemek ve çıkan yabancı otları baskı altında tutmak için 10–15 cm den yüzeysel olarak kazayağı ve tırmık karışımı ile tohum yatağı hazırlanır. Sonbahar toprak işleme sırasında, iri kesekler kışı geçirmiş olmasına rağmen halen tarlada iri kesekler varsa bunları kırıp parçalayacak aletlerle kırma işleminden sonra toprak hazırlığı tamamlanmış olur. İlkbahar toprak hazırlığında tarlada bulunan tavı kaçırmamaya özen gösterilmelidir.
Aksi takdirde sulama yaparak çimlenme ve çıkışın sağlaması gerekecektir. Ekim Zamanı ve Yöntemi
Ekim Şekilleri
Genel olarak çerezlik kabak yetiştiriciliğinde ekim mibzer ile sıraya ekim yapılabilmektedir. Ayrıca mibzerle ekim sırasında gübreyi de verebilmektedir. Ekim Sıklığı ve Tohumluk Miktarı
Sıra arası mesafe
Sıra arası mesafe 70–80 cm’dir.
Sıra üzeri mesafe
Sıra üzeri mesafe 50–75 cm’dir.
Ekim derinliği
Ekim derinliği 3–6 cm’dir.
Dekara tohumluk miktarı
Tohumluk miktarı 1–3 kg/da olarak verilir.
Tohumluk seçim ölçütleri
- Çimlenme gücünün yüksek olması
- Verimi yüksek olan tohumluk olması
- Hastalıklı, cılız, kırık, çatlak ve küçük tohumluk olmamasına
- Tohum kabuk renginin parlak olmasına dikkat edilmelidir.
Ekim Zamanı
Çerezlik kabak ekimi ilkbahar son donlarının kalktığı Mayıs ayının ilk haftasından sonra yapılmalıdır. Genel olarak bu tarihte topraklarımızda bulunan nem çıkış için yeterli olmaktadır. Eğer toprakta nem azalmış veya çeşitli sebeplerle ekim gecikmiş ise sulama yapılmalı ve toprak tava getirilmelidir. Ekimi, Mayıs ayının sonuna kadar tamamlanması gerekmektedir.
Kaymak Kırma
Ekim işlemini gerçekleştirdikten sonra çıkışa yakın dönemlerde yağış veya sulanabilen tarlalarda yağmurlama sulama ile sulanan çerezlik kabak tarlasında kaymak tabakası oluşabilir. Oluşan kaymak tabakası nedeniyle % 50–60 oranında eksik çıkışların olduğu gözlenebilir. Eksik çıkış nedeni ile tekrar ekim gerekebilir. Tekrar ekim yapmamak için mutlaka bu tabakanın kırılması gerekir
Çapalama işlemi
Çapalama işlemi ile toprak kabartılarak yabancı otların kontrol altına alınması sağlanır. Çapalama ile toprağın havalanması da sağlanmış olmaktadır. Tohumlar çimlenip çıkışı tamamlayıp 2–3 yapraklı olduğu dönemde ilk çapa yapılır.
Ot Alma
Kabaklar toprak yüzeyine çıktıktan sonra çapalama işlemleri sırasında sıra üzerindeki otlar elle alınmalıdır. Ot alma işleminde gecikirsek ana ürünümüz olan çerezlik kabak fidelerinin gelişimini yavaşlatmış oluruz. Tekleme Her ne kadar ekim mibzerle yapılmış olsa da farklı sebeplerden dolayı sık ve birden fazla bitki çıkışı olmaktadır. Bunun için çıkan bitkilerden en güçlüsü bırakılmak suretiyle diğerleri koparılır. Bu işlem birinci çapadan önce veya birinci çapadan sonra yapılmalıdır.
Aksi takdirde fideler toprağa iyice tutunmaya başlayacağından, tekleme işlemine geç kalındıkça sağlam ve güçlü olarak bıraktığımız fide zarar görebilir.
Sulama işlemi
İlçe topraklarının hususiyeti nedeniyle sulama yapılmadan kıraç şartlarda üretim yapılması mümkün olmaktadır. Seyreltme Seyreltme işlemi ile bitki, üreticisine kaliteli ürün verebilecek topraktan alınan su ve besin maddelerinden etkin bir şekilde faydalanabilecek sayıda meyve bırakılması gerekir. Bu meyve sayısı sulu veya kurak şartlarda yetiştirme, verilen gübre miktarına bağlı olarak en ideal sayıyı vermek gerekirse, her bitkide 1–3 meyve olacak şekilde seyreltme yapılmalıdır.
Seyreltme işlemi ile bitki, üreticisine kaliteli ürün verecek ve topraktan alınan su ve gübrelerden etkin bir şekilde faydalanabilecek sayıda meyve bırakılması gerekir.
Gübreleme — 2. aşama
Dekara 3–4 ton yanmış çiftlik gübresi sonbaharda veya ekimden bir ay önce verilir. Kimyasal gübrelemede toprak analizi esas alınır. Ekimle birlikte kök bölgesine, kaynakta sayılan seçeneklerden biri uygulanır: 20–25 kg/da 20.20.0, 20.20.0.+5 Zn veya Diamonyum Fosfat; ya da %26’lık Amonyum Nitrat ile Triple Süper Fosfatın her birinden 20–25 kg/da.
Muhafaza koşulları
Meyveden ayrılıp güneşte kurutulan çekirdekler nem almayan depolarda 1–2 yıl saklanabilir.
Üretim yeri ve coğrafi bağ
Üretim yeri ve çevresi
Toprak istekleri bakımından; kabak bitkisi hafif, derin ve volkanik tüf topraklarda daha iyi yetişmesi nedeniyle ilçe topraklarında başarı ile yetiştirilebilmektedir. İlçenin toprak yapısı süngerimsi tüf yapıda olduğundan, su tutma kapasitesi çok yüksektir. Bu nedenle kurak yaz aylarında bile bitkiler sulanıyormuş gibi gelişme göstererek kökler 1–1,5 m yanlara doğru uzar. Köklerin %60–70’i toprağın 30 cm’lik derinliğinde bulunur.
Kıraç koşullara uygun yetiştiricilik nadas alanlarını azaltır. Tomarza çerezlik kabağı 4–6 yan dal oluştururken diğer yazlık kabaklarda 10–15 yan dal bulunur.
Üretim yeri ve çevresi · 2
Toprak bünyesi ve suya doygunluk: Tomarza topraklarının su ile doymuşluk oranının % 41 olduğu ve bünye ile ilişkilendirildiğinde tınlı bünye sınıfına girdiği görülmüştür. Tomarza topraklarının toplam tuz (EC): % 0,727171 olduğu ve tuzsuz sınıfına girdiği görülmüştür. Tomarza topraklarının suya doymuş toprakta pH 7,39 olduğu hafif alkali özellik gösterdiği. Tomarza topraklarının kireç (CaCo ) miktarının % 3,694092 olduğu az kireçli toprak sınıfında yer aldığı.
Tomarza topraklarının organik madde miktarı % 1.52 olduğu ve az organik madde özelliği göstermektedir. Tomarza topraklarının kg/da P O içeriği 16,42 olduğu çok yüksek toprak sınıfında yer aldığı tespit edilmiş, 2 5 kg/da K O içeriği 158,81 olduğu çok yüksek toprak sınıfında yer aldığı tespit edilmiştir.
Yörenin iklim değerleri
Nem Ortalamaları: Ortalama saat 7 Nispi nem (%): 82 Ortalama saat 14 Nispi nem (%): 46 Ortalama saat 21 Nispi nem (%): 67 Ortalama Nispi nem (%): 66 4. Otuz beş yıllık yağış ortalaması 397,5 mm, kar örtülü gün sayısı 76 gün olarak tespit edilmiştir.
Çerezlik kabak üretiminde en uygun toprak derinliği 20 cm olup, 20 cm toprak sıcaklığı ortalaması aylara göre aşağıdaki gibidir. Çerezlik kabak ılık ve sıcak iklim bitkisidir. Tohumların çimlenebilmesi için toprak ısısının 11–12 oC olması gerekir. Bitki ve toprak yüzeyinden aşırı su kaybı olduğundan kıraç alanlarda su dengesi bozulan kabaklar tümüyle buruşur.
Nasıl sunulur ve kullanılır?
Kabuğu düz olanlar yanında oluklu ve dilimli olanlarda rastlanır. Temel gübrelemede toprağın besin kapasitesi yanında, bir önceki bitkinin cinsi de etkin rol oynar.
Kökeni ve üretim geleneği
1975’ten bu yana ortalama iklim değerleri aşağıdaki gibidir.
Tescil ve Denetim Bilgileri
Coğrafi işaretin kullanım biçimi markalamadır.
PDF kapağı Menşe adı gösterirken iç künyenin tür satırında üretici birliğinin adı yazılıdır. Künye, kapak görüntüsü ve portalın ortak Menşe Adı bilgisine bağlanmıştır. İklim tablosunda 3,2 °C ve 7,1 °C değerleri için saat 7 başlığı iki kez kullanılır; ikinci saat tahmin edilmemiştir.
Tescil kapsamı ve işaret kullanımı
185 tescil numaralı Tomarza Kabak Çekirdeği menşe adı olarak 23 Eylül 2014 tarihinde tescil edilmiştir. Tescil ettiren kurum kimliği: Tomarza İlçesi Kabak (Kabak Çekirdeği) Üreticiler Birliği.
Sicildeki denetim düzeni
Ürün üretim ve pazarlanmasında denetim mekanizması; İlçe Tarım ve Orman Müdürlüğü, Erciyes Üniversitesi Seyrani Ziraat Fakültesi, Tomarza Belediye Başkanlığı ve Ziraat Odası Başkanlığından oluşacaktır. Denetim komisyonunda belirtilen kurumların görevlendireceği uzman kişilerce ürünün üretim metoduna uygunluğu, ekim, gübre uygulaması, sulama, zirai ilaç uygulamaları dönemleri, bitki ve meyve özelliklerine uygunluğu için ekim ve hasat dönemlerinde olmak üzere yılda iki kez denetim yapılır.
Diğer faaliyetlere ilişkin denetimler ise her zaman denetim merciinin kararı ile yapılır.
