Coğrafi işaretli ürün · Kastamonu
Kastamonu’da yetiştirilen Triticum monococcum L. türü yerel buğdaydır. Tek taneli başakçıkları, sıkı kavuzu ve ekstra yumuşak taneleriyle tanınır; kışlık veya yazlık ekilebilir.
Ürün Künyesi
Sicil belgesini görüntüle ↗Kastamonu Siyez Buğdayı nedir?
Kastamonu Siyez Buğdayı, Kastamonu’da yetiştirilmekte olan Triticum monococcum L. türü yerel bir buğday çeşidinden üretilir ve Triticum boeoticum diploid yabani buğday türünün kültüre alınmış bir formudur.
Ayırt edici özellikleri
Kültür formu ve başakçıklar
Kültüre alınmasını kolaylaştıran en önemli özelliği, çoğunlukla kendine döllenen bir tür olmasıdır.
Bu nedenle yabani formların istenmeyen özellikleri (küçük dane ve dane dökümü vb.) kültür formuna yabancı tozlaşma ile geçmemiştir.
Kültüre alınmış form, yabani form ile benzer yapıya sahiptir ancak başak olgunlaştığında kültüre alınmış formda sağlam kalırken, yabani formdaki başak dağılır ve daneler dökülür.
Ayrıca kültüre alınmış formun daneleri yabani formdakilere göre daha iridir.
Kastamonu Siyez Buğdayının başağı, her birinde “tek tane” bulunduran tek başakçıkların karşılıklı iki sırasından oluşur.
Taneleri sıkı bir şekilde kavuzla kaplı olduğundan, aynı zamanda kavuzlu buğdaylar grubuna girer.
Düşük gübre ihtiyacı
Gübre ihtiyacı, ekmeklik ve makarnalık buğday çeşitlerine kıyasla oldukça azdır.
Sicil, düşük gübre ihtiyacını organik tarım amacıyla üretime uygunlukla ilişkilendirir.
Ekstra yumuşak tane ve bileşim
Kastamonu Siyez Buğdayı, tanesinin içeriğinde yer alan besin öğeleri, un ve hamurunun kompozisyonu ile ekmeklik ve makarnalık buğdaylardan tamamen farklıdır.
“Ekstra yumuşak” özellikteki taneleri, “çok yumuşak” ekmeklik buğdaydan daha yumuşaktır.
Tanelerinin içeriğinde karbonhidrat değeri düşük iken, protein ve lif değeri oldukça yüksektir.
Sicil gluten miktarını düşük, sarı lutein oranını ekmeklik buğdaya göre daha yüksek olarak niteler.
Taneler ekstra yumuşaktır. Tane çapı, protein, kavuz ve sertlik değerleri ile L, a ve b kırma renk ölçümleri ayrı tane kalite tablosunda yer alır.
Tane kalite özellikleri
Kaynak: TÜRKPATENT sicili, 3. sayfa; tane kalite ölçümleri kaynak değerleriyle gösterilir.
Başaklanma ve morfolojik ölçüler
Başak ve tane ölçüleri, gelişim tabiatı ve başaklanma süreleri aşağıdaki morfolojik ve agronomik özellikler tablosunda gösterilir.
Morfolojik ve agronomik özellikler
Kaynak: TÜRKPATENT sicili, 2–3. sayfalar; ilk tablonun devamı birlikte gösterilir.
Kastamonu Siyez Buğdayı Nasıl Yetiştirilir?
Kışlık yetiştirmede başaklanma ekimden 200–220 gün, yazlık yetiştirmede 100–120 gün sonra gerçekleşir. Bitki boyu 70–130 cm’dir.
Toprak Hazırlığı
İlk toprak hazırlığı genellikle ağustosta pullukla yapılır; eylül–ekimde çizer ve tabanla tamamlanır. Ekim çoğunlukla ekim–kasım, az miktarda yazlık üretimde şubat–mart aylarında yapılır. Hazırlanan tohum yatağına 20–25 kg/da tohum atılır.
Ekim genellikle mibzerle yapılmakla birlikte engebeli arazilerde fırfır (gübre dağıtım makinesi) ile ekilip çizer ve taban ile toprağa gömülür.
Gübreleme işlemi
Ekim yapılacak araziye 3–4 yılda bir dekara 3–4 ton yanmış ahır gübresi verilerek toprağa karıştırılır. Ekim gübrelemesi ya yapılmaz ya da ekimde 20-20-0 kompoze gübre 20 kg/da olarak verilir. Üst gübreleme ihtiyaç görülmezse yapılmaz. Bazı üreticiler 15–20 kg/da amonyum nitrat, amonyum sülfat veya üre gübrelerinden birisi kullanır.
Sulama işlemi
Kastamonu Siyez Buğdayı ekim alanları kıraç alanlar olup sulama yapılmaz.
Hastalıkları, Zararları ve Mücadelesi
Hastalık ve zararlı mücadelesi genellikle yapılmaz. Sadece yabancı ot sorununun çok olduğu arazilerde ilaçlı yabancı ot mücadelesi yapılır.
Hasat, Harman, Depolama ve Ambalajlama
Biçerdöver veya deste yapan biçerlerle hasat edilir. Tohumluk ürün selektörden geçirilerek ayıklanır; torba veya çuvalla satışa sunulur. Ortalama verim 200 kg/da olup arazi ve bakım koşullarına göre 120–320 kg/da arasında değişir.
Muhafaza koşulları
Buğday tanesini koruyan kılıf olan kavuz, Kastamonu Siyez Buğdayına hastalıklara ve mantarlara karşı direnç kazandırır ve harman sırasında taneden ayrılmadığı için depolandığında ve tarlaya ekildiğinde zararlılara karşı da kendisini korur. Biçerdöverle hasat edilen ürünler birkaç gün güneşte kurutularak ambarlarda saklanır. Biçer ile hasat edilen ürünler kuruması beklenip patozdan geçirilerek ambarlarda depolanır.
Üretim yeri ve coğrafi bağ
Coğrafi işaretin sınırı Kastamonu ilidir.
Üretim yeri ve çevresi
Kastamonu’da yağışlı ve nispeten sıcak hava koşullarının gerçekleştiği mayıs-haziran aylarında ekmeklik ve makarnalık buğday çeşitlerinin “Kara pas” (Puccinia graminis f. sp. tritici) hastalığından yoğun bir şekilde etkilenmelerine karşın, Kastamonu Siyez Buğdayı bu hastalığa karşı son derece dayanıklıdır. Ayrıca kavuzlu yapısı sayesinde zayıf topraklar ile soğuk iklim koşullarında yetişebilir ve toprak tuzluluğu gibi cansız (abiyotik) stres faktörlerine karşı da son derece dayanıklı bir yapı gösterir.
Bu özellikleri nedeniyle son derece önemli bir bitki gen kaynağıdır. Kastamonu Siyez Buğdayı, Kastamonu iklim koşullarında hem kışlık (sonbaharda ekim) ve hem de yazlık (erken ilkbaharda ekim) olarak yetiştirilebilir.
Tescil ve Denetim Bilgileri
Sicilin tane kalite tablosunda sertlik, ekstra yumuşak açıklamasıyla birlikte eksi %15 ile artı %5 olarak yazılıdır. Bu değerler bir sertlik ölçümü olarak kaynak biçimiyle korunmuş, bileşim yüzdesine çevrilmemiştir.
Tescil kapsamı ve işaret kullanımı
545 tescil numaralı Kastamonu Siyez Buğdayı menşe adı olarak 25 Eylül 2020 tarihinde tescil edilmiştir. Kastamonu Siyez Buğdayı ibaresi ve menşe adı amblemi, ürünün kendisi veya ambalajı üzerinde yer alır. Ürünün kendisi veya ambalajı üzerinde kullanılamadığında, Kastamonu Siyez Buğdayı ibaresi ve menşe adı amblemi, işletmede kolayca görülecek şekilde bulundurulur.
Denetim düzeni
Denetimler, Kastamonu Ziraat Odası koordinatörlüğünde ve Kastamonu Ziraat Odası Kastamonu Üniversitesi, Ankara Tarla Bitkileri Merkez Araştırma Enstitüsü, Kastamonu İl Tarım ve Orman Müdürlüğü ile Kastamonu Ticaret Borsasından oluşturulacak 5 kişilik denetim mercii tarafından her bir üretim sezonunda aşağıda belirtilen 3 aşamada yılda 2 defadan az olmamak üzere gerçekleştirilir.
Kastamonu Siyez Buğdayının denetimi her bir üretim sezonunda başlıca 3 aşamada yapılacaktır: Kastamonu Siyez Buğdayının tarla üretim aşamasında denetimi: Kastamonu Siyez Buğdayının başaklanma döneminde morfolojik ve agronomik özelliklerine uygun olup olmadığı denetlenecektir. Kastamonu Siyez Buğdayının hasat sonrası depoda tane kalite denetimi: Hasat sonrası depoda kavuzlu ve kavuzsuz Kastamonu Siyez Buğdayı tanelerinde kalite özellikleri yönüyle denetim yapılacaktır.
Denetim düzeni · 2
Kastamonu Siyez Buğdayının ambalajlama ve depolama denetimi: Satışa sunulacak ürünün üzerinde “Kastamonu Siyez Buğdayı” coğrafi işaretinin ve menşe adı ambleminin uygun biçimde kullanılarak ambalajlandığının ve uygun koşullarda depolandığının denetimi yapılacaktır. Denetim mercii denetim sırasında incelenecek numuneleri kendisi alır. Ürünün ayırt edici özellikleri kapsamında yapılacak analiz masrafları üretici sorumluluğundadır. Denetime ilişkin raporlar Kastamonu Ziraat Odası tarafından ilgili mevzuatta öngörülen sürelerde Türk Patent ve Marka Kurumuna gönderilir.
Denetim mercii, kamu kuruluşlarından veya özel kuruluşlardan veya bunlarda görevli uzman gerçek veya tüzel kişilerden denetimin gerçekleştirilmesi sırasında faydalanabilir veya hizmet satın alabilir. Tescil ettiren, hakların korunmasında hukuki süreçleri yürütür.
