Coğrafi işaretli ürün · Mersin
Mersin’de yetişen Rosmarinus officinalis L. bitkisinin kurutulmuş yapraklarıdır. Kuşdili, püren ve hasalban adlarıyla da bilinir; baharat ve çay olarak kullanılır.
Ürün Künyesi
Sicil belgesini görüntüle ↗Tarsus Orman İşletme Müdürlüğü
Tarsus Biberiyesi nedir?
Tarsus Biberiyesi; coğrafi sınırda yetişen Rosmarinus officinalis L. (Lamiaceae) bitkisinin yapraklarının kurutulmasıyla elde edilir. Coğrafi sınırda kuşdili, püren ve hasalban olarak da bilinen Tarsus Biberiyesi; baharat ve çay olarak tüketilir.
Ayırt edici özellikleri
Tarsus Biberiyesi tohumdan (generatif) ve çelikle (vejetatif) üretilebilir.
Çelikle çoğaltma ve kuru yaprak özellikleri
Ancak bitkinin 1000 dane ağırlığı 0,9 gram olan küçük, çimlenme gücü düşük ve sert tohumları olduğu için en yaygın üretim şekli, köklendirilmiş sürgün çelikleri ile yapılan üretimdir.
Tarsus Biberiyesinin uçucu yağ oranı kuru yaprak üzerinden %1,5 ila %2,4 arasında değişir.
Tarsus Biberiyesi kuru yapraklarında rutubet en fazla % 10’dur.
Uçucu yağ ve 1,8-cineol
Sicilin tanım bölümünde uçucu yağ için ayrıca %1,8 değeri, cineol için en az %40 oranı yazılıdır. Denetim bölümündeki ölçüt, uçucu yağın kimyasal bileşenleri içinde 1,8-cineolün en az %40 olmasıdır. %1,5–2,4 uçucu yağ aralığı da kaynakta ayrıca korunur.
Tarsus Biberiyesi Nasıl İşlenir ve Üretilir?
Doğal alanda kontrollü toplama
Tarsus Biberiyesinin yayılış alanları çoğunlukla orman alanları olduğu için, Tarsus Orman İşletme Müdürlüğü tarafından yapılan planlamalara göre ve verilen izinler doğrultusunda üretim yapılır. Bitkinin sürdürülebilirliğinin sağlanması için her yıl aynı sahada üretim yapılmaz ve aynı sahadaki üretim, iki yıllık dönemler şeklinde planlanır. Tarsus Biberiyesinin üretimi, genellikle bitkinin uçucu yağ oranının en yüksek olduğu dönemler olan temmuz-ekim ayları arasında yapılır.
Ancak bitkinin çiçeklendiği diğer dönemlerde de üretilebilir. Çiçekli dalların sürgünleri yerden 10 cm yukarıdan kesilir. Bitkinin kendisini yenileyebilmesi için; dallar kopartılmadan makas, bıçak vb. keskin bir aletle kesim yapılmasına, köklerin zarar görmemesine, bitkinin üzerinde en az %10 yeşil aksam bırakılmasına dikkat edilir. Bitkilerden kesilerek toplanan Tarsus Biberiyesi, kurutma yapılacak yere en kısa sürede ulaştırılmalıdır.
Uçucu yağ elde etmek amacıyla kullanılacak Tarsus Biberiyeleri, yaş olarak distilasyona tabi tutulabilir.
Fide üretimi seçenekleri
Tarsus Biberiyesi tohumdan (generatif) ve çelikle (vejetatif) üretilebilen bir bitkidir. Ancak bitkinin 1000 dane ağırlığı 0,9 g olan küçük, çimlenme gücü düşük ve sert tohumları vardır. Bu yüzden tohum ile üretim fazla tercih edilmez. En yaygın ve kolay üretim şekli; köklendirilmiş sürgün çelikleri ile yapılan üretimdir.
Çeliklerinin Üretimi
Coğrafi sınırdaki doğal biberiyeler, çeliklerin alınacağı anaç biberiyelerdir. Ayrıca Doğu Akdeniz Ormancılık Araştırma Enstitüsü Müdürlüğünde bulunan anaçlardan da yararlanılabilir. Tarsus Biberiyesinin çelikle çoğaltması, coğrafi sınırın iklim şartlarının elverişli olmasından dolayı her mevsimde yapılabilir. Çeliklerin köklenmesini sağlayacak köklendirme ortamı hazırlanır ve viyollere yerleştirilir.
Köklendirme ortamı olarak; 1/4 ölçü torf ya da çürütülmüş mısır sapı samanı ve 3/4 ölçü briket toprağı karışımı ya da 1/3 çürütülmüş mısır sapı samanı ve 2/3 volkanik tüf kullanılabilir. Mevcut bitkinin uç sürgünlerinden, yaklaşık 15–20 cm’lik kısımdan yarı odunsu çelikler çelik makası ile alınır ve viyollere yerleştirilir. Köklenmeyi arttırıcı herhangi bir hormon kullanımına gerek yoktur.
Çelikler kış aylarında alınmışsa kapalı seralarda, bahar aylarında alınmışsa da açık ortamda ancak gölgede bekletilmelidir. Genellikle 1–2 ay içerisinde çelikler köklenir. Köklenmiş çelikler, dikim alanlarına gönderilebilir.
Tarsus Biberiyesinin Dikimi
Biberiye fidelerinin sahaya dikiminde ilkbahar (mart-mayıs) ya da sonbahar ayları (eylül-kasım) tercih edilmelidir. Dikim öncesinde toprak tavda olduğu dönemde sürülmeli ve diskaro geçilmelidir. Dikimlerde sıra arası 100 cm, sıra üzeri 70 cm olmalıdır. Dikim sonrası can suyu verilir. Salma sulama, yağmurlama ya da damlama şeklinde sulama yapılabilir. Ancak bitki sulanmadan da kurak koşullarda yetişebilir. Ot alma, çapalama gibi bakım işlemleri düzenli aralıklarla yapılmalıdır.
Dikimler tarlalara ve yamaç arazilere yapılır. Tarsus Biberiyesi fidanları, Mersin Orman Bölge Müdürlüğüne bağlı fidanlıkta yetiştirilir ve dikime hazır şekilde satılır. Dikim yapıldıktan sonra ilk yıl üretim yapılmaması, bitkinin daha iyi gelişmesi için önemlidir. İkinci yıldan itibaren hasat yapılabilir.
Kurutma ve yaprakların ayrılması
Ağustos ile kasım ayları arasında yapılan hasattan hemen sonra doğal veya suni yolla kurutma işlemi gerçekleştirilir. İşlemi yaparken hasat edilen ürün, doğal kurutma yönteminde; güneşi doğrudan görmeyen, gölgeli, havadar ve kuru ortamlarda kurutulur. Kurutma, demetler halinde ya da sürgünleri çok kalın olmayacak şekilde (en fazla 20 cm kalınlığında) serilerek yapılır.
Dengeli kurumanın sağlanabilmesi için sık sık alt üst edilerek havalandırılmalı, kızışma ve renk kararmasına meydan verilmemelidir. Suni kurutma yapılacaksa bitki bünyesindeki uçucu yağın bitkiden uzaklaşmasını engellemek ve bitki içeriğinde bulunan etken maddelerin zarar görmesini önlemek amacıyla kurutma ünitesinde sıcaklık en fazla 35 °C olmalıdır. Kurutma yapıldıktan sonra Tarsus Biberiyesinin yaprakları, dallarından/sap kısımlarından sıyrılıp paketlemeye hazır hale gelir. Tarsus Biberiyesi baharat ve çay olarak tüketilir.
Ayrıca uçucu yağ üretiminde de kullanılır.
Muhafaza koşulları
Kurutulan biberiyeler serin, ışıksız ve nemsiz bir ortamda gıda ile temasa uygun kapalı paketlerde veya çuvallarda saklanabilir.
Üretim yeri ve coğrafi bağ
Tarsus Biberiyesinin ayırt edici özelliklerini etkileyen temel etkenler, coğrafi sınırın iklimi ve toprak özellikleridir.
Sicil, yıllık ortalama sıcaklığın 18,1 °C’den, kış ortalamasının 6,8 °C’den fazla olduğunu ve sıcaklığın 0 °C altına düşmediğini belirtir. Yıllık yağış 600,6–725,9 mm, yıllık ortalama nispi nem %63,2–70,2 aralığındadır. Özellikle yazın sıcaklık ve nemin yüksek olması, ürünün ayırt edici özellikleriyle ilişkilendirilir. Tarsus Biberiyesinin geçmişi eskiye dayanır.
Yöreyle ün bağı nedeniyle üretimin bütün aşamaları coğrafi sınırda gerçekleşir.
Coğrafi sınır Mersin ilinin Tarsus ilçesi ile Akdeniz ilçesine bağlı İhsaniye ve Puğkaracadağ mahalleleridir.
Kökeni ve üretim geleneği
Tarsus Biberiyesi, yöre mutfak kültürü ve ekonomisinde önemli bir yere sahiptir.
Tescil ve Denetim Bilgileri
Tescil kapsamı ve işaret kullanımı
1018 tescil numaralı Tarsus Biberiyesi mahreç işareti olarak 3 Şubat 2022 tarihinde tescil edilmiştir. Tarsus Biberiyesi ibaresi ve mahreç işareti amblemi, ürünün kendisi veya ambalajı üzerinde yer alır. Ürünün kendisi veya ambalajı üzerinde kullanılamadığında, Tarsus Biberiyesi ibaresi ve mahreç işareti amblemi, işletmede kolayca görülecek şekilde bulundurulur.
Sicildeki denetim düzeni
Denetimler; Tarsus Belediyesinin koordinatörlüğünde; Doğu Akdeniz Ormancılık Araştırma Enstitüsü Müdürlüğünden bir orman mühendisi, Tarsus Orman İşletme Müdürlüğünden bir orman mühendisi, Tarsus Ziraat Odasından bir ziraat mühendisi, Tarsus Belediyesi Tarımsal Hizmetler Müdürlüğünden bir ziraat mühendisinin katılımıyla oluşan dört kişilik denetim mercii tarafından yapılır. Denetimler hasat (ağustos-kasım) döneminde yılda bir defa olmak üzere, ihtiyaç duyulduğunda ve şikâyet üzerine ise her zaman yapılır.
Denetimde kuru yaprakta en fazla %10 rutubet, %1,5–2,4 uçucu yağ ve yağ bileşenleri içinde en az %40 1,8-cineol ölçütleri aranır. Üretim yöntemi, ambalajlama ve saklama koşulları ile Tarsus Biberiyesi ibaresi ve mahreç işareti ambleminin kullanımı kontrol edilir.
Denetim mercii, kamu kuruluşlarından veya özel kuruluşlardan veya bunlarda görevli uzman gerçek veya tüzel kişilerden denetimin gerçekleştirilmesi sırasında faydalanabilir veya hizmet satın alabilir. Tescil ettiren, hakların korunmasında hukuki süreçleri yürütür.
