Coğrafi işaretli ürün · Hatay
Hatay’ın Samandağ ilçesinde yetiştirilen yerel acı biberdir. Uzun ve sivri meyveleri yeşil ilk olgunlukta veya kırmızı olgunlukta hasat edilir; acı tadını kapsaisin bileşikleri verir.
UNESCO ilişkisiHatay gastronomi kültürüGastronomi şehriyle ürün ilişkisiUNESCO ile Yaşatılanlar →Ürün Künyesi
Sicil belgesini görüntüle ↗Samandağ Biberi nedir?
Samandağ Biberi, bitkisel ürün niteliğinde bir üründür. Bilimsel adı Hatay ili'tir. Hatay ili Samandağ ilçesinde sebze yetiştiriciliği yapılan alanlarda üretimi yapılan yerel bir tarım ürünüdür.
Ayırt edici özellikleri
Samandağ Biberi; Hatay ili Samandağ ilçesinde sebze yetiştiriciliği yapılan alanlarda üretimi yapılan yerel bir tarım ürünüdür.
Latince tür adı Capsicum annuum L. olan Samandağ Biberi, Hatay ilinin Samandağ ilçesinde uzun yıllardır üretilir ve özellikle tüketiciler tarafından bölgede acı tadı ile bilinir.
Üretim tekniği ve ustalık
Şekil olarak uzun ve sivri yapıya sahiptir.
Yetiştiricileri tarafından bu biberin Samandağ ilçesi haricinde başka yerlerde yetiştirildiğinde özellikle şekil ve acı tadının aynı kalmadığı görülür.
Hammadde ve bileşim
Üründeki bu acı tat, bu biberin yapısında bulunan kapsaisin bileşikleri sayesinde sağlanır.
Bitki ve meyve özellikleri
Samandağ Biberi Bazı Ürün Özellikleri: Samandağ Biberi, popülasyonunda bitkilerin boğum rengi çoğunlukla yeşil, çiçek pozisyonu konumlanması sarkık şekildedir.
Samandağ Biberi; genel itibariyle sivri ve uzun formunda olmasından dolayı meyve boyu olarak kıyaslandığında benzer acı biberlerden daha uzundur (Şekil-1).
Meyve genişliği 29–36 mm, sap uzunluğu 4,6–5,4 cm ve sap kalınlığı 5,2–6,6 mm’dir. Meyve uzunluğu 17–20 cm, et kalınlığı 2,6–3,6 mm ve ağırlığı 52–72 g’dır. Suda çözünebilir kuru madde en az %7; toplam kapsaisin ve dihidrokapsaisin miktarı 550–1200 ppm’dir.
Samandağ Biberi Nasıl Yetiştirilir?
Üretim yeri ve çevresi
Samandağ Biberi; açıkta yetiştiricilik, ağırlıklı olarak yüksek tünel yetiştiriciliği ve seralarda yetiştiricilik şeklinde yapılır. Yetiştiricilik genellikle çift ürün yetiştiriciliği şeklindedir. Biber üretiminde verimi sınırlayan toprak kökenli hastalık etmenleri vb. nedenlerle, 2–3 yıl üst üste patlıcangiller (Solanaceae) familyası türlerinin yetiştirilmediği topraklarda biber üretimi tercih edilir. Samandağ Biberi yetiştiriciliğinde toprak, genellikle 25–40 cm derinliğinde ve daha sonra yüzeysel olarak sürülerek hazırlanır.
Açıkta yetiştiricilik için tohum ekimi, yüksek tünellerde veya serada yanmış çiftlik / ahır gübresi karıştırılmış toprak veya viyollere doldurulmuş torf: perlit (2:1) karışımı kullanılarak şubat ayının takriben ilk iki haftasında yapılır.
Yanmış çiftlik /ahır gübresi karıştırılmış toprakta yetiştirilen fidelerin, dikimi yapılacağı zaman, fidelikten sökülüp bu fidelerin çıplak kökleri, köklendirici veya bazı fungusit ilaçları ile hazırlanmış çözeltilere batırılarak veya hiçbir uygulama yapılmadan açıkta toprağa şaşırtılma işlemi ile dikimi yapılır. Viyollerde torf: perlit karışımında yetiştirilen fideler ise doğrudan toprağa dikilebilir.
Sayısal özellikler
Dikim işleminin, genellikle mart ayı sonunda ve 70–80 cm sıra arası ve 20–25 cm sıra üzeri mesafe bırakılarak yapılması sicilde önerilen uygulamadır. Üreticiler tarafından örtü altı (sera ve yüksek tünel) biber yetiştiriciliğinde fide tohumları yetiştiricilik dönemine bağlı olarak temmuz veya aralık aylarında viyollere doldurulmuş torf: perlit (2:1) harcına ekilir.
Fideler, yetiştiricilik dönemine bağlı olarak ağustos ve/veya şubat aylarında düzlüklere veya masuraların eğimli tarafına, genellikle 70–90 cm sıra arası ve 25–40 cm sıra üzeri olacak şekilde tek sıralı olarak dikilir. Genelde tek sıralı yetiştiricilik tercih edilmekle birlikte, bazı üreticiler çift sıralı yetiştiriciliği kullanırlar.
Ayrıca çift sıralı yetiştiricilikte bitkiler; dar sıra arasında 50–65 cm, geniş sıra arasında 90–100 cm ve sıra üzerinde 30–40 cm aralıklar bırakılarak dikilebilirler. Genellikle dikimden bir hafta sonra yabancı ot alma ve sıralar arasındaki toprağı gevşetmek amacıyla çapa yapılması sicilde önerilen uygulamadır.
Toprak ve İklim İstekleri
Samandağ Biberinin yetiştirilmesi için genel itibariyle 25–40 cm aralığında toprak derinliğine ihtiyaç vardır. Doğru bir yetiştiricilik ve yüksek verim için geçirgen, su tutma kapasitesi iyi, besin ve organik madde yönünden zengin, tınlı veya tınlı-kumlu ve 6,0–6,5 aralığında pH değerine sahip topraklar tercih edilmelidir. Kumlu veya tınlı-kumlu topraklar, kök boğazı yanıklığı vb. bitki hastalıklarının oluşumunu ve gelişimini azaltmak için tercih edilmelidir.
En düşük tohum çimlenme sıcaklığı 10 °C’dir. Optimum çimlenme sıcaklığı ise 25–30 °C’dir. Bitkiler, en iyi 20–25 °C’de gelişir, ancak 5 °C’ye kadar hayatsal faaliyetlerini minimum düzeyde sürdürmekle birlikte, 1 °C’nin altındaki sıcaklıklardan olumsuz etkilenirler. 30 °C’nin üzerindeki sıcaklıklarda verimlilik azalır. Bitkide istenilen polen oluşumu ve meyve tutumu için sıcaklığın özellikle örtü altı yetiştiriciliğinde 14 °C’nin altında uzun süre kalmaması gerekir.
Örtü altı yetiştiriciliğinde tozlaşmayı sağlamak için arı kolonilerinin kullanılması sicilde önerilen uygulamadır.
Gübreleme işlemi
Açıkta dikim işlemi öncesi, genellikle 20–25 kg/da taban gübresi uygulaması yapılarak, toprak yüzeysel olarak işleme aletleriyle işlenir. Ayrıca üreticiler tarafından dikim öncesi 2–3 ton/da yanmış çiftlik / ahır gübresi ya da sadece ticari gübre uygulaması isteğe bağlı olarak yapılabilir. Üst gübreleme olarak, genellikle 25–30 kg/da amonyum sülfat gübresi uygulanır.
Alternatif olarak altı aylık açıkta yetiştirme döneminde dekara yaklaşık 20:5:25 kg N, P2O5 ve K2O verilmesi sicilde önerilen uygulamadır. Örtü altında dikim öncesi dekara genellikle 3–6 ton yanmış çiftlik veya ahır gübresi toprağa karıştırılır.
Toprak ve yaprak analizleri belirli aralıklarla yapılarak gübre gereksinimi belirlenir. Örtü altındaki altı aylık dönem için çiftlik veya ahır gübresi ve/veya ticari gübrelerle dekara yaklaşık 28:8:34 kg N, P2O5 ve K2O verilmesi sicilde önerilen uygulamadır.
Sulama işlemi
Dikimle beraber bitkiye mutlaka can suyu verilir. Açıkta yetiştiricilikte sulama, genelde karık sulama veya damla sulama şeklinde yapılır. Örtü altı yetiştiricilikte ise genellikle damla sulama veya karık sulaması şeklinde yapılır. Karık sulamada, bitki kök boğazı ve gövdelerinin su ile temas etmemesine özen gösterilmelidir.
Zirai Mücadele
Biber yetiştiriciliğinde zirai mücadelede öncelikle fidelerin / tohumların hastalıklardan ari, sağlıklı bitkilerden seçilmesi sağlanmalıdır. Fidelikler hastalıksız, temiz yerlerde kurulmalıdır. Fideler aşırı sulanmamalı, sık sık havalandırılmalıdır. Yabancı ot, hastalık ve zararlılar ile gerektiğinde kimyasal mücadele yapılır. Zirai mücadelede mevzuata uygun bitki koruma ürünleri kullanılır.
Toprak kökenli kök boğazı yanıklığı vb. bitki hastalıklarının önlenebilmesi adına 2–3 yıl patlıcangiller familyasından olan bitkilerin yetiştiriciliğinin aynı arazide / tarlada yapılmayarak münavebe uygulanması sicilde önerilen uygulamadır. Ayrıca bu hastalıkların etkisini azaltmak için masura sırtlarına veya eğimli yerlere dikim yapılarak suyun kök boğazı ve gövde ile temas etmesinin engellenmesi istenir. Fideler karık sırtına dikilmelidir. Mümkün olduğunca her karık ayrı ayrı sulanmalıdır.
Bitkilere dengesiz gübreleme yapılmamalı, özellikle aşırı miktarda azotlu gübre verilmemelidir.
Hasat işlemi
Samandağ Biberinin hasadı, meyveler genelde yeşil ilk olgunluk döneminde, ürüne özgü uzunluk ve iriliğe ulaştığında yapılır. Ayrıca ürünün pazarlanmasına bağlı olarak yaz aylarında meyveler kırmızı olgunluk döneminde kırmızı biber olarak da hasat edilir. Ürünler, genellikle sabah saatlerinde elle hasat edilerek gıda ile temasa uygun plastik kaplara toplanır. Yetiştiriciliğe bağlı olarak genel itibariyle yaz ve sonbahar aylarında ürün hasadı gerçekleştirilir.
Hasat sonrası sevkiyat
Hasat edilen ürünlerin en kısa sürede pazara ve tüketiciye ulaştırılması esastır. Uzak mesafelere ürünün taşınması / nakliyesinde ise 4–8 °C sıcaklık ve %70–80 nem koşullarının sağlanması sicilde önerilen uygulamadır.
Yetişme ve hasat dönemi
İlk olum döneminde yeşil biber, daha sonraki olum döneminde olgunlaşması ile kırmızı biber olarak hasat edilerek tüketime sunulur.
Muhafaza koşulları
Ürünün pazara ulaştırılana kadar serin, kokulardan ari, temiz ve kuru yerlerde muhafaza edilmesi ve taşınması sağlanmalıdır. Uzun süreli muhafazalarda ise ürünler 1–2 °C sıcaklık ve %80–90 nem koşullarında 2 aya kadar depolanabilir.
Üretim yeri ve coğrafi bağ
Belirtilen coğrafi sınırın ılıman karasal iklimi, kumlu / kumlu-tınlı toprak yapısı, ürünün olgunlaşmasında bölgenin ideal güneşlenme süresi ve kullanılan üretim metodu sayesinde, Samandağ Biberi aşağıda verilen özelliklerini kazanır.
Sicilde Samandağ Biberinin örnek meyve görseli bulunur. Meyve sapının bağlantısı çoğunlukla düzdür; tabanda boyun oluşumu azdır. Çanak yaprak kenarı orta dişli veya dişlidir. Çiçek ucu çoğunlukla sivri, meyve uzun ve tohum odacığı sayısı 2–4’tür. Bu özellikler iklim, yetiştirme ve hasat zamanıyla değişebilir.
Tescil ve Denetim Bilgileri
Tescil kapsamı ve işaret kullanımı
887 tescil numaralı Samandağ Biberi menşe adı olarak 13 Eylül 2021 tarihinde tescil edilmiştir. Samandağ Biberi ibareli sicil belgesinde gösterilen logo ve menşe adı amblemi, ürünün kendisi veya ambalajı üzerinde yer alır. Ürünün kendisi veya ambalajı üzerinde kullanılamadığında, Samandağ Biberi ibareli logo ve menşe adı amblemi işletmede kolayca görülecek şekilde bulundurulur.
Sicildeki denetim düzeni
Denetimler; Antakya Ticaret ve Sanayi Odası koordinatörlüğünde; Antakya Ticaret ve Sanayi Odası, Hatay İl Tarım ve Orman Müdürlüğü ile Hatay Mustafa Kemal Üniversitesi Ziraat Fakültesinden birer üyenin katılımıyla en az 3 kişiden oluşan denetim mercii tarafından gerçekleştirilir. Denetim yılda en az bir kere yapılır. Şikâyet üzerine veya gerekli görülen hallerde ayrıca denetim yapılabilir.
Yapılan denetimler; 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu uyarınca raporlanarak her yıl düzenli olarak Antakya Ticaret ve Sanayi Odası tarafından Türk Patent ve Marka Kurumuna sunulur. Denetim mercii, Samandağ Biberi coğrafi işareti kullanım biçiminin uygunluğunu, ürünün hasadı, depolama ve muhafaza koşulları ile “Üretim Metodu” bölümünde belirtilen hususlara uygun üretim yapılıp yapılmadığını denetler.
Denetim sırasında tespit edilen uygunsuzluklar ile alınması gerekli tedbirler denetlenen ilgili kişi, kurum veya kuruluşa bildirilir. Denetim mercii, kamu kuruluşlarından veya özel kuruluşlardan veya bunlarda görevli uzman gerçek veya tüzel kişilerden denetimin gerçekleştirilmesi sırasında faydalanabilir veya hizmet satın alabilir. Tescil ettiren, hakların korunmasında hukuki süreçleri yürütür.
UNESCO ile bağlantısı
Hatay gastronomi kültürü: Samandağ Biberi, yörede yetiştirilen acı bir biber popülasyonudur. Ürün özellikleri ve yetişme alanı sicilde birlikte tanımlanır. Hatay’ın acı biber üretimi ve biberin sofradaki yeriyle ilişkili yerel gıda ürünlerindendir. Bu bağlantı ürünün ayrı bir UNESCO tescili olarak değil, belirtilen gastronomi kültürüyle ilişkisi kapsamında gösterilir.
