Coğrafi işaretli ürün · Gümüşhane
Gümüşhane’nin Kelkit, Şiran ve Köse ilçelerinde yetiştirilir. Eliptik-oval taneleri beyaz veya göbek ucunda pembemsi renklenmelidir; beyaz ve “pembegöz” taneler birlikte ekilir.
Ürün Künyesi
Sicil belgesini görüntüle ↗Kelkit Şeker Fasulyesi nedir?
Kelkit Şeker Fasulyesi, bitkisel ürün niteliğinde bir üründür. Kelkit Şeker Fasulyesi, Gümüşhane ili Kelkit, Şiran ve Köse ilçeleri ile bağlı belde ve köylerinde yetiştiriciliği yapılan, beyaz tohum rengi ile tohum üzerinde pembe lekeleri bulunan bir popülasyon ürünüdür.
Ayırt edici özellikleri
Tablo-1: Fiziksel ve kimyasal özellikler kaynak değerlerini gösterir.
Tablo-1: Fiziksel ve kimyasal özellikler
Sicil belgesinin 2. sayfasında yer alan fiziksel ve kimyasal özellikler, özgün satır ve sütun sırası korunarak aşağıda gösterilmiştir.
Hasat ve olgunlaşma
Tane şekli ve yapısı itibariyle aynı olan beyaz ve pembemsi popülasyonlar tohum karakteri yönünden Phaseolus vulgaris L. elipticus Mart alt sınıfında yer alır.
Tohumlar elips şeklindedir ve tohum uzunluk-genişlik oranı 1,51–1,71 aralığındadır.
Yetiştiricilik yerel tohum ile yapılır ve her yıl üretici hasat sonrası elde ettiği üründen tohumluk ayırır.
Tohumluk seçimi yapılırken halk deyişiyle “bilya” bombeli, tombul ve 7–9 mm uzunluğundaki taneler ayıklanır.
Gümüşhane’nin güneyinde Karadeniz’e paralel bulunan ve bazı kesimlerde yüksekliği 2.500 m’yi bulan dağlar, deniz etkisinin bölgeye (Kelkit, Şiran ve Köse ilçeleri) sokulmasını büyük ölçüde engeller.
Bölgenin en önemli akarsuyu Kelkit Çayı, güneyde Dayısı ve Balohor dereleri ile doğuda Koşmeşat Deresi olmak üzere üç büyük derenin birleşmesinden oluşur.
Hasat ve olgunlaşma · 2
Kelkit Çayı, Yeşilırmak nehrinin en uzun kolu olup toplam uzunluğu 320 km’dir.
Fasulye yetiştiriciliğinde yöreye özgü niteliklerin korunması açısından sulama suyu mutlaka Kelkit Çayı ve onu besleyen kollardan temin edilir.
Kelkit Çayında yer üstü sularında kirliliğe sebep olan ortalama nitrat değerleri, tehlike sınırı olan 50 mg/l’nin çok altında, 0,68–1,75 mg/l arasında seyreder.
Bu veriler değerlendirildiğinde Kelkit Çayı ve onu besleyen kollardan sulama suyunun temin edilmesi, nitrat kirliliğinin bulunmadığı yüksek kaliteli su ile kuru fasulye yetiştiriciliği yapıldığı anlamına gelir.
Doku, renk ve tat özellikleri
Yetiştiriciliği yapılan popülasyon içerisinde, halk arasında “pembegöz” olarak tabir edilen hilumun (göbek bağı) burun ucunda pembemsi renklenme ile bazılarında damarlanma görülen taneler bulunur.
Sarılıcı bitki yapısı
Kelkit Şeker Fasulyesinin morfolojik, fenolojik, agronomik ve teknolojik gözlem değerleri aşağıdaki tabloda verilir.
Bitki ve meyve özellikleri
Fenolojik Gözlemler % 50 Çiçeklenme Gün Süresi (gün) 47–53 % 50 Bakla Bağlama Gün Süresi (gün) 60–69 Böylece bölgede, Kelkit Şeker Fasulyesi bitkileri transpirasyon (terleme) yapmadan büyümeye devam eder, taneler gevşek dokulu olarak gelişir, pişme süresi kısalır ve lezzeti artar.
Kelkit Şeker Fasulyesi Nasıl Yetiştirilir?
Kelkit Şeker Fasulyesinde döllenmenin sağlıklı bir şekilde gerçekleşebilmesi için gece ve gündüz arası sıcaklık farkının 5–21 °C olması gerekir.
Hazırlama işlemleri
Sonbahar aylarında 25–30 cm derinliğinde pullukla derin sürüm yapılır.
Gübreleme işlemi
Toprak üzerine dekara 2–2,5 ton olmak üzere yanmış çiftlik gübresi serilir. Erken ilkbaharda tırmık çekilerek toprak keseksiz hale getirilir. Tarla tesviyesi yapılır. Ekim ayı ile birlikte dekara 3–5 kg saf azot, 5–7 kg saf fosfor olacak şekilde gübreleme işlemi gerçekleştirilir.
Ekim ve çimlendirme
15 nisan-15 mayıs tarihleri aralığında toprak sıcaklığı 10 °C’yi geçtikten sonra tohumlar mibzer ile dekara 8–10 kg olacak şekilde atılır. Sıra arası ve sıra üzeri mesafeler 35–45*10–20 cm, ekim derinliği ise 3–5 cm olarak ayarlanır.
Sulama ve çapalama
Yabancı ot ile mücadele için genellikle 2 kez çapalama yapılır. Hastalık veya zararlı yoğunluğuna bağlı olarak ürüne ruhsatlı bitki koruma ürünleri ile ilaçlama yapılabilir. Sulama temmuz ayının ilk haftası itibariyle başlar. Sulama sayısı ve aralığı sezona göre değişmekle birlikte, 10–20 gün aralıklar ile en az 5 kez sulama yapılır.
Bölgeye özgü kuru fasulyenin elde edilebilmesi için sulama suyu Kelkit Çayı veya Kelkit Çayını besleyen akarsulardan temin edilir. Hasattan 15–20 gün önce, ağustos ayı sonu ile eylül ayı başı ile birlikte son sulama yapılır. 20 eylül-30 eylül arası elle veya makine ile söküm yapılır.
Hasat işlemi
Hasat edilen baklalı bitkiler bir hafta boyunca serin ve kuru bir yerde kurutulur. Kuruyan baklalar ile daneler harman makinesi yardımıyla birbirinden ayrılır. Genellikle daha sonra taneler büyüklüklerine göre değişik mm çapındaki yöresel kalburlar (etrafı ahşap, yuvarlak şekilli, delikli, kalbur kısmı deriden yapılmış sırımlı elek) yardımıyla sınıflandırılır.
Tohum hazırlığı
Bir sonraki yıl tekrar ekim yapmak üzere tohumluk olarak ayrılan taneler içerisinde en az %20–30 oranında pembegöz taneler bulunur. Tohumluk seçimi yapılırken bilya bombeli, tombul ve 7–9 mm uzunluğundaki taneler ayıklanır. Tohumluk olarak ayrılan taneler içerisinde %20–30 oranında pembegöz taneler bulunur. Beyaz ve pembegöz taneler ile elde edilen karışım ile ekim yapılır.
Üretim yeri ve coğrafi bağ
Aynı şekilde Otlukbeli Dağları da karasal iklim etkisinin bölgeye sokulmasını ve dağılmasını engeller. Bu durum, bölgenin bir geçiş iklimine sahip olmasını sağlar, gece-gündüz arası sıcaklık farkının ideal seviyelerde seyretmesine neden olur ve fasulye yetiştiriciliği açısından bölgeye büyük bir avantaj kazandırır. Bölgenin toprak yapısı, tuzluluk sorunu bulunmayan, fasulye yetiştiriciliğine uygun killi tınlı topraktır.
Döllenme sırasında optimum gece sıcaklığı 17–27 °C olarak belirtilir.
Nasıl sunulur ve kullanılır?
Bunun yanında sezon içerisinde organik menşeli yaprak gübreleri kullanılabilir.
Tescil ve Denetim Bilgileri
Etiket ve işaret kullanımı
Coğrafi işaret ibaresini taşıyan ve örneği aşağıda yer alan logo ürün ambalajında yer alır.
Tescil kapsamı ve işaret kullanımı
479 tescil numaralı Kelkit Şeker Fasulyesi menşe adı olarak 2 Ocak 2020 tarihinde tescil edilmiştir.
Denetim düzeni
Denetim, Kelkit İlçesi Kuru Fasulye Üreticileri Birliği koordinatörlüğünde Gümüşhane İl Tarım ve Orman Müdürlüğünden en az 1 ziraat mühendisi, Kelkit İlçe Tarım ve Orman Müdürlüğünden 2 ziraat mühendisi ile Karadeniz Tarımsal Araştırma Enstitüsü Müdürlüğünden 1 ziraat mühendisinden oluşan toplamda 4 kişilik denetim mercii tarafından yürütülecektir.
Toprak hazırlığı, ekim, vejetasyon, hasat ve paketleme dönemi rutin kontrolleri Gümüşhane İl Tarım ve Orman Müdürlüğü ile Kelkit İlçe Tarım ve Orman Müdürlüğünden en az 3 personel ile gerçekleştirilecektir. Teknolojik analizlere ilişkin protein oranı ve pişme süresinin tescilde belirtilen özelliklere uygunluğunun kontrolü için denetim merciinde yer alan Karadeniz Tarımsal Araştırma Enstitüsü Müdürlüğünden 1 ziraat mühendisi sorumlu olacaktır.
Denetim düzeni · 2
Her yıl rastgele 2 üreticiden hasat sonrası numune alınarak protein oranı ve pişme süresi denetlenecektir. Gerekli görülen durumlarda veya şikâyet olması halinde her zaman denetim yapılır. Denetimlere ilişkin veriler her yıl Türk Patent ve Marka Kurumuna raporlanır. Toprak Hazırlığı Dönemi: Eylül-kasım aylarında toprağın 25–30 cm derinliğinde pullukla sürümünün yapılması ve 2–2,5 ton/dekar çiftlik gübresi kullanılması kontrol edilir.
Ekim Dönemi: Nisan ve mayıs aylarında yapılacak ekim için ilk olarak tohumluk kontrolü yapılır. Tohumluğun menşeinin Kelkit ilçesi olması, tohumluk olarak ayrılan tanelerde beyaz taneler arasında en az %20–30 oranında pembegöz tanelerin bulunması ve tanenin eliptik şekli görsel olarak kontrol edilir.
Mibzer ekim ayarlarının yapılmış olması, sıra arası ve sıra üzeri mesafelerin (35–45 cm * 10–20 cm) ile ekim derinliğinin (3–5 cm) ve dekara atılacak tohum miktarının (8–10 kg/da) uygunluğu kontrol edilir. Vejetasyon Dönemi: Haziran ayından itibaren fenolojik ve morfolojik gözlemler yapılır.
Hasat ve olgunlaşma
Temmuz ayının ilk haftasından itibaren eylül ayına kadar yapılacak olan sulama suyunun Kelkit Çayı ve onu besleyen kollardan temin edilmiş olması ve en az 5 kez sulama yapılmış olması kontrol edilir. Hasat Dönemi: Son sulamanın hasattan 15–20 gün önce (eylül ayının ilk iki haftası) yapılmış olması kontrol edilir. Hasat sonrası ürüne ilişkin morfolojik gözlemler yapılır.
Hasat sonrası kurutma işleminin serin ve kuru bir yerde yapılmış olması kontrol edilir. Paketleme Dönemi: Hasat sonrası yıl boyunca coğrafi işaret amblemi ve logonun usullere uygun olarak kullanılması takip ve kontrol edilir. Üretim sezonu boyunca görülebilecek hastalık ve zararlılarla mücadelede ruhsatlı bitki koruma ürünlerinin kullanılıp kullanılmadığı kontrol edilir.
Denetim mercii, kamu kuruluşlarından veya özel kuruluşlardan veya bunlarda görevli uzman gerçek veya tüzel kişilerden denetimin gerçekleştirilmesi sırasında faydalanabilir veya hizmet satın alabilir. Tescil ettiren, hakların korunmasında hukuki süreçleri yürütür.
