Coğrafi işaretli ürün · Gümüşhane
Gümüşhane merkez ve Torul ilçelerinde yetiştirilir. Beyaz, uzun-yuvarlak taneleri hafif unsu ve pamuksu yumuşak tada sahiptir; göbek bölgesinde limon sarısı lekeler bulunur.
Ürün Künyesi
Sicil belgesini görüntüle ↗Gümüşhane Şeker Fasulyesi nedir?
Gümüşhane Şeker Fasulyesi (Phaseolus vulgaris L.) Gümüşhane il merkezi ve köyleri ile Torul ilçe merkezi ve köylerinde yetişen uzun-yuvarlak görünümlü beyaz renkli bir tarımsal ürün olup, olgun tohumu tüketilir.
Ayırt edici özellikleri
Gümüşhane Şeker Fasulyesini diğer fasulyelerden ayıran en temel özelliklerden biri yetişme periyodudur.
Gümüşhane Şeker Fasulyesi ilkbahar donlarının bittiği nisan sonu mayıs başı ile sonbahar donlarının henüz başlamadığı eylül başlarında gelişimini tamamlanır.
Gümüşhane Şeker Fasulyesi uzun boylu, çap itibariyle yuvarlak bir fiziki görünüşe sahiptir.
Gümüşhane Şeker Fasulyesinin su alma kapasitesi yüksek olup 0,7–1,5 g/dane, su alma indeksi % 1,0–1,15, şişme kapasitesi ise 0,97–2,25 ml/dane arasında olup şişme indeksi % 2–2,4 arasında değişir.
Gümüşhane Şeker Fasulyesini diğer fasulyelerden ayıran en önemli özelliklerden biri pişme süresi olup bu süre 13–18 dakikadır.
Bu kuru fasulye için oldukça düşük bir süredir.
Gümüşhane Şeker Fasulyesi normal pişme sürecinde (özleşme süreci hariç) parçalanmaz.
Gümüşhane Şeker Fasulyesinin toplam protein % 25,5–28 arasındadır.
Gümüşhane Şeker Fasulyesinin danelerinin hilum (göbek) bölgesinde limon sarısı renginde lekelerin bulunması duyusal tespitte en önemli ayırt edici özelliktir.
Bitki ve meyve özellikleri
Gümüşhane Şeker Fasulyesi 800–1800 m rakımda yetişir ve yetiştiriciliği sırasında hiçbir suni gübre ve bitki koruma ürünü kullanılamaz.
Biçim ve ölçüler
Tohum uzunluğu 12,5–18,0 mm, tohum çapı 10,1–12,0 mm’dir.
Tablo-1: Fiziksel ve kimyasal özellikler
Sicil belgesinin 3. sayfasında yer alan fiziksel ve kimyasal özellikler, özgün satır ve sütun sırası korunarak aşağıda gösterilmiştir.
Gümüşhane Şeker Fasulyesi Nasıl Yetiştirilir?
Ekim ve dikim
Gümüşhane Şeker Fasulyesinin aynı zamanda tohum özelliği olan daneleri Gümüşhane merkez ve Torul ile köylerinde ilkbahar sonu nisan-mayıs aylarında işlemiş, dinlendirilmiş tarlalara ekilir. Çoğunlukla ekimi yapılan tarlalar nadasa bırakılmış ya da nöbetleşe ekim yapılmış tarlalardan seçilir. Güz mevsiminden pullukla işlenen tarlalarda daha yüksek verim elde edilir. Ekim işleminde elle ya da pullukla yapılan ekimlerde parsellerde sıra araları 40–50 cm olarak ayarlanır.
Metrekareye 30 tohumdan fazla ekim yapılmaz. Ekim sıklığının artması durumunda fasulyelerde verim düşüşü gözlenebilir.
Gübreleme işlemi
Özellikle hayvan gübresi ile toprakların güçlendirilmesi yapılır.
Ekim ve çimlendirme
Tohumlar ortalama 5 cm derinliğe ekilir. Çimlenme gerçekleştiği dönemde ilkbahar donlarının geçmiş olması gerekir. Bölgede üretimi yapan çiftçiler tarafından bu mevsimler iyi bilindiği için nisan sonu mayıs ayı başlarında ekim tamamlanır. Fasulye ekimi yapılan toprakların pH’sı nötr veya bazik karakterde yakın (7–7,6 aralığında) bazik, organik maddece zayıf kısmi kireçli topraklardır.
Gübreleme — 2. aşama
Toprak yanmış hayvan gübresi ile gübrelenir.
Sulama ve çapalama
Mevsimin sıcak ve kurak geçip geçmemesine bağlı olarak yıl içerisinde sulama yapılır.
Hasat işlemi
Ağustos-eylül ayları hava sıcaklığının yeterli olgunlaşmaya fırsat vermesi sonucu hasat yapılır. Hasat işlemi sonrası daneler diğer bitki kısımlarından ayrılır, elenerek boylanır ve güneş altında sergi bezlerinde kuruması sağlanır. Gümüşhane Şeker Fasulyesinde bitkiye ait verim ve ölçüm değerleri yetiştiği toprağın verimine bağlı olmak üzere belli aralıklarda değişim gösterir.
Bitki boyu 49–75 cm; bitkideki bakla sayısı 9–18; bakladaki tane sayısı 3,4–4,5 verim ise dekar başına 172–295 kg arasında değişir.
Yetişme ve hasat dönemi
Geleneksel yöntemlerle tarımı ve hasadı yapılan fasulyenin hafif unsu, pamuksu, yumuşak tadı ve ağır demlenmeden kaynaklanan yüksek aroması yanında erken pişmesi ve yüksek şişme kapasitesi önemli karakteristiğidir. Buna karşı dane kabuğu üzerinde kılcal damarlar şeklinde, kırmızı renklenmelerin görünmemesi ve buna benzer bir renklenmenin meyve kabuğu üzerinde de hasat olgunluğuna kadar belirgin olarak devam etmemesi gereklidir.
Muhafaza koşulları
Kurutulan daneler ambar, çuval, torba, varil, külek, bidon vb. içerisinde muhafazaya alınır.
Üretim yeri ve coğrafi bağ
Gümüşhane Şeker Fasulyesi diğer fasulyelerden farklı olarak yetiştiği coğrafyanın zor şartlarında soğuk iklim şartlarına ve dona maruz kalmadan kısa sürede olgunlaşır. Fasulye bitkisinin olgunlaşma süreleri normalde çok uzun olmasına rağmen Gümüşhane Şeker Fasulyesi bölgesel iklim şartlarına adapte olmuş, kısa bir vejetasyon sürecinde yetişir. Kısa vejetasyon dönemine, zor iklim şartlarına rağmen Gümüşhane Şeker Fasulyesi danesinin 100 dane ağırlığı 60–95 g arasında değişir.
Tescil ve Denetim Bilgileri
Tescil kapsamı ve işaret kullanımı
472 tescil numaralı Gümüşhane Şeker Fasulyesi menşe adı olarak 3 Aralık 2019 tarihinde tescil edilmiştir. Coğrafi işaret ibaresi marka ile birlikte ve marka ibaresinden küçük olmamak üzere ürünün etiketinde veya ambalajında yer alır.
Sicildeki denetim düzeni
Gümüşhane Şeker Fasulyesi denetiminde ürünün tanımı ve ayırt edici özellikleri kısmında belirtilen fizikokimyasal ve duyusal özelliklere bakılır. Ayrıca yine tescil belgesinde belirtilen üretim metotları da kontrol edilir.
Denetimler Gümüşhane Ticaret ve Sanayi Odası koordinasyonunda, en az 5 kişilik mercii tarafından yapılır. Merciye Oda yönetiminden 2 kişi, Odanın ekspertiz faaliyetlerinde görevli bir gıda veya ziraat mühendisi, İl Tarım ve Orman Müdürlüğünden en az 1 kişi ve Gümüşhane Ziraat Odasından 1 kişi katılır. Denetim yılda en az bir kez, şikâyet halinde ise her zaman yapılır.
Denetim mercii, kamu kuruluşlarından veya özel kuruluşlardan veya bunlarda görevli uzman gerçek veya tüzel kişilerden denetimin gerçekleştirilmesi sırasında faydalanabilir veya hizmet satın alabilir. Tescil ettiren, hakların korunmasında hukuki süreçleri yürütür.
