Coğrafi işaretli ürün · Hatay
Hatay’da pirinçli ve kıymalı harç asma yaprağına ince ve sıkı sarılır. Tencere tabanına kuzu pirzolası, üzerine sarmalar yerleştirilerek birlikte pişirilir; isteğe bağlı ekşilik son aşamada katılır, yemek ılık veya sıcak sunulur.
UNESCO ilişkisiHatay gastronomi kültürüGastronomi şehriyle ürün ilişkisiUNESCO ile Yaşatılanlar →
Ürün Künyesi
Sicil belgesini görüntüle ↗Hatay Pirzolalı Yaprak Sarması nedir?
Hatay Pirzolalı Yaprak Sarması, etli yaprak sarmalarının tencere tabanındaki kuzu pirzolalarıyla birlikte pişirildiği Hatay yemeğidir. Pirzolayla yaprak sarması tek pişirme kabında birleşir.
Ayırt edici özellikleri nelerdir?
Hatay Pirzolalı Yaprak Sarması, taze toplanmış veya salamura edilmiş asma yapraklarıyla hazırlanabilir.
Pirzola tabanı ve ince sarma
Pirinçli ve kıymalı harç asma yaprağına ince ve sıkı sarılır. Kuzu pirzolaları tencere tabanına, sarmalar üzerine yerleştirilir.
Ekşilik ve sunum seçenekleri
Pişirmenin sonuna doğru isteğe bağlı ekşilik eklenebilir. Yemek ılık veya sıcak sunulur; yoğurt ve yeşillik eşlikçileri isteğe bağlıdır.
Nasıl hazırlanır ve pişirilir?
Malzemeler ve ölçüler
Malzeme miktarları 6 kişilik tarif içindir.
- 1 kg kuzu pirzola
- 500 g taze ve/veya salamura asma yaprağı
- 500 ml su
- 250 g pirinç
- 250 g kıyma (tercihen kuzu kıyması)
- 50 g kuru soğan (isteğe bağlı)
- 25 g biber salçası/domates salçası
- 25 ml zeytinyağı ve/veya ayçiçeği yağı
- 10 ml nar ekşisi (isteğe bağlı)
- 10 ml limon suyu ve/veya 20 g limon dilimi (isteğe bağlı)
- 5 g sarımsak (isteğe bağlı)
- 5 g karabiber
- 5 g tuz
Üretimde dikkat edilen noktalar
Hatay Pirzolalı Yaprak Sarmasının üretiminde; özellikle asma yaprakları ve sarmaların hazırlanması ile pişirilmesi aşamalarında ustalık becerisi önemli bir rol oynar.
Asma Yapraklarının Hazırlanması
Asma yapraklarının olabildiğince taze ve damarsız olanları tercih edilir. Asma yaprakları su ile özenle yıkanır ve temizlenir.
Haşlama işlemi
Asma yaprakları, tencere içerisinde yeteri kadar haşlanır.
Süzme işlemi
Sonrasında soğuk sudan geçirilir, süzülür. Bu işlem asma yapraklarının renginin değişmemesine/kararmamasına katkı sağlar. Haşlanan asma yaprakları saplarından ayrılır. Salamura asma yaprağı kullanılması durumunda ise asma yapraklarının fazla tuzlu olmaması için suda bekletilmesi gerekir ve sonrasında fazla suyu süzülür.
İç harcın hazırlanması
Yeteri kadar büyüklükte bir tencerenin içerisine; pirinç, kıyma, sıvı yağ, salça, tuz, karabiber, rendelenmiş sarımsak ve/veya kuru soğan konulur ve iyice karıştırılır. Sarma için kullanılacak iç harcı elde edilir.
Sarmaların Hazırlanması ve Pişirilmesi
Asma yaprakları, damarlı kısımları üste gelecek şekilde açılır ve hazırlanan harçtan yeteri kadar içerisine konulup olabildiğince sıkı ve ince bir şekilde sarılır. Pişirilecek tencerenin/kabın alt kısmına tuzlanmış pirzolalar dizildikten sonra, üstüne sarmalar özenle yerleştirilir. Artan pirzola var ise aynı işlem ikinci bir kat şeklinde tekrar yapılır. Yemeğin üzerini kapatacak şekilde yeteri kadar su ilavesi yapılır.
Sarmaların üstüne; kapatma için ve ağırlık vermesi amacıyla gıda ile temasa uygun tabak vb. kapatılır. Bu uygulama sarmaların açılmadan ve iyi bir şekilde pişirilmesi amacıyla yapılır.
Suda pişirme
Yemek kaynadıktan sonra ocakta kısık ateşte yaklaşık 1 saat daha pişirilir. Pişirmenin tamamlanmasına yakın kapatılan tabak açılarak isteğe bağlı olarak yemeğin üzerine; sıvı yağ, limon suyu/limon dilimi veya nar ekşisi konulabilir. Pişirilmesi tamamlanan, Hatay Pirzolalı Yaprak Sarması servis tabaklarına alınır.
Yöresiyle bağı nedir?
Hatay ilinde uzun bir geçmişe sahip olan, üretimde kullanılan bileşenlerinin seçimi, hazırlanması ve servisi aşamaları ile ustalık becerisi gerektiren Hatay Pirzolalı Yaprak Sarmasının; üretildiği Hatay ili ile ün bağı bulunur. Bu sebeplerle; Hatay Pirzolalı Yaprak Sarmasının tüm üretim aşamaları, Hatay ilinde gerçekleştirilir.
Nasıl sunulur ve tüketilir?
Hatay Pirzolalı Yaprak Sarması hazırlanmasında kullanılan bileşenlerin seçimi, hazırlanması ve servisi aşamaları ile Hatay Pirzolalı Yaprak Sarmasının üretilmesi ustalık becerisi gerektirir.
Bu sebeplerle; Hatay Pirzolalı Yaprak Sarmasının üretildiği; Hatay ili ile ün bağı bulunur. Hatay Pirzolalı Yaprak Sarmasının isteğe bağlı olarak yanında; yoğurt, domates, ayıklanmış taze nane/maydanoz ile beraber servisi yapılır. Hatay Pirzolalı Yaprak Sarmasının; isteğe bağlı ılık ya da sıcak sunulması ve tüketilmesi sicilde önerilen servis biçimidir.
Geçmişi ve yöredeki yeri
Hatay ilinin mutfak kültüründe önemli bir yere sahip olan Hatay Pirzolalı Yaprak Sarması, günlük öğünlerde tüketiminin yanı sıra; misafir ağırlama, düğün, davet, bayram, festival gibi özel günlerde de ikram edilir. Bu sebeplerle; Hatay Pirzolalı Yaprak Sarmasının tüm üretim aşamaları, Hatay ilinde gerçekleştirilir.
Tescil ve denetim bilgileri
Tescil kapsamı ve işaret kullanımı
1724 tescil numaralı Hatay Pirzolalı Yaprak Sarması mahreç işareti olarak 21 Nisan 2025 tarihinde tescil edilmiştir. Hatay Pirzolalı Yaprak Sarması ibaresi ve mahreç işareti amblemi ürünün servisinin yapıldığı gıda işletmelerinde kolayca görülecek şekilde bulundurulur.
Sicildeki denetim düzeni
Denetimler; Hatay Valiliğinin koordinatörlüğünde; Hatay Valiliği ile Hatay İl Tarım ve Orman Müdürlüğünün katılımıyla en az 3 kişiden oluşan denetim merci tarafından gerçekleştirilir. Denetim yılda en az bir kere yapılır. Şikâyet üzerine veya gerekli görülen hallerde ayrıca denetim yapılabilir.
Yapılan denetimler; 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu uyarınca raporlanarak her yıl düzenli olarak Hatay Valiliği tarafından Türk Patent ve Marka Kurumuna sunulur.
Denetim merci tarafından, denetimde aranılacak kriterlere aşağıda yer verilmektedir:
- Hatay Pirzolalı Yaprak Sarmasının hazırlanmasında kullanılan bileşenler listesinin uygunluğu
- Hatay Pirzolalı Yaprak Sarmasının hazırlanması ve servisi aşamalarının uygunluğu
- Hatay Pirzolalı Yaprak Sarması ibaresi ve mahreç işareti ambleminin kullanım biçiminin uygunluğu. Denetim sırasında tespit edilen uygunsuzluklar ile alınması gerekli tedbirler denetlenen ilgili kişi, kurum veya kuruluşa bildirilir. Denetim merci, kamu kuruluşlarından veya özel kuruluşlardan veya bunlarda görevli uzman gerçek veya tüzel kişilerden denetimin gerçekleştirilmesi sırasında faydalanabilir veya hizmet satın alabilir. Tescil ettiren, hakların korunmasında hukuki süreçleri yürütür.
UNESCO ile bağlantısı
Hatay gastronomi kültürü: Hatay Pirzolalı Yaprak Sarmasında ince sarılan yapraklar pirzolalarla aynı tencerede pişirilir. Yaprak hazırlığı, sıkı sarma ve tencereye yerleştirme aşamaları önem taşır. Hatay’ın etle yaprağı aynı yemekte birleştiren mutfak bilgisini örnekler. Bu bağlantı ürünün ayrı bir UNESCO tescili olarak değil, belirtilen gastronomi kültürüyle ilişkisi kapsamında gösterilir.
