Coğrafi işaretli ürün · Kocaeli
Kocaeli’nin Karamürsel yöresinde yetişen Samanlı çeşidi erken olgunlaşır. Yeşil veya siyah salamura ve kuru sele siyah biçimlerinde sunulur; hasat ve işleme koşulları sunum biçimine göre değişir.
UNESCO ilişkisiGeleneksel Zeytin Yetiştiriciliği ile ilişkiliSomut olmayan kültürel mirasla ilişkiUNESCO ile Yaşatılanlar →
Ürün Künyesi
Sicil belgesini görüntüle ↗Karamürsel Samanlı Zeytini nedir?
Karamürsel Samanlı Zeytini; Karamürsel ilçesinde yetişen Oleaceae familyasına ait Samanlı (Olea europaea L.) çeşidi zeytinden elde edilen ve erken olgunlaşan sofralık zeytindir. Karamürsel Samanlı Zeytini yuvarlak ve ince kabuklu (0,2–0,4 mm) olup yüksek yağ içeriğine (> % 22) ve yüksek meyve et oranına (yaklaşık % 79–85) sahiptir.
Ayırt edici özellikleri nelerdir?
Bileşim ve kimyasal özellikler
Siyah salamura ve kuru sele zeytinlerde pH 4,3–5, tuz oranı %4–8 aralığındadır.
Meyve, renk ve duyusal özellikler
Sicilde meyvenin olgunlaşma durumu “çok erken (15–20 gün)” olarak belirtilir.
Oleaeuropein içeriği düşük olduğundan kısa sürede tatlanır ve coğrafi sınırda “tatlı zeytin” olarak da adlandırılır.
Ağaç özellikleri sicil tablosunda gösterilir.
Ağaç özellikleri
Sicil belgesinin 2. sayfasında yer alan karamürsel samanlı zeytini ağacının morfolojik özelikleri, özgün satır ve sütun sırası korunarak aşağıda gösterilmiştir.
Meyve özellikleri sicil tablosunda gösterilir.
Meyve özellikleri
Sicil belgesinin 3. sayfasında yer alan karamürsel samanlı zeytini meyvesinin fiziksel ve kimyasal özellikleri, özgün satır ve sütun sırası korunarak aşağıda gösterilmiştir.
Yeşil zeytinde kimyasal sınırlar sicil tablosunda gösterilir.
Yeşil zeytinde kimyasal sınırlar
Sicil belgesinin 3. sayfasında yer alan yeşil karamürsel samanlı zeytininin (salamura) ph ve tuz miktarı, özgün satır ve sütun sırası korunarak aşağıda gösterilmiştir.
Tabloyu küçük ekranda yatay kaydırarak inceleyebilirsiniz.
| Özellik | En az | En çok |
|---|---|---|
| pH | 3,8 | 4,3 |
| Tuz (%) | % 5 | % 7 |
Siyah zeytinde kimyasal sınırlar sicil tablosunda gösterilir.
Siyah zeytinde kimyasal sınırlar
Sicil belgesinin 3. sayfasında yer alan siyah karamürsel samanlı zeytininin (salamura ve kuru sele) ph ve tuz miktarı, özgün satır ve sütun sırası korunarak aşağıda gösterilmiştir.
Tabloyu küçük ekranda yatay kaydırarak inceleyebilirsiniz.
| Özellik | En az | En çok |
|---|---|---|
| pH | 4,3 | 5 |
| Tuz (%) | % 4 | % 8 |
Dane iriliği ve et yapısı
Karamürsel Samanlı Zeytininin 1 kg’daki dane sayısı ortalama 250 olup Türk Gıda Kodeksi Sofralık Zeytin Tebliğine göre 230–260 adet / kg (L) sınıfında yer alır.
Karamürsel Samanlı Zeytininin ayırt edici özellikleri; kabuğunun ince olması, çekirdeğinin küçük ve et kısmının fazla olması, erken olgunlaşması ve oleaeuropein oranının (% 6–8) düşük olmasıdır.
Karamürsel Samanlı Zeytinine ait morfolojik, fiziksel ve kimyasal özellikler aşağıdaki tablolarda yer almaktadır.
Nasıl yetiştirilir ve hazırlanır?
Çoğaltma ve bahçe tesisi
Karamürsel Samanlı Zeytini üretiminde Samanlı çeşidine ait zeytin fidesi kullanılır ve çelik ile üretim yapılır.
Hasat ve sofralık hazırlama
Karamürsel Samanlı Zeytini salamura yeşil ve siyah zeytin ile kuru sele siyah zeytin olarak değerlendirildiğinden, hasat olgunluğu ve hasat dönemi farklılık gösterir. Salamura ve kuru sele siyah zeytin olarak işlenecek zeytinlerin meyvesinin koyu mor- siyah renge ulaştığı kasım – aralık aylarında ise siyah zeytin hasadına başlanır. Karamürsel ilçesinde hasat; ekim, kasım ve aralık aylarında yapılır.
Dikim yeri hazırlığı ve dikim aralıkları
Yeni tesis edilecek zeytinliklerde derin işleme ve zorunlu hallerde tesviye, teraslama, drenaj vb. hazırlık işlemleri yapılır. Dikim yapılırken, her ağacın güneş ışığından en üst düzeyde yararlanması gerektiği göz önünde bulundurulur. Dikim aralıkları 5 x 5 m veya 6 x 6 m’dir. Tüplü fidan dikimi, kasım – nisan ayları arasında yapılır.
Ancak hava sıcaklığının düşük olması halinde dikim zamanı, mart – nisan aylarına ertelenebilir.
Dikim çukurlarının açılmasında; tam ortasında ve uçlarında kertikler bulunan 1,50 m uzunluğundaki dikim tahtası kullanılır. Dikim tahtası, orta kertiğe işaret kazığı gelecek şekilde yerleştirilir. İki uçtaki kertiğe birer kazık daha çakılarak dikim tahtası ve işaret kazığı yerlerinden alınarak iki kazık arasında fidan çukuru açılır. Çukurlar 80 x 80 cm boyutlarındadır. Çukurun geniş açılması, fidanının hızlı gelişebilmesi bakımından faydalıdır.
Bahçe tesisi ve dikim
Çukur açılırken alt ve üst toprak ayrı ayrı konulur. Dikimden önce naylon torbalar içindeki fidanların toprağın dağılıp köklerin hava ile temasını önlemek için sulanır. Fidan dikim çukuruna dikkatli bir şekilde yerleştirilmeden önce üst toprak alta konulur, sonra fidan yerleştirilir. Ardından alt toprak üst kısma yerleştirilerek hava almayacak şekilde ayakla basılır ve can suyu verilerek dikim işlemi tamamlanmış olur.
Fidan dikimi için çukurlar hazırlanır.
Gübreleme işlemi
Gübre, ağaçların yaş ve verim durumuna göre serpme yöntemiyle verilir. Fidan, verime yatma ve tam verim dönemlerine ait miktarlar sicil tablosunda gösterilir.
Sulama işlemi
Çiçeklenme sonu ile meyve renk dönüşümü aşamaları, zeytin ağaçlarının suya en çok ihtiyaç duyduğu dönemlerdir. Coğrafi sınırdaki yağış miktarı, ağaçların su ihtiyacını karşıladığı için sulamaya ihtiyaç duyulmaz. Ancak kuraklık görülürse nisan, mayıs, haziran ve temmuz aylarında damlama sulama sistemiyle sulama yapılır.
Hasat ve sofralık hazırlama: ambalajlama
Zeytinde hasat geleneksel olarak el ile yapılır. Sırıkla ve makine ile yapılan hasatta, yeni filizlerle meyve gözleri zarar görebilir. Hasat sırasında ağacın altına bir örtü serilerek zeytinin toprak ile teması önlenir. Yeme olgunluğu kazanmış Karamürsel Samanlı Zeytini, ambalajlama öncesi yıkanır, boylama ve ayıklama işlemi ile fermantasyon sırasında oluşabilecek yumuşama, renk kayıpları vb. kusurlar giderilir.
İşleme özellikleri
Karamürsel Samanlı Zeytini üretimi salamura yeşil ve siyah ile kuru sele siyah sofralık zeytin olacak şekilde gerçekleştirilir. Karamürsel Samanlı Zeytini hazırlanırken TGK Sofralık Zeytin Tebliğine uygun olarak 100 kg zeytin için 87,5 litre su kullanır. Salamura yeşil zeytin için 5 kg, salamura siyah zeytine ise 4 kg tuz konularak zeytinler salamuraya yatırılır.
Salamura da bekletme süresi yeşil ve siyah zeytin için sırasıyla 7 ile 15 gündür. Kuru sele şeklinde üretilen Karamürsel Samanlı Zeytini için ise 50 kg’lık gıdaya uygun çuvalın içerisine 2 kg tuz konulur. Ardından sırasıyla 2 kg siyah zeytin, 1 kg tuz olacak şekilde çuval doldurulur ve sandıklarının üzerine koyularak acı suyun zeytinden uzaklaştırılması sağlanır.
Çuvallar iki günde bir çevrilerek zeytin ve tuzun karışması sağlanır; biriken acı su uzaklaştırılır. Sicilde çevirme işlemi “test düz edilir” biçiminde yazılmıştır.
Sicildeki gübreleme miktarları
Sicildeki gübreleme miktarları sicil tablosunda gösterilir.
Sicil belgesinin 4. sayfasında yer alan sicildeki ölçü ve özellikler, özgün satır ve sütun sırası korunarak aşağıda gösterilmiştir.
Nasıl muhafaza edilir?
Toplanan zeytinler plastik kasalara doldurularak meyvelere zarar vermeden kuru ve serin bir yere taşınarak muhafaza edilir. Depolama işlemi, zeytinlerin yeşil ve siyah olarak işlenme durumuna göre farklılık gösterir. Sofralık olarak değerlendirilecek Karamürsel Samanlı Zeytini 7–10 °C sıcaklıkta ve % 80–85 nem koşullarında depolanır.
- gün sonunda çuval içerisindeki tuzlar zeytinden uzaklaştırılır ve gıdaya temasa uygun 1 kg ve 5 kg’lık plastik veya cam kavanozlarda, 5–10 °C sıcaklıkta ve % 85–90 bağıl nemde 1 yıl muhafaza edilebilir.
Yöresiyle bağı nedir?
Karamürsel ilçesinin iklimi, Akdeniz iklimi ve Karadeniz iklimi arasında geçiş özelliği gösterir. Yazları sıcak ve az yağışlı, kışları ise ılıman ve bol yağışlıdır. Bu durum zeytin yetiştiriciliği için ideal koşulları sağlar. Karamürsel Samanlı Zeytininin geçmişi eskiye dayanır. Bu sebeplerle coğrafi sınır ile ün bağı bulunur. Bu sebeplerle coğrafi sınır ile ün bağı bulunan Karamürsel Samanlı Zeytininin tüm üretim aşamaları, belirtilen coğrafi sınırda gerçekleşir.
Yöredeki mutfak ve tarım kültürü
Karamürsel ilçesinin mutfak kültüründe ve tarım ekonomisinde önemli bir yere sahiptir.
Nasıl sunulur ve değerlendirilir?
Piyasaya, salamura yeşil ve siyah zeytin ile kuru sele siyah zeytin olmak üzere üç biçimde sunulur. Tüketime hazır haldeki yeşil Karamürsel Samanlı Zeytininin pH’sı 3,8–4,3, tuz oranı % 5–7 iken siyah Karamürsel Samanlı Zeytininin pH’sı 4,3–5, tuz oranı ise % 4–8 arasındadır.
Tablo 3 ve Tablo 4’te tatlandırıldıktan sonra tüketime hazır Karamürsel Samanlı Zeytininin meyve etine ait pH ve tuz (%) oranı aşağıda verilmektedir. Bu kapsamda meyve rengi, bir diğer ifade ile meyve olgunluk indisi dikkate alınarak, genellikle salamura yeşil zeytine işlenecek zeytinlerin meyvesinin sarımsı yeşil renge ulaştığı eylül – ekim aylarında hasat edilir.
Tescil ve denetim bilgileri
Tescil kapsamı ve işaret kullanımı
1622 tescil numaralı Karamürsel Samanlı Zeytini mahreç işareti olarak 5 Ağustos 2024 tarihinde tescil edilmiştir. Karamürsel Samanlı Zeytini ibareli sicil belgesinde gösterilen logo ve mahreç işareti amblemi, ürünün kendisi veya ambalajı üzerinde yer alır. Ürünün kendisi veya ambalajı üzerinde kullanılamadığında, Karamürsel Samanlı Zeytini ibareli logo ve mahreç işareti amblemi, işletmede kolayca görülecek şekilde bulundurulur.
- Karamürsel Samanlı Zeytini ibaresinin, logosunun ve mahreç işareti ambleminin kullanımının uygunluğu.
Karamürsel Samanlı Zeytini ibareli aşağıda verilen logo ve mahreç işareti amblemi, ürünün kendisi veya ambalajı üzerinde yer alır.
Denetim mercii ve kontrol koşulları
Denetimler; Karamürsel İlçe Tarım ve Orman Müdürlüğünün koordinasyonunda; Karamürsel Ziraat Odası ile Karamürsel İlçe Tarım ve Orman Müdürlüğünden konuda uzman 3 kişinin katılımıyla oluşan denetim mercii tarafından yapılır. Denetimler düzenli olarak eylül – aralık aylarında yılda bir defa, ayrıca gerek görülmesi veya şikâyet halinde ise her zaman gerçekleştirilir.
Denetimde kontrol edilen hususlar:
- Üretimde kullanılan zeytin çeşidinin uygunluğu.
- Özellikle hasat, işleme, ambalajlama ve muhafaza koşulları bakımından üretim metoduna uygunluk.
- Özellikle pH ve tuz değerleri olmak üzere, ürünün fiziksel ve kimyasal özelliklerinin uygunluğu.
Denetim mercii, kamu kuruluşlarından veya özel kuruluşlardan veya bunlarda görevli uzman gerçek veya tüzel kişilerden denetimin gerçekleştirilmesi sırasında faydalanabilir veya hizmet satın alabilir.
Tescil ettiren, hakların korunmasında hukuki süreçleri yürütür.
UNESCO ile bağlantısı
Geleneksel Zeytin Yetiştiriciliği ile ilişkili: Karamürsel Samanlı Zeytini çelikle çoğaltılan Samanlı çeşidinden elde edilir. Yörede tatlı zeytin diye anılması kısa sürede tatlanmasıyla ilişkilidir. Çoğaltma ve sofralık hazırlama bilgisi, geleneksel zeytin yetiştiriciliği mirasıyla bağlantısını oluşturur. Bağlantının kapsamı, yukarıda belirtilen UNESCO ilişkisiyle sınırlıdır.
