Coğrafi işaretli ürün · Muğla
Muğla’nın Milas yöresinde yetiştirilen Memecik zeytininden elde edilen natürel sızma zeytinyağıdır. Orta meyvemsiliği, turunçgil kokuları ve damakları yormayan acılığıyla ayrılır.
Avrupa BirliğiAB tescilli · PDOTescil tarihi · 12 Ocak 2021
UNESCO ilişkisiGeleneksel Zeytin Yetiştiriciliği ile ilişkiliSomut olmayan kültürel mirasla ilişkiUNESCO ile Yaşatılanlar →
Ürün Künyesi
Sicil belgesini görüntüle ↗Milas Zeytinyağı nedir?
Ürünün tanımı
Milas Zeytinyağı, Muğla’nın Milas ilçesinde Memecik çeşidi zeytinlerden elde edilen natürel sızma zeytinyağıdır. Ayırt edici niteliği, Memecik zeytininin Milas’ın iklim ve toprak koşullarında yetişmesiyle ilişkilidir. Yörede zeytin yetiştiriciliği antik dönemden beri sürmektedir.
Ayırt edici özellikleri nelerdir?
Zeytin çeşidi ve kalite kapsamı
Kalite kategorisi: Sicil Milas iklim ve toprak koşullarında yetişen Memecik zeytininden üretilen natürel sızma olarak tanımlar.
Zeytin çeşidi: Milas yöresinde yetiştirilen Memecik çeşidi kullanılır.
Meyvemsilik, aroma, acılık ve yakıcılık
Duyusal özelliklerin kapsamı: Orta meyvemsilik; turunç, portakal, mandalina ve limon kokuları ile damakları yormadan hissedilen acılık anlatılır. Bu nitel tanımlar güncel parti tadım puanı değildir.
Üretim yeri ve çevresi
Tescilli coğrafi sınır: Milas ilçesi.
Hasat ve işleme zamanı
Hasat olgunluğu: Hasat edilen Memecik zeytinlerinin hemen yağa işlenmesi istenir; yoğun hasatta depolama gereği ayrıca anlatılır. Sicil sabit takvim veya sayısal olgunluk indeksi vermez; çiçeklenme takvimi hasat takvimi değildir.
Yağın elde edilmesi ve filtrasyon
Üretim yöntemi: İki veya üç fazlı santrifüj ekstraktörleri ya da kesikli çalışan hidrolik preslerle üretilebilir.
Filtrasyon kapsamı: Son arındırma için pamuklu filtreler kullanılır.
İşlem sıcaklığı ve soğuk işlem koşulları
İşlem sıcaklığı ve soğuk işlem: Yıkama suyu 30–40 °C olarak belirtilir. Yoğurma aşaması anlatılır ancak hamur için sayısal işlem sıcaklığı veya süre sınırı verilmez; yıkama suyu değeri hamur sıcaklığı yerine kullanılmaz ve soğuk işlem sonucu çıkarılmaz.
Sayısal değerler ve kaynak kapsamı
Sayısal kalite verilerinin kapsamı: Anlatıda serbest yağ asidi oleik asit cinsinden %0,7’nin altında, peroksit ortalaması 4,5 meq aktif oksijen/kg yağ, toplam fenolik madde en az 100 mg/kg olarak verilir. Ayrı yağ asidi kompozisyon tablosundaki oleik asit ≤0,7 satırı serbest asitlik yerine geçirilemez; bu tablo satırları ayrıca teyit edilmeden düzeltilmez veya kesin karşılaştırmaya alınmaz.
Üretim yeri ve zeytinlikler
Bafa Gölü’nün kuzey ve güneydoğusunda İlbir Dağı ve çevresindeki Çomakdağ, Akçalı, Derince, Gürçamlar, Hisarcık, Karahayıt, Kazıklı, Kazıklıbucak, Ovakışlacık ve Pınarcık yerleşmeleri.
Bafa gölünün kıyısında Hereklia’da bulunan pres ağırlığı geç Roma Döneminden bir çiftlik evine aittir.
Yağ asidi profili için sicilde verilen özellikler ve ölçü birimleri aşağıdaki tabloda yer alır.
Tablo-1: Yağ asidi profili
Sicil belgesinin 3. sayfasında yer alan yağ asidi profili, özgün satır ve sütun sırası korunarak aşağıda gösterilmiştir.
Milas, Osmanlı öncesi ve Osmanlı döneminde İzmir’e kadar uzanan geniş bölgenin zeytinyağı ihtiyacını karşılamaktaydı.
Güllük limanı tüm zamanlarda Milas’ın zeytinyağı ihracatında önemli yolları arasında yer almış, M. Günümüzde üretim, hidrolik pres ve kontinü sistem fabrikalarda yapılmaktadır.
Batıda Bafa gölü- Milas çukurluğu ve İlbir Dağı ile çevrili, doğuda Akçay depresyonunun kuzeybatı-güneydoğu doğrultusunda uzandığı, yer yer kalkerli arazilerin bulunduğu dar ve derin vadilerin önemli olduğu dağlık bir bölgedir.
Zeytin ağacı ilçenin her bir yanına dağılmış olup, yoğun olarak ilçe merkezinden başlayarak ilçenin etrafını hilal şeklinde kuzey doğudan güney batıya çevreleyen bölgede bulunmaktadır.
Bu hilal Yusufça köyünden Kırcağız, Kızılcayıkık, Köşk, Selimiye, Sandak, Derince, Eğridere, Etrenli, Bafa, Mersinet, Danişment, Çandır, Hisarcık, Kazıklı, Kurin (yeni adı: Kıyıkışlacık) ve Güllük’e kadar uzanmaktadır.
Batı Menteşe Dağları yamaçlarındaki Şenköy, Selimiye, Epçe, İkiztaş, Kafaca, Kargıcak, Ketendere, Kılavuz, Kırcağız, Kızılağaç, Sakarkaya ve Kapkırı yerleşmeleri.
Sicildeki ölçü ve özellikler için sicilde verilen özellikler ve ölçü birimleri aşağıdaki tabloda yer alır.
Tablo-2: Fiziksel ve kimyasal özellikler
Sicil belgesinin 4. sayfasında yer alan fiziksel ve kimyasal özellikler, özgün satır ve sütun sırası korunarak aşağıda gösterilmiştir.
Tabloyu küçük ekranda yatay kaydırarak inceleyebilirsiniz.
| Triaçilgliseroller | Milas Zeytinyağı için yapılan çalışmalarda (İlyasoğlu ve Özçelik, Yemişçioğlu) bulunan alt ve üst değerler (%) |
|---|---|
| triolein | 61,87-68,32 |
| palmitodiolein | 18,25-25,82 |
| dioleolinolein | 6,01-10 |
5000 yılı aşkın bir süredir insan yerleşmesi söz konusu olan ve bünyesinde 27 antik kenti barındıran Milas’ın tarihinde Karya Uygarlığı döneminden itibaren zeytinyağı ticareti önemli yere sahiptir.
Güllük limanı tüm zamanlarda Milas’ın zeytinyağı ihracatında önemli yolları arasında yer almış, M.S. Milas ilçesi Muğla ilinin kuzeybatısında yer alan Menteşe yöresinde bulunmaktadır.
İlçedeki dağlık kütleler ve yamaçlar zeytincilik için elverişli ortam hazırlamıştır.
Milas’taki zeytin alanlarında günlük ortalama sıcaklık değeri Aralık ayında en düşük 9,9°C, Ocak ayında en düşük 8,9°C, Şubat ayında ise 9,5°C olduğundan, kış soğuklaması için uygun şartları taşımaktadır.
Genizde oldukça hafif bir yanma, ağızda yine çok hafif bir acılık hissettirir.
Fiziksel ve kimyasal özellikler
- Peroksit Değeri: Milas Zeytinyağları için peroksit değeri ortalama 4,5 meq aktif oksijen/kg yağ olup, Türk Gıda Kodeksinde natürel zeytinyağları için izin verilen azami değer olan 20 meq aktif oksijen/kg yağ’ın altındadır.
- Serbest yağ asidi miktarı: Milas zeytinyağlarının oleik asit cinsinden serbest yağ asidi miktarı oleik asit cinsinden % 0.7 değerinin altındadır.
- Sterol Kompozisyonu: Milas Zeytinyağında desmetilsterollerden kampesterol, stigmasterol, klerosterol, β-sitosterol ve D5-avenasterol tespit edilmiştir.
- Triaçilgliseroller (TAG): Triaçilgliseroller, zeytinyağının major komponenti olup, Milas zeytinyağlarında tespit edilen başlıca Triaçilgliseroller (TAG) triolein (OOO), palmitodiolein (POO) ve dioleolinolein (LOO)’dir.
Üretim tekniği ve ustalık
Milas Ortaköy Türbeovası Pazarlık mevkiinde Bizans döneminden kalma yağ işliğine, Akkovanlık köyü Belasarı ve İskele mevkilerinde baskı kollu pres sisteminin kullanıldığı çok sayıda pres yatağı, pres ağırlıkları, baskı kolu yuvası, tekne kalıntıları, ayak tekneleri ve kap yuvası belgelenmiştir.
Milas-Bodrum yolunda Sarıçay yatağında Pilavtepe’deki yerli kayaya şekillendirilmiş bir pres yatağı M. Milas-Bodrum yolunda Sarıçay yatağında Pilavtepe’deki yerli kayaya şekillendirilmiş bir pres yatağı M.Ö.
Görünüm ve duyusal özellikler
Meyvemsiliğinde dikkat çeken özellikleri turunç, portakal mandalina ve limon aroma kokularının hakim olmasıdır.
Bu sıcaklık değerleri, subtropikal karakterli olan zeytinin yetişme şartları ve meyve verme durumu açısından Milas ilçesinin uygunluğunu göstermektedir.
Milas’ta çiçeklenme döneminin olduğu Mayıs ayında en düşük ortalama sıcaklık değeri 19,4°C, meyvenin olgunlaşma döneminde ise en düşük ortalama sıcaklık 17,4°C, en yüksek ortalama değer 20,4°C’dir.
Doğada yağmur sularıyla olgunlaştığı için tanesi küçük bu zeytin çeşidinden, verimi yüksek, sarıyeşil arası renkte, orta değerde meyvemsi aromaya sahip üst sınıf bir natürel zeytinyağı yağ elde edilir.
Meyve çeşitliliğinin sağladığı "olueropein" zenginliği açığa çıktığından, natürel zeytinyağında bulunması gereken acılık damakları yormadan hissedilir.
Memecik çeşidi
Memecik çeşidi zeytinlerin triolein değerlerinin Ege, Marmara, Akdeniz ve Güneydoğu Anadolu bölgelerinden temin edilen zeytinyağları ile İspanyol zeytinyağlarından yüksek olduğu, zeytinyağının kalite unsurlarından bir diğer olan α- tokoferol değerinin de diğer zeytinyağlarından yüksek düzeyde olduğu tespit edilmiştir.
Hammadde ve bileşim
Temel bileşen analizi sonucunda Milas Zeytinyağı örneklerinin diğer bölge örneklerinden ayrıldığı kanıtlanmıştır.
- Fenolik Bileşenler: Milas Zeytinyağında basit fenollerden hidroksitirozol ve trizol, fenolik asitlerden p-kumarik ve ferulik asit, flavanoidlerden luteoin ve apigenin tespit edilmiştir.
- Uçucu Bileşenler: Milas Zeytinyağında tespit edilen başlıca uçucu bileşenler; lipoksigenaz mekanizması sırasında meydana gelen hekzenal ve E-2 hekzenal (C6 aldehitler), Z-3-hekzenol, E- 2-hekzenol ve 1-hekzenol (C6 alkoller), hekzil asetat ve Z3-hekzenil asetat (C6 esterler)’dir.
Natürel sızma niteliği
Milas Zeytinyağı, kalite ve saflık kriterleri açısından Türk Gıda Kodeksi Natürel Sızma Zeytinyağı Tebliği ile uyumludur.
Tablo-3: Fiziksel ve kimyasal özellikler
Sicil belgesinin 4. sayfasında yer alan fiziksel ve kimyasal özellikler, özgün satır ve sütun sırası korunarak aşağıda gösterilmiştir.
Tabloyu görüntüle · 7 kayıt
Sicil belgesinin 4. sayfasında yer alan fiziksel ve kimyasal özellikler, özgün satır ve sütun sırası korunarak aşağıda gösterilmiştir.
Tabloyu küçük ekranda yatay kaydırarak inceleyebilirsiniz.
| Fenolik Bileşenler | Milas Zeytinyağı için yapılan çalışmalarda bulunan alt ve üst değerler |
|---|---|
| hidroksitirozol | 0,25-14,24 mg/kg |
| trizol | 3,31-20,08 mg/kg |
| Hidroksitirozol asetat | 0,51-4,67 mg/kg |
| p-kumarik asit | 0,58-1,40 mg/kg |
| Ferulik asit | 0,26-0,51 mg/kg |
| Luteolin | 0,97-3,68 mg/kg |
| Apigenin | 0,8-11,19 mg/kg |
Memecik çeşidi ve aroma profili
Milas Zeytinyağının aroma profilinde; “yeşil, elma ve kesilmiş çimen” olarak tanımlanan hekzanal bileşeni, “acı, badem, yeşil ve elma” gibi tanımlanan E-2-hekzenal bileşeni, “meyvemsi ve kesilmiş çimen” olarak tanımlanan hekzanol bileşeni ve “yeşil meyvemsi ve acı” olarak tanımlanan Z-3 hekzenol bileşeni yer almasıyla diğer zeytinyağlarından ayrılmaktadır.
Orijini Muğla ili Milas ilçesi olan Memecik çeşidi zeytin yüksek düzeyde peryodisite göstermekte olup, rüzgarla olgunlaşana kadar dalında doğadan gelen yağmurla birlikte suyu az gördüğü için nefaseti yüksektir.
Milas Zeytinyağı Nasıl İşlenir ve Üretilir?
Sıkım tesisleri ve işlem basamakları
Milas Zeytinyağının üretim yönteminde diğer zeytinyağlarından farklılık bulunmamakta olup, kesikli ya da iki fazlı veya üç fazlı sıkım tesislerinde üretilebilmektedir. Milas Zeytinyağının üretiminde de aşağıdaki işlem kademeleri izlenmektedir.
Hasat ve zeytinlerin taşınması
Hasatta karşılaşılan güçlükler ve zeytinlerin 1.5–2 ay gibi kısa bir süre içinde 6/4
Ayıklama ve yıkama
Zeytinlerin temizlenmesi-yıkanması: Zeytin hasadı yağışlı günlerde yapıldığı için daneler kirlenmekte, zeytin yığınları yaprak, dal, toprak, taş gibi birçok yabancı maddeleri içermektedir.
Hasat ve zeytinlerin taşınması (2)
Yabancı maddelerin miktarı, iklim koşullarına, zeytinlerin toplanma şekillerine bağlı olarak %5–15 arasında değişmektedir. Gerek elde edilecek zeytinyağı kalitesi, gerek sert yapıdaki yabancı maddelerin sistemde neden olabilecekleri olası arızalar, yabancı maddelerin temizlenmesini gerektirmektedir.
Ayıklama ve yıkama (2)
Temizleme işlemi, genellikle iki aşamalı yıkama işlemi ile yapılmakta olup, bunda helezonlu, paletli yıkama tankları, basınçlı su püskürtücüleri, sarsak elekler, hareketli bantlar kullanılmaktadır. Yıkama suyunun 30–40° sıcaklıkta olması gerekmektedir. 100 kg zeytini yıkamak için hammaddenin yabancı madde içeriğine bağlı olarak 10–100 kg arasında su harcanmaktadır.
Sonraki işlem basamaklarında emülsiyon oluşumunun engellenmesi açısından yıkama işlemini takiben meyve yüzeyindeki fazla suyun uzaklaştırılması gerekmektedir.
Kırma ve yoğurma
Zeytinlerin kırılması-ezilmesi: Ezme işlemini kolaylaştırmak için zeytinlerin kırma makinalarından geçirilerek 3–4 parçaya bölünmesi yağ verimini olumlu yönde etkilediği için önerilmektedir. Ancak ülkemizde kırma makinaları yaygın olarak kullanılmadığı için, kırma ve ezme işlemi aynı anda gerçekleştirilmektedir. Milas zeytinyağlarının işlenmesinde iki ya da üç fazlı kontinü sistemler kullanılmaktadır.
Zeytin ezmesinin yoğrulması (malaksasyon): Kırma ve ezme işleminden sonra elde edilen zeytin ezmesinin, özellikle metal değirmenler kullanıldığında yoğrulması gerekmektedir.
Yoğurma işlemi, katı fazdan sıvı fazı ayırma esasına göre gerçekleştirilen zeytinyağı üretim teknolojisinde zeytin hamurunun hazırlanması açısından önemli bir kademeyi oluşturmaktadır.
Yağın ayrılması
Zeytin ezmesinden yağın ekstraksiyonu: Zeytin ezmesinden yağın ekstraksiyonu; iki ya da üç fazlı santrifüj ekstraktörlerle ya da kesikli sistemde çalışan hidrolik preslerle gerçekleştirilir. Karasuyun zeytinyağından ayrılması: Değişik sistemlerden elde edilen yağ-karasu karışımındaki karasuyun, zeytinyağı üretiminde son işlem basamağı olan ayırma işlemi ile yağdan uzaklaştırılması gerekmektedir. Bu amaçla dekantasyonla ayırma ve santrifüjle ayırma yöntemleri kullanılmaktadır.
Filtrasyon öncesinde tortu ve su
Zeytinyağının filtrasyonu: Karasudan arındırılan zeytinyağı, bir miktar tortu oluşturan madde ve su içermektedir.
Dinlendirme, filtreleme ve dolum
Parlak, doğal renginde zeytinyağı üretmek için, zeytinyağının filtre edilerek yabancı maddelerden arındırılması gerekmektedir. Bu amaçla pamuklu filtreler olarak kullanılmaktadır.
Depolama tanklarının özellikleri
- Tanklar sıvı geçirgenliği olmayan materyalden imal edilmelidir.
Tank materyali yağa karşı fiziksel ve kimyasal olarak stabil olmalıdır.
- Tank materyali yağı bozucu koku ve tatları bünyesine almamalı, oksidasyona neden olacak metalleri içermemelidir.
- Yağları hava ve ışıktan korumalı, yağı sabit sıcaklıkta tutabilmelidir.
Yer Üstü Tankları: Yer altı tanklarının yapılmasında karşılaşılan zorluklar nedeniyle bunlara alternatif olarak daha basit ve kullanımı daha kolay yer üstü tankları kullanılmaktadır.
Milas Zeytinyağı Nasıl Tüketilir ve Kullanılır?
Yörenin zeytin tarımına uygun sıcaklık değerlerini yıl boyu sağlayan iklim koşulları nedeniyle bu zeytin türü olgunlaşana kadar dalında yağmuru az görmektedir.
Nasıl muhafaza edilir?
Zeytinyağının depolanması ve muhafazası
Zeytinlerin depolanması: Memecik zeytinlerinin hasat edilir edilmez yağa işlenmeleri gerekmektedir.
Ancak hasatta karşılaşılan güçlükler ve zeytinlerin 1,5–2 ay gibi kısa bir süre içinde hasat edilme zorunluluğu, zeytinlerin depolanmasını gerekli kılar.
Zeytinlerin kolaylıkla zedelenebilmeleri, içerdikleri yüksek orandaki su nedeni ile enzimatik bozulmalara kolaylıkla maruz kalmaları, zeytin yığınlarında küf, maya ve gram negatif bakterilerin kolaylıkla gelişerek yağı parçalayıp yağda asitlik artışa neden olmaları, zeytinlerin yağlı tohumlardan farklı yöntemlerle depolanmalarını gerektirmektedir.
En yaygın olarak uygulanan yöntem, herhangi bir olumsuzluğa meydan vermeyecek şekilde özel kasalarla taşınarak depolanmasıdır.
Bu maddeler, zeytinyağının depolanması sırasında kaliteyi olumsuz etkileyerek yağın asitliğinde yükselmeye neden olmaktadır.
Zeytinyağının Depolanması: Klasik ya da modern yöntemler kullanılarak üretilen natürel zeytinyağı ambalajlama işleminden önce tanklarda depolanmaktadır.
Zeytinyağının kalitesinde depolama aşamasında istenmeyen değişimlerin meydana gelmesini engellemek için bu tankların aşağıda belirtilen özelliklerde olması gerekmektedir:
Zeytinyağı, sicilde tanımlanan depolama koşullarını sağlayan yer altı veya yer üstü tanklarında depolanır.
Bu tanklar iç yüzeylerinin uygun bir materyal ile kaplanması kaydı ile zeytinyağı depolanması için en çok kullanılan ve en uygun olan tanklardır.
Zeytinyağının yer altı tanklarında depolanması ile yağ hava oksijeninden ve ışıktan korunmakta, depolama sıcaklığı kontrol altında tutulabilmektedir.
Zeytinyağının kalitesini en iyi koruyarak muhafaza etmek için bu tankların paslanmaz çelikten imal edilmesi gerekmektedir.
Üretildiği yöreyle bağı nedir?
Üretim yeri ve çevresi
Bu ürün menşe adı olarak tescillidir. Ürünün üretimi, işlenmesi ve diğer işlemlerinin tamamı belirlenen coğrafi sınır içinde gerçekleştirilmelidir.
Sicil, 600–700 mm yağış alan yerlerde hem yağlık hem sofralık, 800–1000 mm yağış alan yerlerde ise sadece sofralık zeytin yetiştiğini belirtir. Milas’ın uzun yıllar yağış ortalaması 900–1000 mm’dir. Bu yağış koşulları, ilçede sulamaya ihtiyaç duyulmadan zeytin tarımı yapılmasına elverişlidir.
Milas’ta zeytin tarımı yapılan dört alan şunlardır:
- Bafa Gölü’nün kuzey ve güneydoğusunda İlbir Dağı ve çevresindeki Çomakdağ, Akçalı, Derince, Gürçamlar, Hisarcık, Karahayıt, Kazıklı, Kazıklıbucak, Ovakışlacık ve Pınarcık yerleşmeleri
- İlbir Dağları ve Milas ilçesinin güneydoğusunda uzanan Marçalı Dağı kütlesi alanındaki Ağaçlıhöyük, Bozalan, Kalınağıl, Kemikler, Kuzyaka, Söğütçük, Alaçam, Beçin, Çamköy ve Ören yerleşmeleri
- Batı Menteşe Dağları yamaçlarındaki Şenköy, Selimiye, Epçe, İkiztaş, Kafaca, Kargıcak, Ketendere, Kılavuz, Kırcağız, Kızılağaç, Sakarkaya ve Kapkırı yerleşmeleri
- Milas kıyı kesiminde Güllük Körfezinin kuzeyinde Kıyıkışlacık yerleşmesidir.
İklim ve yetiştirme koşulları
Milas ilçesinin tipik Akdeniz iklimi, yörede zeytin tarımı yapılmasına elverişlidir.
Üretim yeri ve zeytinlikler
Sicilde tarif edilen saha, Güllük ile Yusufça köyleri arasında çekilecek düz hattın kuzey ve batısında kalır.
İlçede en çok zeytin ağacı Bafa Gölü ve çevresinde bulunmakta olup, İlbir Dağı ve Batı Menteşe Dağlarının içindeki vadiler ve yamaçlarda zeytin tarımı yapılmaktadır.
Ürünün sınıfı ve kapsamı
Milas Zeytinyağı, natürel sızma özellikte olup, Milas iklimi ve toprak koşullarında üretilen Memecik çeşidi zeytininin kullanılmasıyla diğer zeytinyağlarından ayrılmaktadır.
Yöredeki geçmişi
Milas’ta antik Akdeniz üretim geleneğini gösteren ayak yağı üretimi, baskı kollu pres, kaya işlikleri ve zeytin değirmeni kalıntıları bulunur. Sicilde, Osmanlı döneminde 16. ve 17. yüzyıllara ait kayıtlarda Menteşe Sancağındaki zeytin değirmenleri ve yağhanelerden söz edildiği, 19. yüzyıl ortalarında yüksek kapasiteli fabrikalar açıldığı belirtilir.
- ve 17. yüzyıllara ait kayıtlarda, Osmanlı İmparatorluğu’nun Menteşe Sancağındaki zeytin değirmenlerinden ve yağhanelerden söz edilmiştir.
- yüzyıl ortalarında yüksek kapasiteye sahip fabrikalar açılmıştır.
- yüzyılın sonlarında kullanılmaya başlanan demir vidalı burgu sistemi 20. yüzyıl sonlarına kadar dek varlığını sürdürmüş, 20. yüzyıl ortalarında yağhanelerde kurulmaya başlanan hidrolik presler önceleri buhar daha sonra elektrik enerjisiyle çalıştırılmıştır.
Arkeolojik izler
Milas–Bodrum yolunda, Sarıçay yatağındaki Pilavtepe’de yerli kayaya şekillendirilmiş bir pres yatağı bulunur. Sicilde bu kalıntı M.Ö. 2000 yılına tarihlenir.
Ayak yağı üretimi, baskı kollu pres, kaya işlikleri ve zeytin değirmeni donanımlarına ait kalıntılar, Milas’taki antik Akdeniz üretim geleneğini gösterir. Sicil, bu kalıntıları Milas’ın endüstriyel üretime yönelik organize etkinliklerinin izleri olarak değerlendirir.
Osmanlı döneminde zeytinyağı ticareti
16 ve 19. yüzyıllar arasında ise İstanbul’un talebi üzerine Milas yöresinden zeytinyağı sevkedildiği, İstanbul’un Milas menşeli yağlar için önemli bir tüketim merkezi olduğu bilinmektedir.
Tescil ve denetim
Avrupa Birliği tescili
Milas Zeytinyağı, Avrupa Birliği’nde PDO kapsamında tescillidir. Resmî tescil kaydında 2020/2194 sayılı düzenleme ve 12 Ocak 2021 tarihi yer alır.
Türkiye’deki coğrafi işaretin tescil ettireni Milas Ticaret ve Sanayi Odası olarak sicilde yer alır.
Tescil ilanı
Teknik özellikleri ve denetim biçimi ekte verilen coğrafi işaret; 27.05.2016 tarih ve 29724 sayılı Resmi Gazetede ilan edilmiştir.
Tescil ve işaretin kullanımı
Milas Zeytinyağının coğrafi işareti etiketleme yoluyla kullanılır.
201 tescil numaralı Milas Zeytinyağı menşe adı olarak 06.12.2016 tarihinde tescil edilmiştir. Coğrafi işaret koruması 24.06.2014 tarihinden itibaren geçerlidir.
Denetim kapsamı ve numune alma
Milas Zeytinyağı’nın coğrafi işaret etiketinde kullanılacak renk pantonları 357 C ve 450 C’dir.
Üretim yöntemine uygunluk kontrolleri, Milas Ticaret ve Sanayi Odası koordinatörlüğünde yürütülür. Komisyon; TARİŞ sorumlu 153 nolu Milas Zeytin ve Zeytinyağı Tarım Satış Kooperatifinden 1 uzman, Milas İlçe Gıda ve Tarım Hayvancılık Müdürlüğünden 1 uzman ve Milas Zabıta Müdürlüğünden 1 uzman olmak üzere toplam 3 kişiden oluşur.
Kontroller üretim, pazarlama ve satış dahil sürecin tüm evrelerini kapsar. Düzenli olarak yılda 1 defa; ihtiyaç duyulduğunda veya şikâyet halinde her zaman yapılır. Sonuçlar raporlanır.
Denetim komisyonu; Milas zeytinyağının satışı esnasında, ürünün Serbest Asitlik, Peroksit sayısı, Yağ Asiti Kompozisyonu, Sterol Kompozisyonu, Toplam Fenolik madde miktarı, Toplam Tokoferol miktarı konusunda, ayrıca ambalaj malzemesinin cam şişe ya da teneke olması konusunda gerekli denetim işlemlerini yürütür.
Denetleyen kurumlar ve denetim düzeni
Denetim Komisyonu tarafından gerçekleştirilecek Denetim, bir ön Denetim niteliğinde olup, 5996 sayılı Veteriner Hizmetleri, Bitki Sağlığı, Gıda ve Yem Kanunu “Gıda Kodeksi” başlıklı 23 üncü maddesi çerçevesinde, Milas Zeytinyağının Denetimini Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı gerçekleştirecektir. Coğrafi işareti haksız ve kurallara aykırı kullananlar hakkında gerekli kanuni yollara başvurur, şikâyet, şüphe üzerine ve ihtiyaç duyulduğunda ise her zaman denetim yapar.
Denetime ilişkin raporlar Milas Ticaret ve Sanayi Odası tarafından Türk Patent Enstitüsü’ne gönderilir. 6/6
UNESCO ile bağlantısı
Geleneksel Zeytin Yetiştiriciliği ile ilişkili: Milas Zeytinyağı, yörede yetişen Memecik çeşidinden elde edilir. Sicil Bafa Gölü çevresi ile dağların vadi ve yamaçlarındaki yetişme koşullarını anlatır. Çeşit ve çevre bilgisinin üretimde birlikte kullanılması, geleneksel zeytincilik mirasıyla bağlantılıdır. Bağlantının kapsamı, yukarıda belirtilen UNESCO ilişkisiyle sınırlıdır.
