Coğrafi işaretli ürün · Kayseri
Kayseri’nin Özvatan ilçesinde Kafkas melezi arılarla üretilen çiçek balıdır. Kekik ve gevenin baskın olduğu bitki örtüsü yanında üçgül, fiğ ve korunga gibi bitkilerden de yararlanılır.
Ürün Künyesi
Sicil belgesini görüntüle ↗Özvatan Çiçek Balı nedir?
Kayseri ili Özvatan ilçesinin flora yapısından elde edilen Özvatan Çiçek Balı, Kafkas melezi arıları tarafından üretilir. Yörede kekik ve geven baskındır; engebeli arazide farklı zamanlarda açan çiçekler bal sezonunu uzatır.
Ayırt edici özellikleri nelerdir?
Diğer ürün özellikleri
Yöre halkının geçim kaynaklarından biridir.
Bitki örtüsü ve polen profili
Bunların içerisinde balların %50’sinden fazlasında görülen polenler Trifolium sp., Eryngium campestre, Pyrus sp., Vicia sp., Brassica sp., Cirsium arvense, Pimpinella anisum, Onobrychis viciifolia, Trigonella foeum-graceum taksonlarıdır.
Minör oranda bulunan polenler ise Carduus Nutans, cirsium arvense, Bupleurum rotundifolium, Brassica spp., Pimpinella anisum, Pyrus sp., Helichrysum sp., Rubium sp., Scabiosa rotata, Anthemis sp., Plantago lanceolata, Hedysarum sp., Taraxacum officinale, Poaceae, Salvia sp., Rosa canina, Borago officinalis, Teucrium polium, Onobrychis viciifolia taksonlarına aittir.
Bölgenin flora yapısında 103 çeşit çiçekli bitki ve 50’ye yakın ağaç türü bulunur.
Ayrıca ekili alanlarda yetişen Trigonella Foeumgraceum (Çemen), Pimpinella Anisum (Anason) ve meyve ağaçları da arıların fazlaca polen ve nektar topladığı bitkiler arasındadır.
Bunların yanı sıra doğal olarak yetişen Eryngium Campestre (Boğa Dikeni), Centaurea Spp.(Güneş Çiçeği-Çoban Dikeni), Bupleurum Rotundifolium L. (Tavşan Kulağı), Cirsium Arvense (Köy Göçürten) ve Brassica Spp (hardalgiller ) bitkileri bölgede üretilen balın içeriğinde etkilidir.
Bölgede kekik ve geven bitkisi baskındır.
Bitkilerin engebeli arazide çiçek açma evrelerinin değişiklik göstermesi, bal sezonunun uzaması ve verim açısından avantaj sağlar.
Özvatan’da üretilen çiçek ballarında Fabaceae, Apiaceae, Astereceae, Rosaceae, Brassicaceae, Pinaceae, Euphorbiaceae, Hypericaceae, Plantaginaceae, Urticaceae, Polygonaceae, Fagaceae, Dipsacaceae, Rubiaceae, Poaceae familyalarına ait polenler teşhis edilir.
Sekonder olarak tespit edilen bitkiler arasında; Eryngium campestre sp., Centaure spp., Lotus sp., Thymus sp. ve Lotus corniculatus yer alır.
Ayrıca pinus sp., Cistus sp., Euphorbia macrolclada, Hypericum hypsophyllum, Zea Mays, Lmium sp., Raphanus rapanistrum, Urtica dioica, Rumex sp., Castanea sativa, Crateagus orientalis, Anthemis sp., Astragalus spp., Mellotus officinalis, Erica sp. bitkileri balda eser oranda bulunan polenlere ait bitki grubunu oluşturur.
Sonuç olarak yörede yaygın olarak ekimi yapılan yem bitkileri ile çemen bitkisinin nektar ve polen bakımından bal arıları açısından cezbedici olmalarından dolayı balların büyük kısmında bu taksonlara ait polenler gözlenir.
Yöre ballarının diğer yörelerin ballarından ayırt edici özelliği; yem bitkileriyle birlikte endemik türleri olan Centaurea spp. (güneş çiçeği-çoban dikeni), Eryngium campestre (boğa dikeni), bupleurum rotundifolium L.(tavşan kulağı), Cirsium arvense (köy göçürten) ve Brassica spp (hardalgiller ) gibi doğal yetişen bitkilerin polenlerinin bal örneklerinde yoğun olmasıdır.
Tablo-1: Fiziksel ve kimyasal özellikler
Sicil belgesinin 3. sayfasında yer alan fiziksel ve kimyasal özellikler, özgün satır ve sütun sırası korunarak aşağıda gösterilmiştir.
Tabloyu görüntüle · 6 kayıt
Sicil belgesinin 3. sayfasında yer alan fiziksel ve kimyasal özellikler, özgün satır ve sütun sırası korunarak aşağıda gösterilmiştir.
Tabloyu küçük ekranda yatay kaydırarak inceleyebilirsiniz.
| Özellik | Değer |
|---|---|
| Diastaz sayısı | 15,9-29,7 |
| Fruktoz+glukoz | % 70,9-72,5 |
| Fruktoz/glukoz oranı | 1,2 |
| Sakkaroz | Tespit edilir seviyede bulunmamıştır. |
| Nem | % 15,8-17,50 |
| Prolin değeri | 635-1571 |
Çiçek kaynaklı baldır; botanik kaynak ve polen koşulları aşağıdaki ölçütlerde ayrı tanımlanır.
Sicilde birden fazla bitki grubunun polen profili tarif edilir. “Balların %50’sinden fazlasında görülme” bilgisi, bal içindeki polen payının %50 olduğu şeklinde okunmaz.
Üçgül, fiğ ve korunga gibi yem bitkileri ile yöredeki doğal bitkilerin kaynaklarını içerir.
Arı ırkları
Özvatan Çiçek Balını, dillerinin daha uzun olması sebebiyle derin tüplü çiçeklerin nektarlarından daha fazla yararlanabilen Kafkas melezi arısı yapar.
Nasıl üretilir?
Arıcılık yöntemleri ve hasat sonrası işlemler
Bal peteklerden süzme makinelerinde çıkarılır ve dinlendirilir; 0,5 kg, 1 kg ve 2 kg cam kavanozlara doldurulur.
Kolonilerin hazırlanması
Çiçekli bitki örtüsü bulunan Özvatan ilçesine 5000 kovan yerleştirilmektedir. Tüm kovanlar arıcı-kovan takip sisteminde kayıt altına alınacaktır. Kafkas melezi arılar Özvatan’da kışlatılarak sezona yine burada hazırlanır ve üretim bu bölgede yapılır. Kovanlar da arılar gibi Özvatan ilçesi sınırları içinde kışlatılır ve kovan temizliği fiziksel olarak (el ile) yapılır. Arıcılar 10 km’lik uçma alanı içinde kendilerine belirlenmiş bölgelerde kovanlarını kurar.
Besleme ve koloni sağlığı
Özvatan Çiçek Balı üretiminde Tarım ve Orman Bakanlığının izin verdiği Türk Gıda Kodeksine uygun zirai ilaçlardan izin verilen miktarlarda kullanılarak hastalık ve zararlılarla mücadelede edilir.
Kışlatma ve koloni bakımı
Arılar Özvatan’da kışlatılır. Sonbaharda bakımları yapılan arılar kapalı yere veya üstleri örtülerek kışlatmaya alınır. İlkbahara kadar dokunulmaz. Bakım olarak parazitlere karşı ilaçlama yapılır. Besleme olarak kek veya şurup takviyesi yapılır. Arılar kovandaki peteklerde bırakılan ballarla ilkbahara kadar beslenir.
Balın sağımı
Özvatan’da sağım balın olgunlaşmasına ve iklim şartlarına bağlı olarak temmuz ayının ikinci yarısında başlar, ağustos ayının ilk haftasına kadar sürer. İklim şartlarından ve gezginci arıcı bulunmamasından dolayı tek sağım yapılır. Sağım işlemi geleneksel usullerle yapılır. Körükler kullanılarak hafif dumanlama yapılır ve çerçeveler ballıklardan alınır. Alınan balların sırları sır bıçağı veya tarağı ile alınıp bal süzme makinelerinde süzdürülür ve 1–2 gün dinlendirilir.
Bal süzgecinden bal mumu ve arı parçalarının ayrılmaması için süzülüp cam kavanozlara doldurulur.
Kışlatma ve mevsimlik bakım
İlkbaharda ana kontrolü yapıldıktan sonra fazla çıtalar alınarak daraltma yapılır. Hava şartlarına göre kek veya şurupla besleme yapılır. Parazit ilaçlaması yapılır. Kek; bal ve pudra şekerinden yapılan katı besleyicidir. Şurup ise şeker ve su ile yapılır. Arıların bal üretmeye başladığı dönemden en az 15 gün önce (haziranın ilk yarısı) arıların beslenmesi kesilir.
Temmuz sonunda bal hasadı yapıldıktan sonra yavruya teşvik için şurup takviyesi yapılır ve tekrar parazit ilaçlaması yapılır. Son olarak kışa hazırlık için sonbahar bakımları yapılır.
Analiz ve ambalajlama
Ağustos ortalarında balların sağılmasından sonra süzülen ballar Özvatan Tarımsal Kalkınma Kooperatifi bünyesinde kurulan dolum tesisinde 0,5 kg, 1 kg ve 2 kg cam kavanozlara doldurulur.
Nasıl muhafaza edilir?
15 °C'nin üstünde depolarda saklanmaktadır.
Üretildiği yöreyle bağı nedir?
Yörenin bitki örtüsü ve üretim alanı
İlçede su kaynaklarının bol olması, buna bağlı olarak floranın zengin olması ve rakımın değişken olmasından dolayı çiçeklenme süresinin fazla olması gibi faktörler arıcılığa elverişli bir ortam oluşturur.
Yörenin iklimi
İlçe topraklarında yapılan tarımsal faaliyetler için ekili alanları bulunan Trifolium Spp. (Üçgül), Vicia Spp. (Kır Yoncası, Kış Fiği) ve Onobrychis Vicifolia (Korunga) adlı yem bitkileri, bal arılarının yüksek oranda polen ve nektarından faydalandığı bitkilerdir. Özvatan’da arıcılığın geçmişi eski yıllara dayanır.
Tescil ve denetim
Tescil kapsamı ve işaret kullanımı
593 tescil numaralı Özvatan Çiçek Balı menşe adı olarak 15 Kasım 2020 tarihinde tescil edilmiştir. Özvatan Çiçek Balı ibareli ürünün logosu ve menşe adı amblemi, ürünün kendisi veya ambalajı üzerinde yer alır. Ürünün kendisi veya ambalajı üzerinde kullanılamadığında, Özvatan Çiçek Balı ibareli logo ve menşe adı amblemi, işletmede kolayca görülecek şekilde bulundurulur.
Sicildeki denetim düzeni
Denetim mercii, Özvatan Kaymakamlığı koordinatörlüğünde; Özvatan Kaymakamlığı, Özvatan İlçe Tarım ve Orman Müdürlüğü, Özvatan Belediyesi ve S. S. Özvatan Tarımsal Kalkınma Kooperatifinde görevli konusunda uzman (gıda denetim sertifikası sahibi gıda denetçileri) en az 4 kişiden oluşur. Denetim mercii; Özvatan Çiçek Balı üreticilerini kışlatma, sağım, pazarlama ve satış dönemlerini kapsayacak şekilde yılda 3 defa denetler. Bunun dışında gerekli görüldüğünde veya şikâyet halinde her zaman denetim yapılabilir.
Numunelerin analizi için il kontrol laboratuvarları veya denetim mercii tarafından uygun bulunan diğer laboratuvarlardan yararlanılacaktır. Denetimler üretim metodu üzerinden gerçekleştirilecek olup, gerekli görüldüğünde (şikâyet ya da ürün kalitesinde şüphe olması durumlarında) kimyasal ve fiziksel olarak numune analizleri ile şeker kompozisyon analizleri yapılır. Denetim merci, kamu kuruluşlarından veya özel kuruluşlardan veya bunlarda görevli uzman gerçek veya tüzel kişilerden denetimin gerçekleştirilmesi sırasında faydalanabilir veya hizmet satın alabilir.
Tescil ettiren, hakların korunmasında hukuki süreçleri yürütür.
