Coğrafi işaretli ürün · İzmir
İzmir’in Seferihisar ilçesinde Satsuma türünün Owari, Okitsu ve Clausellina çeşitlerinden yetiştirilir. İnce ve pürüzsüz kabuklu, basık meyve ağaçtayken sararır; sarartma uygulanmaz.
Ürün Künyesi
Sicil belgesini görüntüle ↗Seferihisar Mandalinası nedir?
Seferihisar Mandalinası, Satsuma sınıfındaki Owari, Okitsu ve Clausellina çeşitlerini kapsar. Coğrafi sınırı Seferihisar ilçesinin Merkez, Sığacık, Doğanbey ve Ürkmez yöreleridir. Owari yörede en yaygın çeşittir.
Ayırt edici özellikleri
Seferihisar’da diğer yörelere nazaran kıyıdan uzaklaşıldığında yükselti hızla artmadığından mandalina yetiştiriciliğine yönelik daha geniş bir alan bulunur ve denize nispeten uzak bu alanlarda tuzluluk sorunu yaşanmaz.
“Geğis” adı verilen ve denizden aldığı tuzlu nemi bahçelere taşıyan rüzgâr mandalina ağaçlarında tuz yanıklarına sebep olurken, denize uzak bahçeleri çoğunlukta olan Seferihisar ilçesinde bu sorun asgari düzeydedir.
Diğer yörelerde yetişen mandalinalardan farklı olmak üzere Seferihisar Mandalinasının rengi ağaçtayken sararır.
Seferihisar ilçesinde Satsuma türünün 3 farklı çeşidi yetişir.
Satsuma türü mandalinanın olgunlaşma dönemi olan ekim ayında Seferihisar ilçesinde bahse konu sıcaklık düşüşü geçekleşir.
Yerel yönetim desteğiyle okullarda mandalina suyu dağıtımı, organik köy, organik pazar ve sanal market çalışmaları gerçekleştirilmiştir.
Doku, renk ve tat özellikleri
Seferihisar Mandalinasının ayırt edici özellikleri; ince ve pürüzsüz kabuğa sahip olması, ince dilim zarı, Satsuma mandarinine özgü basıklığı göstermesi ile tat ve aromasıdır.
Seferihisar Mandalinasının aroma profili Şekil-1’de verilmiştir.
Buna göre ürünün yerli mandalina ve klemantin çeşidine oranla daha tatlı, daha az ekşi, limon aromasının daha az olduğu yani bu çeşit ürünlerden ayrıştığı görülmektedir.
Uçucu aroma bileşen tayinine yönelik yapılan analizin sonuçları Tablo-1’de verilmiştir.
Satsuma mandalinasında aromatik nefasetin en belirleyici kimyasal ölçüsü olan “limonene” yüzdesi %92,95 seviyesindedir.
Bitki ve meyve özellikleri
Kuzeyi kapalı, güneyi açık, nem birikimi sağlayan söz konusu bölgede Satsuma mandalina türünün kabuğu daha ince olmakta ve meyve şekli yassılaşmaktadır.
Mandalina yetiştiriciliğinin Seferihisar yöresinde başarılı olmasının nedeni bu meyvenin kabuk renklenmesi için kısa süreli de olsa ihtiyaç duyduğu sıcaklık düşüşünün Seferihisar’da gerçekleşiyor olmasıdır.
Sıcaklık düşüşü sağlanmadığı sürece, klorofilin beta karotene dönüşümü gerçekleşmez, meyve olgunlaşsa bile kabukta istenen renk oluşmaz.
Meyve şekli: Basık Meyve eti rengi: Turuncu ve tonları Çekirdek adedi: Partenokarpik (çekirdeksizdir), ancak çevrede başka turunçgillerin olması halinde meyve başına ortalama 1,1 adet çekirdeğe rastlanabilir.
Tablo-1: Seferihisar Mandalinası aromatik bileşen profili
Sicil belgesinin 3. sayfasında yer alan seferihisar mandalinası aromatik bileşen profili, özgün satır ve sütun sırası korunarak aşağıda gösterilmiştir.
Tabloyu görüntüle · 5 kayıt
Sicil belgesinin 3. sayfasında yer alan seferihisar mandalinası aromatik bileşen profili, özgün satır ve sütun sırası korunarak aşağıda gösterilmiştir.
Tabloyu küçük ekranda yatay kaydırarak inceleyebilirsiniz.
| Bileşen adı | Bileşen miktarı (%) | Tolerans |
|---|---|---|
| Pinene | 1,48 | ± %10 |
| Myrcene | 1,35 | ± %10 |
| Limonene | 92,95 | ± %10 |
| Terpinene | 3,03 | ± %10 |
| Cymene | 1,19 | ± %10 |
Tablo-2: Seferihisar Mandalinasının pomolojik özellikleri
Sicil belgesinin 3. sayfasında yer alan seferihisar mandalinasının pomolojik özellikleri, özgün satır ve sütun sırası korunarak aşağıda gösterilmiştir.
Tabloyu görüntüle · 6 kayıt
Sicil belgesinin 3. sayfasında yer alan seferihisar mandalinasının pomolojik özellikleri, özgün satır ve sütun sırası korunarak aşağıda gösterilmiştir.
Tabloyu küçük ekranda yatay kaydırarak inceleyebilirsiniz.
| Özellik | Ortalama | Min. | Maks. |
|---|---|---|---|
| Meyve ağırlığı (g) | 91,17 | 85,80 | 101,46 |
| Meyve eni / meyve boyu indeksi | 1,23 | 1,16 | 1,32 |
| Meyve dilim adedi | 10,57 | 10,05 | 11,26 |
| Meyve kabuk kalınlığı (mm) | 3,68 | 3,58 | 3,85 |
| Meyve suyu (%) | 34,77 | 32,9 | 36,28 |
| pH değeri | 7,46 | 6,79 | 8,48 |
Seferihisar Mandalinası Nasıl Yetiştirilir?
Hazırlama işlemleri
Bahçe tesisi: Dikimden önce toprağın tesviyesi yapılır ve pulluk tabanı denilen set tabaka kurulur. Fidanların dikim zamanı sonbaharda ya da mart ayında olabilir. Fidan çukurları 60–80 cm derinlik ve genişlikte açılmalıdır. Sıralar, güneş ışığından en çok yararlanmayı sağlayacak şekilde kuzey-güney yönünde olmalıdır. Dikimi yapılacak fidanlar söküm yapıldıkları yerden 4–5 cm yükseklikten dikilmelidir.
Ekim ve dikim
Fidanlar derin dikilirlerse kloroz ve zamklanma görülür. Dikim, toprak tavındayken yapılmalıdır.
Boyama işlemi
Dikimi yapılan fidanları güneş ışığından korumak için gövdeleri sarılır ya da yanmış kireç ile boyanır. Tepe kısmı kesilen fidanların rüzgârdan kırılmasını önlemek için hâkim rüzgâr istikametine kazık çakılarak sürgün kazığa bağlanır. Fidanlar tutuncaya kadar 3–15 günde bir sulanmalıdır. Fidan diplerinde malçlama yapılır, yabancı ot girişine izin verilmez. Dikim: Seferihisar Mandalinası için en uygun dikim aralık mesafesi 5–6 x 5–6 m’dir.
Gübreleme işlemi
Sulama ve Gübreleme: Seferihisar Mandalinasında sulama esas olarak kurak yaz aylarında gereklidir.
Sulama ve çapalama
Sulama, nisan ayından başlayarak eylül-ekim sonlarına kadar devam eder. Günlük su ihtiyacı 1,5–3,3 mm’dir. Ağır topraklarda aşırı ve düzensiz sulama, çiçek ve küçük meyve dökümüne sebep olur.
Gübreleme — 2. aşama
Gübreleme; saf besin miktarı olarak 20 kg/da saf azot, 8 kg/da saf fosfor ve 20 kg/da saf potasyum olarak hesaplanır. Azotlu gübre üç zaman periyodunda toprağa verilir. Çiçeklenme öncesi ağaca su yürümeden (ocak-şubat sonu) gübrenin 3/5’i, Yeni yaprak ve sürgünlerin oluştuğu (mayıs-haziran) gübrenin 1/5’i, Meyve oluşumunda (haziran-temmuz) gübrenin 1/5’i verilir. Azotlu gübreler sulama yoluyla veya doğrudan toprağa verilebilir.
Gübreler ağaç gövdesinden 50 cm dışarıya verilir ve toprağa karıştırılır. Tam verim çağındaki mandalinalara ağaç başına 0,4–0,7 kg saf azot verilir. Fosforlu gübreler ekim-kasım aylarında ağaç başına 0,3 kg saf madde olarak verilir. Yeni tesis edilen bahçelerde fidan başına “30–3–80” g saf madde hesabıyla verilmelidir.
Potasyumlu gübreler ekim-kasım aylarında yeni tesis edilen fidanlara ilk 5 yıl 40–80 g tam verim çağında ise 500 g saf madde olarak verilir. Budama: Mandalinalarda budama zamanı erken ilkbahar dönemidir. Budama zamanı son donlar geçtikten sonra sürgün vermeye başlamadan önceki dönemdir. Budamada kurumuş, kırılmış, dikine büyüyen (obur) dallar kesilmelidir. Satsuma mandarinleri zayıf gelişme gösterdikleri için fazla budamaya ihtiyaç duymazlar.
Ancak verimden düşmüş veya dondan zarar görmüş ağaçların budanmasına özen gösterilir ve daha ayrıntılı yapılır.
Hasat işlemi
Hasat: Hasat zamanı ürünün olgunluk indeksine göre belirlenir. Hasatta ürünün ideal rengine ulaşıp ulaşmaması temel alınır ve en iyi olgunluk derecesine ulaşması beklenir. Suda çözünebilir kuru madde (Briks değeri)/Asit (olgunluk indeksi) değeri 6–9 arasına ulaştığında hasat gerçekleştirilir. Hasat makasla kesilerek yapılır. Hasat edilen meyveler uygun ve temiz taşıma kaplarına itinayla boşaltılmalıdır. Boylanarak kasalara dizilmelidir.
Seferihisar Mandalinası erkenci olduğundan hasadı ekim ayının ortasında başlar ve şubat ayının sonunda tamamlanmış olur.
Yetişme ve hasat dönemi
Bu çeşitlerden ekim ayı ortalarından itibaren hasadı başlayan Owari çeşidi en yaygın olanıdır. Diğer taraftan son 15 yıllık dönemde hasat açısından 2–3 hafta kadar daha erkenci çeşitler olduğu için Okitsu ve Clausellina çeşitlerinin dikimi yaygınlaşmıştır. Seferihisar ilçesinde mandalinanın tanıtımına yönelik her yıl hasat mevsimi başında mandalina festivali düzenlenmektedir. Sınıfı: Satsuma Çeşitler: Owari, Okitsu ve Clausellina Olgunluk Zamanı: Erkencidir.
Ekim ayı ortasından itibaren hasat edilir.
Muhafaza koşulları
Depolama: Seferihisar Mandalinası 8–12 °C sıcaklıkta ve nemli ortamda (%87–90 nem) en çok 3 ay süreyle depolanabilir.
Üretim yeri ve coğrafi bağ
Topraktaki tuzluluk, mandalinada kaliteyi düşüren bir unsur olup, Seferihisar’daki mandalina bahçelerinde yaşanmaz. İklim ve toprak koşulları nedeniyle doğal rengi sarı olan ürüne sarartma uygulanmaması ayırt edici özelliğidir.
Nasıl sunulur ve kullanılır?
Fidanların dikim mesafesi arazinin konum ve meyili dikkate alınarak sıra arası 4 ila 6 m ve sıra üzeri 4 ila 6 m olmak üzere ayarlanır.
Kökeni ve üretim geleneği
İzmir ilinin Seferihisar ilçesinde mandalina tarımı 1953 yılında 600 adet Satsuma mandalinası dikilmesiyle başlamıştır.
Tescil ve Denetim Bilgileri
Seferihisar Mandalinası coğrafi işaret ibaresi etiket ile birlikte kullanılır.
Etiket ve işaret kullanımı
Etiketlerde; aşağıda görseli verilen logo ve ürünle ilgili diğer etiket bilgileri yer alır. Etiketin detayları “Denetleme” başlığı altında verilmiştir.
Tescil kapsamı ve işaret kullanımı
443 tescil numaralı Seferihisar Mandalinası menşe adı olarak 04.07.2019 tarihinde tescil edilmiştir. Etiketler, tescil ettiren kurum tarafından basılıp bedelsiz olarak dağıtılabilir veya maliyetine satılabilir. Bu durumda etiketlerin tescil ettiren tarafından basılan görsele uygun olması gerekir. Oluklu mukavva ve ahşap ambalajlara 3 × 3 cm ebadında Fileler veya ambalajlara etiketin baskı yöntemiyle uygulanması ise tescil ettirenin onayı alınması suretiyle mümkündür.
Etiket ve işaret kullanımı · 2
Seferihisar Mandalinası coğrafi işaretini kullanan ürünler üzerinde etiket kullanımı zorunlu olacaktır. Ancak üretim, dağıtım, satış vb. aşamalarda faaliyet gösterenler etiketleri kendi imkânları ile basıp ürün veya ambalajı üzerine uygulayabilirler. Seferihisar Mandalinası logosu Seferihisar Mandalinasının Satsuma türünün hangi çeşidi olduğu (Okitsu, Owari veya Clauselline) Seferihisar Mandalinasının hasat tarihi Seferihisar Mandalinası üzerinde 3 çeşit etiket kullanılması mümkündür: Meyveler üzerine 1×1 cm ebadında 2.
Fileler üzerine 2×2 cm ebadında Oluklu mukavva ve ahşap ambalajlara 3×3 cm ebadında Fileler veya ambalajlara etiketin baskı yöntemiyle uygulanması ise tescil ettirenin onayı alınması suretiyle mümkündür.
Denetim düzeni
Denetimler Seferihisar Belediye Başkanlığı koordinasyonunda yapılır. Komisyonda Seferihisar İlçe Tarım ve Orman Müdürlüğünden iki uzman, Ege Üniversitesi Ziraat Fakültesinden bir akademisyen ve Gıda Mühendisliği Bölümünden bir akademisyen bulunur. Sicil komisyonun en az beş uzman kişiden oluşmasını öngörür. Üretim, pazarlama ve satışın tüm evreleri yılda en az bir kez; ihtiyaç ve şikâyet halinde her zaman denetlenir.
Denetimlerde; sulama, ilaçlama, gübreleme, budama, meyve gelişimini destekleyici işlemler, hasat, pazara hazırlama, depolama, amblem, logo, etiket kullanımı başta olmak üzere tescil belgesinde yer alan unsurlar denetlenecektir. Denetim mercii, kamu kuruluşlarından veya özel kuruluşlardan veya bunlarda görevli uzman gerçek veya tüzel kişilerden denetimin gerçekleştirilmesi sırasında faydalanabilir veya hizmet satın alabilir. Tescil ettiren hakların korunmasında hukuki süreçleri yürütür.
