Coğrafi işaretli ürün · Gaziantep
Nizip Nanesi, Gaziantep’in Nizip ilçesinde yetiştirilen, kendine has aromalı yaş ve kuru nanedir.
Ürün Künyesi
Sicil belgesini görüntüle ↗Nizip Nanesi nedir?
Nizip Nanesi, Mentha spicata L. türündeki kültür bitkilerinden elde edilen ve yaş ya da kurutulmuş olarak piyasaya arz edilen bir nanedir. Coğrafi işaret koruması Gaziantep ili Nizip ilçesi sınırını kapsar.
Kurutulmuş ürün, çiçeklenme döneminde hasat edilen nanenin tekniğine uygun biçimde kurutulması, yapraklarının saplarından sıyrılması ve ufalanmasıyla hazırlanır. Ürünün yeşil rengi ile kendine has aroması temel tanımlayıcı özellikleridir.
Ayırt edici özellikleri nelerdir?
Carvon ağırlıklı uçucu yağ bileşimi
Yaş Nizip Nanesinin başlıca uçucu yağ bileşenleri arasında %40–70 carvon ve ortalama %20 limonen bulunur. Carvon, toplam uçucu yağın en büyük bölümünü oluşturur ve ürünün kendine has aromasının oluşumunda en önemli bileşendir.
Yeşil renk ve kendine has aroma
Nizip Nanesi, yeşil rengi ve kendine has aromasıyla farklılaşır. İklim şartları, toprak yapısı, güneşli gün sayısı, sıcaklık, hasat zamanı ve kurutma yöntemi ürünün aroma ve kalite özelliklerinde etkilidir.
Kurutulmuş ürünün ölçülebilir özellikleri
Kurutulmuş Nizip Nanesinde rutubet en çok %10, yabancı madde en çok %0,1 m/m ve sap ile dal parçacıkları en çok %5 m/m olarak belirlenmiştir. Uçucu yağ miktarı en az 0,7 ml/100 g olmalı; toplam kül miktarı kuru maddede en çok %12, %10’luk HCl’de çözünmeyen kül miktarı ise kuru maddede en çok %2,5 olmalıdır.
Yetiştirme ve üretim nasıl yapılır?
Toprak ve dikim hazırlığı
Nizip Nanesi; killi-tınlı, hafif alkali karakterli, tuzsuz, orta derecede organik madde ve yeterli azot içeren topraklarda yetiştirilir. Yörede şitilleme denilen fideleme yöntemi, nane çiçek açtığında taze çıkan dalların koparılıp hemen toprağa ekilmesiyle uygulanır. Şitilleme, ilk kırımda ve taze fidenin 10–15 cm yüksekliğe ulaştığı dönemde; genellikle 15 Nisan ile 15 Mayıs arasında yapılır.
Gübreleme ve bakım
Gübre olarak koyun veya keçi gübresi, yöresel adıyla zibil kullanılır. İlk zibilleme şubat ayında, ekimden önce toprağı zenginleştirmek amacıyla yapılır; ikinci uygulama yaklaşık 45 gün sonra gerçekleştirilir. Yabancı otlar elle temizlenir; sulamada yeraltı suyundan yararlanılır ve sulama aralığı hava serinliği ile bitki boyuna göre belirlenir.
Yaş ve kuru ürün üretimi
Nizip Nanesi yaş ve kuru olarak üretilir. Yaş nane üretimi haziran ile ekim ayları arasında yapılır; kuru nane üretimi ise hasadı izleyen kurutma işlemiyle elde edilir.
Hasat ve kurutma nasıl yapılır?
Kırım zamanı ve biçim
Hasada yörede kırım denir ve işlem elle yapılır. Nane bitkisi 40–50 cm yüksekliğe ulaştığında veya alt kısımlarından yaprak dökmeye başladığında hasat edilir. Tırtıklı ot bıçağıyla toprak yüzeyine yakın yerden biçilen bitkinin kökü çıkarılmaz.
Gölgede kurutma ve ayıklama
Biçilen nane önce ağacın gölgesindeki temiz astar bezi üzerine serilir ve gece boyunca burada bekletilerek nemi azaltılır. Sabah, doğrudan güneşe maruz kalmaması için daha geniş bir gölgelik alana taşınır ve akşama kadar 2–3 kez dirgenle karıştırılır. Kuruyan bitki döner kauçuk ezicilerle ezilir; saplar dirgen yardımıyla ayrılır ve altta kalan nane elek kullanılarak yabancı maddelerden temizlenir.
Üretim ve hasat dönemi
Hasat 3 ya da 4 kez yapılır ve her hasat aralığı ortalama 45 gün sürer. Aynı köklerden hasat döneminde yılda 3–4 kez, toplamda ise 2–3 yıl ürün alınır. Hasat genel olarak öğleden sonra hava sıcaklığının nispeten azaldığı saatlerde başlar ve akşama kadar sürer.
Nizip yöresiyle bağı nedir?
Nizip’in iklim şartları, toprak yapısı, güneşli gün sayısı, sıcaklığı, hasat zamanı ve kurutma yöntemi ürünün aroma ve kalite özelliklerini şekillendirir. Hasat döneminde gece ve gündüz arasındaki ortalama 24 °C sıcaklık farkı ile bölgenin rakımı ve yüzey yapısı, geleneksel gölgede kurutma yöntemini etkiler.
Tescil ve denetim nasıl yürütülür?
Nizip Nanesi, 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu kapsamında 21 Aralık 2017 tarihinden itibaren korunmak üzere 12 Mart 2020 tarihinde menşe adı olarak tescil edilmiştir. Ürünün kendisi veya ambalajı üzerinde Nizip Nanesi ibareli logo ile menşe adı amblemi yer alır.
Denetimler, Nizip Ticaret Borsasının koordinatörlüğünde oluşturulan en az üç kişilik denetim mercii tarafından yürütülür. Denetim mercii; Nizip İlçe Tarım ve Orman Müdürlüğü, Nizip Belediyesi, Gaziantep Üniversitesi Nizip Meslek Yüksek Okulu Gıda Teknolojisi Bölümü, Nizip Ticaret Borsası, Nizip Sanayi ve Ticaret Odası ile Nizip Esnaf ve Sanatkârlar Odasından uzmanların katılımıyla oluşturulur. Düzenli denetimler yılda bir kez yapılır; ihtiyaç duyulduğunda veya şikâyet halinde ek denetim uygulanabilir.
Denetimde ekim, bakım, gübreleme, hasat ve kurutma yönteminin üretim metoduna uygunluğu; gerektiğinde ise kurutulmuş ürünün fiziksel ve kimyasal özellikleri incelenir. Denetim mercii, denetimin gerçekleştirilmesi sırasında kamu veya özel kuruluşlardan ya da bu kuruluşlarda görevli uzman gerçek ve tüzel kişilerden faydalanabilir veya hizmet satın alabilir. Tescil ettiren, hakların korunmasına ilişkin hukuki süreçleri yürütür.
Tablo-1: Nizip Nanesinin (kurutulmuş) fiziksel ve kimyasal özellikleri
Tabloyu görüntüle · 7 kayıt
Tabloyu küçük ekranda yatay kaydırarak inceleyebilirsiniz.
| Özellik | Değer |
|---|---|
| Rutubet en çok (%) | 10 |
| Yabancı madde en çok (% m/m) | 0,1 |
| Toplam kül miktarı en çok (% m/m) (K.M’de) | 12 |
| Uçucu yağ miktarı en az (ml/100 g) * | 0,7 |
| % 10’luk HCl'de çözünmeyen kül miktarı en çok (% m/m) (K.M’de) | 2,5 |
| Sap ve dal parçacıkları en çok (% m/m) | 5 |
| Sonucun hesaplanmasında kuru madde esas alınmaz. |