Coğrafi işaretli ürün · Manisa
Manisa’nın Kırkağaç ilçesi ve köylerinde yetiştirilir. Kırkağaç-589 uzun ve silindir, Kırkağaç-637 yuvarlak biçimlidir; pürüzlü kabukları yeşil zemin üzerinde sarımtırak lekelidir.
Ürün Künyesi
Sicil belgesini görüntüle ↗Kırkağaç Kavunu nedir?
Kırkağaç Kavunu, Manisa’nın Kırkağaç merkez ovası ve sicilde belirtilen çevre yerleşimlerde yetiştirilir. Kırkağaç-589 ve Kırkağaç-637 tescilli çeşitleri ile yerel popülasyonlardan seçilmiş bireyleri kapsar. Taze tüketilir; uzun Kırkağaç-589 çeşidi kış depolamasına uygundur.
Ayırt edici özellikleri nelerdir?
Kırkağaç-589 uzun-silindir biçimli ve kış depolamasına uygun, Kırkağaç-637 yuvarlak ve yazlık değerlendirilir. Sicilin genel kabuk tanımı 0,5–0,7 cm’dir; çeşitlere ait ölçüm aralıkları aşağıdaki tabloda ayrı aktarılmıştır.
Kırkağaç kavunu çeşit ölçüleri
Sicil belgesinin 3. sayfasındaki değerlerdir. Kaynak alanları ve ölçü birimleri korunarak tablo halinde düzenlendi.
İyi hazırlanmış toprakta kazık kök 40–50 cm derinliğe ulaşır ve çevresinde bol saçak kök oluşur. Her iki çeşidin kabuğu pürüzlü ve işlemeli, yeşil zemin üzerinde sarımtırak lekelidir.
Hammadde ve çeşit özellikleri
Kırkağaç kavununun tarihsel özelliği bulunmaktadır.
Tarihte Kavun ile ilgili yaygın hikayeler ile Kırkağaç Kavunu efsane haline gelmiştir.
Bilimsel olarak Kırkağaç Kavununu dayanıklılığı ve depolama şartları ile ilgili olarak Ege Ünv.
Sicilde, her yıl 12 Eylül’de Kırkağaç’ın kurtuluş etkinlikleri kapsamında Kavun Festivali düzenlendiği belirtilir.
Gövde Başlangıçta otsu, yuvarlak ve üstü sert tüylerle kaplı olan ve yerde sürünen gövde sonraları kısmen sert bir yapı kazanır.
Gövde 2–3 m uzayabilir ve genelde 3–6 yan dal meydana getirir.
Gövde üzerinde ince ve uzun sülükler bulunur.
Hammadde ve çeşit özellikleri · 2
Meyve kabuk yapısı ve rengi aynıdır.
Kırkağaç kavun çeşitlerinin bazı meyve özellikleri aşağıda çizelgede verilmiştir.
Özellikle Kırkağaç-589 sertifikalı çeşit meyve özellikleri ile bu yerel köy çeşitlerinin meyve özellikleri büyük benzerlikler göstermektedir.
Kısa bir sap ve meyve taslağı ile meyve taslağı ucunda 5 adet parçalı sarı renkte taç yaprak ve bu yaprakların ortasında dişicik tepesi (Stigma) bulunur.
Sicil, belgenin düzenlendiği dönemde Ege Üniversitesi ve TÜBİTAK işbirliğiyle depolama ve dayanıklılık üzerine iki yıllık araştırma yürütüldüğünü aktarır.
Bitkisel Özellikleri: Kök Kırkağaç kavun bitkisi kökleri genelde yüzeysel gelişir.
Yaprak Yuvarlak ve kısmen kalp şeklinde derin loblu yaprak taşıyan kavun bitkisinde yapraklar beş köşeli ve parçalıdır.
Yaprak eni 10.5–14.5, boyu 7.5–11.0 cm, yaprak sapı 6.0–14.0 cm uzunluğundadır.
Yaprak altı ve üstü tüylüdür.
Bitki beslenme koşullarına göre yapraklar yeşil ve koşu yeşil olabilir.
Yaprak sapı uzun vc ortası olukludur.
Çiçek Biyolojik olarak tek evcikli (Monoecious) çiçeklere sahiptir.
Hammadde ve çeşit özellikleri · 3
Dişi çiçekler genelde tek olarak yaprak koltuklarından çıkar.
Meyve Kırkağaç kavununun Kırkağaç-589 ve Kırkağaç-637 adları ile tescil edilmiş 2 farklı çeşidi mevcuttur.
Kırkağaç-589 ve Kırkağaç-637 çeşitlerinin meyve ölçüleri kaynak tablosunda karşılaştırılır. Yerel popülasyonların, özellikle Kırkağaç-589 ile benzer özellikler gösterdiği belirtilir.
Üretim tekniği ve ustalık
Kırkağaç merkez ovası başta olmak üzere, Bakır, İlyaslar, Karakurt, Gelenbe Kasabaları, Bostancı, Ali fakı, Alacalar, Gebeler, Yağmurlu, Musa hoca, Küçük yaya, Öveçli, Işıklar, Kuyucak, Söğüt alan, Hamitli köyleri Teknik özellikleri ve denetim biçimi ekte verilen coğrafi işaret; 18.01.2008 tarih ve 26820 sayılı Resmi Gazetede ilan edilmiştir.
Hammadde ve bileşim
Kırkağaç bölgesinde yaygın yetiştirilen çeşit budur.
Kırkağaç Kavunu Nasıl Yetiştirilir?
Üretim yeri ve çevresi
Kavun üretimi yapılacak tarla sonbaharda 40–50 cm derinlikte sürülür ve kışı bu şekilde geçirmesi sağlanır. İlkbahar aylarında uygun toprak tavında gerekli ise yüzeysel ikinci kez sürülür, diskaro çekilerek toprak inceltilir ve ark pulluğu (domuz burnu) ile 120–150 cm sıra arası mesafelerle masuralar açılır. Masuraların boyun noktalarına 50–70 cm sıra üzeri mesafelerle açılan ocaklara 3–4 tohum ekilir ve üzerleri kapatılarak el ile düzeltilir.
Tohumların ekim derinliği 5–6 cm olmalıdır. Tohum ekimi uygun toprak tavında yapılmalıdır. Uygun tavda yapılan ekimlerden sonra tohumlar yaklaşık bir hafta içinde çimlenerek toprak üzerine çıkarlar. Tohum ekimi bölgede genelde 1–10 Mayıs tarihleri arasında yapılır. Toprak yüzeyine çıkan fideler 1–2 hakiki yaprak çıkarınca ilk çapalama işlemi ile her ocakta bir bitki bırakılır.
Bu bitkiler 10–15 cm boy alınca el ile ikinci çapa yapılır ve boğaz doldurma işlemi uygulanır. Sıra araları ise traktör çapa makinası ve kültüvatör ile işlenir. Bitkiler kol atarak toprak yüzeyini kapatmaya başlayınca sulama arkları açılarak bitkiler normal gelişime bırakılır. Kurak dönemlerde 2–3 kez su verilmelidir. Kırkağaç bölgesinde fazla sulama yapılmaz. Çünkü fazla sulama uygulaması meyve tadını olumsuz etkiler.
ÜRETİMİ özellikleri
Bitki üzerinde çiçeklerin teşekkülü ve tozlanması sonucu oluşan meyveler genelde limon iriliğine gelince el ile seyreltme yapılarak bitki başına genelde 2–3 adet meyve bırakılır. Bu aşamadan sonra yapılacak işlemler sulama, gübreleme ve tarımsal savaşım işlemleridir.
Sulama işlemi
Aşırı sulama kavun meyvelerinin tat ve aromasını olumsuz etkiler. Çok kurak geçen yıllarda 2–3 kez sulama yapılır. Yağış dağılımının uygun olduğu yıllarda ise hiç sulama yapmadan veya 1–2 su ile üretim yapılabilir. Sulama suyu bitki kök boğazı ile temas etmemelidir.
Gübreleme işlemi
Kavun organik maddeyi çok sever. Toprak analiz sonuçlarına göre eğer gerekli ise ilk sürüm öncesi dekara 4–5 ton iyi yanmış çiftlik gübresi serilir ve sürüm ile toprağa karıştırılır. Masuralar açılmadan önce yine analiz sonuçlarına göre gerekli gübreleme kompoze (15:15:15, 18:46 ve Triple Super Fosfat ) şeklinde uygulanır. Meyve seyreltme döneminde ikinci azotlu gübre uygulaması yapılır.
Hasat sonrası işleme ve sevkiyat
Tarımsal Savaşım Antraknoz, külleme, solgunluk, mozaik virüsü gibi hastalıklar ile kırmızı örümcek, yaprak biti, trips ve kavun sineği en önemli kavun zararlılarıdır. Üretimde bu hastalık ve zararlılar ile yerinde ve zamanında uygun mücadele yapılmalıdır. Savaşımda entegre mücadele uygulaması sicilin önerisidir. Münavebe Kavun üretimi aynı tarlada 3–4 yıl aralıklarla yapılmalıdır.
Kavun üretiminden sonraki yıllarda kuru tarım (buğday-arpa) mısır, bezelye, domates, pamuk gibi farklı familya bitkileri üretilmelidir. Kırkağaç-637 çeşidinde meyvenin çiçek burnu hafif yumuşar Hasat olgunluğuna gelen Kırkağaç-589 çeşidi meyveleri sabah erken saatlerde bıçak ile bitkiden kesilir ve fazla hırpalanmadan altı ve yanları battaniye-yorgan gibi kalın materyallerle kaplanmış römorklara 2–3 sıralı dizilir.
Kırkağaç-637 çeşidi meyvelerinin ise hemen pazarlaması yapılabileceğinden yine bıçak yardımı ile hasat edilen meyveler fazla hırpalanmadan pazara sunulur. Kavun meyvesinin 4 yanından boylamasına bağlanan ip sap tarafından sarılarak bir halka oluşturulur ve bu halka çivilere tutturulur. Ü. Ziraat Fakültesi Bahçe Bitkileri Bölümünde 2005 yılında başlatılan TÜBİTAK destekli bir proje sürdürülmektedir. Sonuçların en kısa sürede üreticilere aktarılması hedeflenmektedir.
Kırkağaç Kavunu Ne Zaman Yetiştirilir ve Hasat Edilir? Nasıl Muhafaza Edilir?
Sayısal özellikler
- Olgunluk Hasat ve Depolama Tam olgunlaşma aşamasına gelmiş Kırkağaç kavunlarında “ meyve ağırlığı artar,
- meyve sapı dibindeki kulakçıklar kurur,
- meyve ortalama iriliğini alır ve yeşil zemin üstündeki sarımtırak lekeler parlak renk kazanırlar. Römork çok sarsılmadan depolama evine getirilirler. Depolama yapılacak olan Kırkağaç-589 meyveleri bölgede genelde havadar ve serin hangarlarda hazırlanmış dik direklerin çevresine çakılan çivilere asılarak depolanırlar.
Belirtildiği şekilde askıya alınan kavun meyveleri genelde bölgemizde her yıl yılbaşına kadar depolanabilir. Ancak kış mevsimi yüksek oranda nemli geçen yıllarda mantari enfeksiyonlar ya da aşırı soğuk olan yıllarda üşüme zararını takiben fungal hastalıklar sonucu depolanan kavunlarda büyük kayıplar oluşmaktadır.
Çünkü depolamada kullanılan binalar depo özelliğine sahip olmayıp, herhangi bir sıcaklık ve nem kontrolu bulunmamakta, depo içerisindeki sıcaklık ve nem tamamen dış iklim koşullarına bağlı olarak gelişmektedir. Bu depolama işleminin sıcaklık ve nem kontrollü depolarda daha uzun süre ve daha az kayıpla yapılabilmesi amacıyla E. Proje kapsamında uygun depolama sıcaklığı, nemi ve depolama öncesi hastalık kontrol uygulamaları tespit edilmeye çalışılmaktadır.
Üretim yeri ve coğrafi bağ
Bu ürün menşe adı olarak tescillidir. Ürünün üretimi, işlenmesi ve diğer işlemlerinin tamamı belirlenen coğrafi sınır içinde gerçekleştirilmelidir.
Kırkağaç Kavunu Yöresi, Geçmişi ve Hikâyesi
Tarihsel gelişim ve üretim geleneği
Kırkağaç kavununun tarihsel özelliği bulunmaktadır. Tarihte Kavun ile ilgili yaygın hikayeler ile Kırkağaç Kavunu efsane haline gelmiştir. Bilimsel olarak Kırkağaç Kavununu dayanıklılığı ve depolama şartları ile ilgili olarak Ege Ünv.
Tescil ve Denetim Bilgileri
Tescil kapsamı ve işaret kullanımı
107 tescil numaralı Kırkağaç Kavunu menşe adı olarak 12.01.2009 tarihinde tescil edilmiştir. Coğrafi işaret koruması 05.10.2008 tarihinden itibaren geçerlidir. Etiketleme işi Belediyemizce hazırlanacak veya hazırlatılacaktır her bir kavunun üzerine yapıştırılacak şekilde dizayn edilecektir. Etiket üzerinde yetiştiricinin adı, hasat tarihi, yetiştirildiği bölge, yöresel cins adı ve fiziksel özellikleri yazılacaktır. Kayıtlı her bir çiftçi için etiket hazırlanacaktır. Tescil ettiren kurum kimliği: Kırkağaç Belediyesi.
Sicildeki denetim düzeni
Odası, Manisa Ziraat Odası Başkanlığı, Ege Tarımsal Araştırma Enstitüsü Müdürlüğü ve Ege Üniversitesi Ziraat Fakültesinden birer uzman kişi olmak üzere en az 3 kişiden oluşturulacak denetim komisyonu tarafından tarlada bitki ve meyve denetimi olmak üzer 2 aşamada ve yılda iki kez rutin olarak gerçekleştirilecektir. Ayrıca ihbarlar değerlendirilecektir.
Sicilde belirtilen yerleşimlerde, İlçe Tarım ve Ziraat Odalarına kayıtlı çiftçilerin ürettiği 2–5 kg’lık kavunların etiketlenerek Kırkağaç Kavunu adıyla sunulması hedeflenir. Bu işaretleme, Kırkağaç dışında yetişen kavunların ayırt edilmesini ve kendi üretim bölgeleriyle satışını sağlamaya yöneliktir.
