Coğrafi işaretli ürün · Kırıkkale
Kırıkkale’nin Kılıçlar köyünde yerel tohumlarla yetiştirilen kuru soğandır. Basık başının kabuğu kahverengi-kırmızı, etli yaprakları beyaz-kırmızı tonlarındadır; tadı hafif acıdır.
Ürün Künyesi
Sicil belgesini görüntüle ↗Kırıkkale Kılıçlar Soğanı nedir?
Bu yönüyle Kırıkkale Kılıçlar Soğanı olarak bilinen kuru soğan tipi, bölgenin ekolojik özelliklerine iyi adapte olmuş, kendine özgü lezzet ve kalite unsurlarıyla bölgede bilinen ve aranan bir ürün haline gelmiştir.
Ayırt edici özellikleri
Asya’dan Anadolu’ya kadar uzanan bölge soğanın gen merkezi olarak bilinmektedir.
Kırıkkale ili Kılıçlar köyünün de soğan tarımı geçmişi net olarak bilenmemekle birlikte yörede uzun yıllardır soğan üretimi yapılmaktadır.
Kırıkkale Kılıçlar Soğanının üretim materyali (tohum) yaklaşık yüz yıldır Kırıkkale ili Kılıçlar köyü yöre halkı tarafından yetiştirilen soğanlardan elde edilmektedir.
Ayrıca yörede geleneksel soğan ve pırasa festivalleri düzenlenmektedir.
Dış kabuk sayısı 1- Ürünün kuru madde miktarı %11–12 oranında, suda çözünebilir kuru madde miktarı ise % 8–9 oranındadır.
Baş soğanın 100 g’ındaki C vitamini miktarı 6,4–7 mg olarak verilmiştir.
Kırıkkale Kılıçlar Soğanının belirtilen bölge dışında üretimi yapılmaya çalışılmış fakat yeterli gelişim gösterememiş, verim daha az alınmış ve ayırt edici özellikleri kaybolmuştur.
Bitki ve meyve özellikleri
Soğanlar, taksonomide Allium cinsi olarak bilinen Zambakgiller (Alliaceae) ailesine ait keskin kokulu, yumrusu ve yeşil yaprakları yenilen otsu bir bitkidir.
Kırıkkale Kılıçlar Soğanının yetiştirilme şartlarına göre bitki boyu 10–40 cm arasında değişiklik göstermektedir.
Sürgün ucu sayısı çoğunlukla 1, bazen de 2 olabilmektedir.
2 adet, etli yaprak sayısı 5–8 adet olup kalınlıkları 5–7,5 mm arasındadır.
Renk skalasına göre baş soğan dış kabuk rengi kahverengi-kırmızı arasında, etli yaprak rengi beyaz-kırmızı arasında geçiş göstermektedir.
Bu bağlamda pek çok bölgede üretici ve tüketici taleplerine cevap verebilen yöre ismiyle tanımlanan soğan çeşitleri oluşagelmiştir.
Yüz yılı aşkın süredir üretimi yapılan Kırıkkale Kılıçlar Soğanı, sabah kahvaltısı dâhil tüm öğünlerde közleme, kavurma, tirit vb. yemeklerin hammaddesi olarak geçmişten günümüze kadar varlığını sürdürmüştür.
Çeşit ayrımında diğer bir faktör olan ürünün tadı baş soğan içerisindeki prüvik asit miktarı sebebiyle diğer soğanlara göre hafif acıdır.
Biçim ve ölçüler
Yıllar boyu kullanılan bu tohumlar yabancı tozlanma göstermeleri nedeniyle köy popülasyon özelliği kazanmıştır.
Ürünün baş çapı ortalama 8–11 cm arasında olup, baş boyu 5–7 cm arasındadır.
Çeşit ayırımında önemli rol oynayan ürünün şekil indeksi (çap/boy) 1’den büyük olması nedeniyle basık şekilli olarak kabul edilmektedir.
Boyun kalınlığı 0,4–1 cm arasında olup, ürünün baş ağırlığı 100–750 gr arasında değişiklik göstermektedir.
Doku, renk ve tat özellikleri
Aynı zamanda söz konusu ürünün renk, şekil, dış kabuk sayısı diğer soğanlara göre ayırt edici özellik göstermektedir.
Bu özelliklerin dışında kolayca ve kısa sürede pişirilebilmesi ürünün diğer ayırt edici özelliğidir.
Kırıkkale Kılıçlar Soğanı Nasıl Yetiştirilir?
Toprak işleme
Eylül-Ekim aylarında arazi pullukla 30 cm derinlikte işlenir. Daha sonra Şubat–Mart aylarında tohum ekimi yapılmadan önce arazi ikinci kez pullukla 15–20 cm derinlikte işlenir. Daha sonra kültivatör veya tırmıkla arazi tesviyesi tamamlanır. Tohum ekimi genellikle elle yapılır. Tohum ekimi yapıldıktan sonra tırmıkla tohum üzeri kapatılır. Tohum ekiminden yaklaşık 4 hafta sonra ilk çıkış görülür.
Gübreleme işlemi
Gübre olarak 20 kg/da diamonyum fosfat (DAP) ve 20 kg/da üre kullanılır. DAP gübresinin tamamı tohum ekimi ile birlikte verilir. Üre iki kısımda verilir; yarısı tohum ekimi ile birlikte, kalan yarısı ise bitki 4–5 yapraklı iken uygulanır.
Sulama işlemi
Tescile konu soğan üretiminin yapıldığı bölgede tohum ekimi yapıldıktan sonra yağış rejimine bağlı olarak hasata kadar 7–8 kez sulama yeterli olmaktadır. Tohum ekim döneminde yeterli yağış alınmamışsa, yağmurlama sulama sistemi ile sulama yapılır. Bitki gelişim döneminde ise, genelde sulama yöntemi salma sulama şeklinde yapılır. İlk sulama bitki 10–15 cm boylandığında, ikinci sulama ilk sulamadan 10–15 gün sonra yapılır.
Daha sonra sıcaklığın artmasıyla ve özellikle baş oluşturma döneminde su gereksinimi fazla olması sebebiyle sulama sayısı artmakta ve hasattan bir ay önce sulama işlemine son verilir.
Kültürel işlemler
Tescile konu ürünün çimlenme döneminden sonra ve gelişim döneminde sık sık çapa yapılarak hem yabancı ot kontrolü sağlanır hem de bitkilerin boğaz çevrelerindeki toprak yumuşatılır. Hastalık veya zararlı görüldüğünde kimyasal mücadele uygulanır.
Üretim yeri ve çevresi
Haziran aylarında baş oluşturmaya başlayan soğanlar hasata bir ay kala tarlada serbest kurumaya terk edilir. Ağustos ayında hasat olgunluğuna ulaşan ürünün tarladan söküm işleminden sonra kurumuş yaprakların kesim işlemi yapılır ve soğanlar iriliklerine göre gruplandırılarak doğrudan ya da çuvallara konularak pazara sunulur. Üretim Alanı Toprak Profili Tescile konu ürünün yetiştirildiği bölgenin toprak tekstürü killi-tınlıdır. Organik madde miktarı ise azdır.
Ancak üretim döneminden önce çiftlik gübresi kullanılarak organik madde miktarındaki eksiklik giderilmektedir. Toprak asitliğine duyarlı bir bitki olan soğanlar için bölgenin toprak pH’si hafif alkali, toprak kireç miktarı orta derecede ve tuzsuzdur. Bu özellik soğanların tuzluluğa karşı hassas olması sebebiyle yetiştiricilikte avantaj sağlamaktadır. Toprağın besin içeriği potasyum (K) ve demir (Fe) bakımından oldukça yüksek olup, bu miktar soğanların daha verimli daha dayanıklı olmalarını sağlamaktadır.
Yetiştirme koşulları
Fosfor miktarı orta derecede olup, fosfor eksiklikleri üretim döneminde kullanılan gübre ile karşılanmaktadır. Üretim Alanın Meteorolojik verileri Söz konusu bölge karasal iklim göstermekte olup yazları sıcak ve kurak, kışları soğuk, yağmur ve kar yağışlı geçmektedir. En yüksek yağış miktarı ocak-mayıs aylarında görülmektedir ve bu yağış miktarı soğan yetişme periyodu için oldukça yeterlidir.
En sıcak ayları temmuz ve ağustos olup bu aylar soğan baş olgunlaşması için yeterli olmaktadır.
Muhafaza koşulları
Kırıkkale Kılıçlar Soğanında belirtilen renk, tat, dış kabuk sayısı, etli yaprak kalınlığı ve kuru madde miktarı özellikleri kısa gün soğan özelliği göstermesine rağmen, hem yöre hem ürün yetişme süresi hem de basit depolarda şubat ayına kadar depolanabilmesi nedeniyle uzun gün soğan özelliği göstermektedir. Bu durum Kırıkkale Kılıçlar Soğanının piyasa değerini farklılaştırmaktadır.
Üretim yeri ve coğrafi bağ
Kırıkkale Kılıçlar Soğanı tohumunun köy popülasyon özelliği ile birlikte ayırt edici özellik kazanmasında Kılıçlar köyünden geçen ve Kızılırmak’a bağlanan çayın köy topraklarını verimli hale getirmesi, bölgenin coğrafi konumu ve iklim yapısı da etkili olmuştur. Yörenin iklim ve toprak yapısı ile tohum özellikleri bu ayırt edici özellikler için belirleyici ve etkileyici olmaktadır.
Nasıl sunulur ve kullanılır?
Bu aile içinde yetiştiricilik ve tüketim yönünden en yaygını “baş soğan” (Allium cepa L.) ya da “kuru soğan”dır.
Tescil ve Denetim Bilgileri
Coğrafi işaret markalama yoluyla kullanılır.
Tescil kapsamı ve işaret kullanımı
365 tescil numaralı Kırıkkale Kılıçlar Soğanı menşe adı olarak 06.07.2018 tarihinde tescil edilmiştir. Tescil ettiren kurum kimliği: Kırıkkale Belediyesi.
Sicildeki denetim düzeni
Denetim merci Kırıkkale Belediyesi koordinasyonunda; Kırıkkale Üniversitesi, Kırıkkale Gıda, Tarım ve Hayvancılık İl Müdürlüğü ve Kırıkkale Ziraat Odasından birer uzman kişi olmak üzere toplam üç kişiden oluşur. Kırıkkale Belediyesi denetim mercine uzman vermeyi taahhüt eden kuruluşlara en az bir hafta önceden resmi yazı ile çağrı yapar. Denetim merci yılda iki defa toplanarak arazi ve ürün üzerinde periyodik denetimleri gerçekleştirir.
Bu denetimlerin ilki üretim döneminde bitki baş oluşturmaya başladığı mayıs-haziran aylarında (arazi üzerinde), ikinci denetim ise hasat yapıldıktan sonra, bitkinin pomolojik özellikleri (renk, şekil, tat) incelenmek üzere ağustos-eylül ayları arasında yapılır. Denetim merci tarafından oluşturulan denetim raporları, ilgili mevzuatta öngörülen sürelerde Türk Patent ve Marka Kurumuna gönderilir.
Denetim sırasında prosedüre uymadığı ortaya çıkan kişi ve kurumlar hakkında gerekli yasal işlemin yapılması için ilgili mercilere başvurmak üzere denetim merci tarafından bir denetim raporu tanzim edilir. Rapor sonucuna göre ilgili yerlere gerekli müracaatın yapılmasından Kırıkkale Belediyesi sorumludur. Denetim merci, kamu kuruluşlarından veya özel kuruluşlardan veya bunlarda görevli uzman gerçek veya tüzel kişilerden denetimin gerçekleştirilmesi sırasında faydalanabilir veya hizmet satın alabilir.
Denetim merci hakların korunmasında hukuki süreçleri yürütür.
