Coğrafi işaretli ürün · Van
Van’ın Erciş ilçesinde çiftçilerin kendi tohumlarıyla yetiştirilir. İri ve sıkı başının iç yaprakları parlak beyaz, ince ve gevrektir; sarma, turşu ve kapuska yapımında kullanılır.
Ürün Künyesi
Sicil belgesini görüntüle ↗Erciş Lahanası nedir?
Erciş Lahanası, bitkisel ürün niteliğinde bir üründür. Erciş Lahanası, Brassica oleracea türüne ait bir çeşit olan, çiftçilerin kendi aldıkları tohumlarla üretilen lahanadır.
Ayırt edici özellikleri
Hermafrodit ve kendine kısırdır.
Çiftçiler kendi tohumlarını almak için o yıl ürettikleri lahanalardan bazılarını damızlık olarak belirler ve onların köklerini sonbaharda çıkarırlar.
Birbirlerini tozlayarak döllenmeleri sağlanır.
Erciş Lahanasının vejetasyon süresi 150 gündür. Bu durum, başın iç kısmında sıkışma ve sertleşme ile sonuçlanır.
Erciş Lahanasının genetik yapısı zamanla ekolojiye uyum sağlamıştır.
Erciş Lahanasının fizikokimyasal ve morfolojik özellikleri ile bazı karakteristik özellikleri Tablo 1’de verilmiştir.
Bitki ve meyve özellikleri
Erciş Lahanasının dış yaprak rengi parlak gri, dış yaprakları büyük, mumsu, yaprak saplarının gövde bağlantı yerine yakın kısımları kalın, yaprak damarları oldukça ince, yaprak ayası düz, yaprağın içine doğru ilerledikçe oldukça incelen bir yapıya sahiptir.
Sarılmamış yaprakların uçlarından dışa doğru kıvrılmalar meydana gelir.
Başı saran üst yaprak parlak yeşile yakın gri renklidir.
İç yapraklar iç içe girmeden üst üste sıkıca dizilmiştir.
Baştaki yapraklar en dıştan içe doğru elips şeklindedir.
Yapraklar dıştan itibaren kesildiğinde en son yaprağa ulaşıncaya kadar tek parça halinde çıkarılabilir.
Yapraklar tek parça şeklinde ve yaprak uçları daire benzeri şekildedir.
Yaprak ayaları yaprak sapından itibaren genişlemeye başlar.
Gövdenin üst kısmında bulunan büyüme konisi, sürekli olarak yeni yapraklar üretir ve bu yapraklar sapın etrafında büyür.
Ancak içerideki yapraklar ışık almadığı için beyaz kalır ve zamanla küçülür.
En son oluşan küçük yaprakların hafif sarımtırak olması olgunlaşma belirtisidir.
Soğuk havalara rağmen büyümeye devam ettiğinden, başın iç kısmında sürekli olarak yeni yapraklar oluşur ve bu durum başın daha yoğun ve sıkı olmasına neden olur.
Beyaz renk
Başın içinde kalan yapraklar parlak beyaz renklidir.
Üretim tekniği ve ustalık
Erciş Lahanasının vejetasyon süresi uzundur ve yaz boyu soğuklanma ihtiyacı karşılanmadığı için gelişimine devam eder ve irileşir.
Tablo-1: Erciş Lahanasının fizikokimyasal ve morfolojik özellikleri
Sicil belgesinin 2. sayfasında yer alan erciş lahanasının fizikokimyasal ve morfolojik özellikleri, özgün satır ve sütun sırası korunarak aşağıda gösterilmiştir.
Erciş Lahanası Nasıl Yetiştirilir?
Ekim ve çimlendirme
Yetiştirme şekli Üreticilerin elde ettikleri lahana tohumları, nisan ayında 5–10 m2’lik tavalara serpme usulü ekilir. Kasım ayı içinde lahana tarlası içinden en iri baş oluşturan, başı dıştan saran en fazla iki yaprağın olduğu ve en sıkı başların kök kısımları başın hemen altından kesilip topraktan çıkarılır ve su almayacak bir yerde toprağa gömülür.
İlkbaharda kökler çıkarılır ve genellikle evlerin bahçesinde birbirleriyle kolaylıkla tozlanıp döllenmeleri için yakın bir yere dikilir. Bu köklerin üst kısmından çiçek sürgünleri çıkar. Sürgünler gelişip çiçek açar ve bakla oluşturur. Baklaların içinde tohum oluşur. Ekilen tohumlar yaklaşık 1 haftada çimlenir. Çimlenen tohumların sık olduğu kısımlar seyreltilir.
Fideler, mayıs-haziran aylarında 4–5 yapraklı olduklarında tarlada hazırlanan masuralara 90 cm sıra üzeri ve 70 cm sıra arası mesafelere dikilir.
Sulama ve çapalama
Dikilen masuraya fidelerin kurumaması için su verilir. Ekim için “pişgin” adı verilen fide kullanıldığı durumda yaklaşık %100 oranında tutar. Dikilen fidelerin yaprakları çanak haline gelmeye başladığında boğaz doldurması yapılır. Boğaz doldurması; kökle yaprakların arasında kalan kısmın toprakla doldurulmasıdır.
Gübreleme işlemi
Gübreleme, çapalamadan önce, çapalamadan sonra, temmuz ve ağustos aylarında olmak üzere toplam 4 defa yapılır. Genellikle üre veya 20+20+20 N-P-K içeren (sodyum, fosfor ve potasyum) gübrelerden bir dekar için 60–70 kg olacak şekilde kullanılır.
Hasat işlemi
Hasat 15 Ekim-15 Kasım tarih aralığında hasat yapılır. Erciş Lahanasının hasadı, dış kısmındaki sarılmamış yaprakları kalacak şekilde sarılmış kısmın, satır veya kürek kullanılarak yapraklar ile baş arasından köke vurulup kesilmesiyle yapılır. Baş kısmı yere gelecek şekilde ters çevrilerek arazide veya depoda bekletilir. Eğer hemen satışa sunulacaksa, sadece sarılmış yaprakların altından kesilir. Pazarlama esnasında herhangi bir ambalaj kullanılmadan kamyonlara istiflenir.
Muhafaza koşulları
Tohumların saklanması
Ağustos ayında, kuruyan baklalar koparılıp içlerindeki tohumlar çıkarılır ve ertesi yıl ekilmek üzere kuru, nemsiz bir ortamda saklanır.
Paketleme ve satış Depolandıklarında veya kışın çok soğuk günlerde korunması için, Erciş Lahanası dış yaprakları ile birlikte kökten kesilir.
Ürünün muhafazası
Dış yapraklı olarak hasat edilen ürünler soğutma veya ısıtma özelliği olmayan kara depolarda veya arazi içinde kök tarafı üste, baş kısımları yere gelecek şekilde çevrilerek bırakıldığında -7 veya -8 °C sıcaklıkta saklanabilir.
Üretim yeri ve coğrafi bağ
Üretim yeri ve çevresi
Toprak kuyularda ya da dışarıda toprağın içine gömerek ilkbahara kadar muhafaza edilir. Kökler topraktan çıkarılarak uygun bir yerde toprağa dikilir. 1727 m rakıma sahip olan Erciş ilçesinden de yüksek rakım ve sıcaklığın güney bölgelere göre daha düşük olması ile lahana üretimi daha ağırlıklı ürün haline gelmiştir. Erciş ilçesinde en sıcak ay olan temmuz ayında bile ortalama sıcaklık 21 °C’dir.
Karasal iklime sahip olan coğrafi sınır, Van Gölü havzası içinde yer aldığı için verimli topraklara ve çok sayıda akarsu kaynaklarına sahiptir.
Yüksek rakım ve karasal iklimin hâkim olduğu bölgelerde yetiştirilen bitkiler nemli, sıcak ve düşük rakımlı bölgelerde yetiştirilen aynı türün bitkilerine göre habitusları daha küçük, dokuları daha sert ve daha kalın olmalarına rağmen, daha iri başlı ve yaprak kalınlığı oldukça ince, dokusu sert ve gevrek yapıdadır.
Sayısal özellikler
Erciş ilçesi Van Gölü havzasında bulunduğu için kuzeyi dağlarla çevrili, güneyinde Van Gölü olduğundan karasal iklimlere göre atmosfer nemi daha yüksektir. Özellikle eylül ayından sonraki dönemde tam karasal iklim özellikleri hüküm sürdüğünden dış yaprakların rengi soğuğa tolerans sağlamak için gri ve mumsu tabakayla kaplıdır. Serin iklimde yetişen Erciş Lahanası, sıcak ve soğuk dönemi içeren vejetasyon dönemine sahip olduğundan 30–35 °C sıcaklıklarda da yetiştirilebilir.
Nasıl sunulur ve kullanılır?
Erciş Lahanası sarma, turşu ve kapuska yapımında tüketilir. İnce ve gevrek iç yaprakları parlak beyazdır; dıştan içe kesildiğinde en içteki yaprağa kadar tek parça halinde ayrılabilir.
Tescil ve Denetim Bilgileri
Tescil kapsamı ve işaret kullanımı
1658 tescil numaralı Erciş Lahanası mahreç işareti olarak 5 Kasım 2024 tarihinde tescil edilmiştir. Erciş Lahanası ibaresi ve mahreç işareti amblemi, ürünün kendisi veya ambalajı üzerinde yer alır. Ürünün kendisi veya ambalajı üzerinde kullanılamadığında, Erciş Lahanası ibaresi ve mahreç işareti amblemi, işletmede kolayca görülecek şekilde bulundurulur. Tescil ettiren kurum kimliği: Van Ticaret Borsası.
Sicildeki denetim düzeni
Denetim Van Ticaret Borsası koordinasyonunda dört kişilik merci tarafından yapılır. Sicilde Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi Ziraat Fakültesi Bahçe Bitkileri Bölümü Bağ Yetiştirme ve Islahı Anabilim Dalı, Van İl Tarım ve Orman Müdürlüğü, Erciş İlçe Tarım ve Orman Müdürlüğü, Erciş Ziraat Odası ve Van Ticaret Borsası sayılır. Düzenli denetim yılda iki defa, ayrıca ihtiyaç ve şikâyet halinde yapılır.
Denetim mercii tarafından Erciş Lahanasının fiziksel özelliklerinin uygunluğu; üretim metodunun uygunluğu; depolama ve muhafaza koşularının kontrolü ile Erciş Lahanası ibaresi ve mahreç işareti ambleminin kullanımının uygunluğu denetlenecektir. Denetim mercii, kamu kuruluşlarından veya özel kuruluşlardan veya bunlarda görevli uzman gerçek veya tüzel kişilerden denetimin gerçekleştirilmesi sırasında faydalanabilir veya hizmet satın alabilir. Denetim mercii hakların korunmasında hukuki süreçleri yürütür.
