Coğrafi işaretli ürün · İstanbul
İstanbul Boğazı’nın tescilli sularında yetişip avlanan Pomatomus saltatrix türünün etidir. Yeşil gri sırtı, gümüş beyaz karnı ve çift sırt yüzgeciyle tanınır; taze olarak sunulur.
Ürün Künyesi
Sicil belgesini görüntüle ↗Boğaziçi Lüferi nedir?
Boğaziçi Lüferi, İstanbul Boğazı’nın tescilli sularında yetişen ve avlanan, Pomatomidae familyasından Pomatomus saltatrix türü balığın etidir. Çift sırt yüzgeçlidir; yüzgeçleri sarımtırak, vücudu yanlardan hafif basıktır. Sırtı ve yanları yeşil gri, karnı gümüş beyazıdır.
Ayırt edici özellikleri
Pul yapısı, çene ve boy
Boğaziçi Lüferinin solungaç kapakları pullu iken başında pul bulunmaz.
Çenesi kuvvetli olup damağında dişler vardır.
Birey ağırlığı en az 150 g’dır.
Avlanılabilir balık boyu en az 18 cm olmalıdır.
Tablo-1: Boğaziçi Lüferi Etinin Fiziksel ve Kimyasal Özellikleri
Sicil belgesinin 2. sayfasında yer alan boğaziçi lüferi etinin fiziksel ve kimyasal özellikleri, özgün satır ve sütun sırası korunarak aşağıda gösterilmiştir.
Tabloyu görüntüle · 6 kayıt
Sicil belgesinin 2. sayfasında yer alan boğaziçi lüferi etinin fiziksel ve kimyasal özellikleri, özgün satır ve sütun sırası korunarak aşağıda gösterilmiştir.
Tabloyu küçük ekranda yatay kaydırarak inceleyebilirsiniz.
| Özellik | Değer (Ortalama) |
|---|---|
| Renk (Dış yüzey) L | 36,68 |
| a | -3,30 |
| b | 3,43 |
| Renk (İç yüzey) L | 5,64 |
| a | 4,13 |
| b | 4,16 |
Tablo-2: Sicildeki ölçü ve özellikler
Sicilin 2–4. sayfalarındaki tek tablonun devamıdır. Başlık sanılmış nem satırı veri olarak açıldı; birleşik aminoasit (mg/100 g) ve yağ asidi (%) grup adları her devam satırına taşındı. Dört son yağ asidi satırı da korunmuştur. Kaynaktaki bileşen adları değiştirilmemiştir.
Av dönemi, beslenme ve üreme
Yoğun olarak ekim-ocak ayları arasında avlanılır.
Boğaziçi Lüferi genelde, taze istavrit, zargana, izmarit gibi balıklarla beslenir.
İstanbul Boğazı’nın akıntılı, soğuk ve oksijeninin bol olmasından dolayı coğrafi sınır Boğaziçi Lüferinin üremesi için uygun bir ortamdır.
Üreme dönemi ilkbahar sonu ile yaz mevsimi başında gerçekleşir ve kademeli olarak 60.000–80.000 yumurta bırakır.
Yaz ortalarından sonbahara kadar kışlama dönemine geçer ve ekim-mayıs ayları arasında yağ oranı artış gösterir.
Fiziksel ve kimyasal ölçümler
Sicilde yağ oranı, asit hidroliziyle ölçülen ortalama 9,61 g/100 g olarak verilir.
Boğaziçi Lüferine ait fiziksel ve kimyasal özelliklere aşağıda yer verilmektedir (Tablo 1).
Nem, kül, protein, TBA, yağ, aminoasit ve yağ asidi sonuçları aşağıdaki kaynak tablosunda birimleriyle gösterilmiştir.
Boğaziçi Lüferi Nasıl Üretilir?
Sicilde anlatılan avcılık yöntemleri
Boğaziçi Lüferi, coğrafi sınırda yetişen ve avlanan Pomatomidae familyasının Pomatomus saltatrix türü olan balığın etidir. Boğaziçi Lüferinin avlanmasında coğrafi sınır içerisinde çeşitli yöntemler kullanılmaktadır. Bu yöntemlere aşağıda yer verilmektedir.
Yemli olta ve alamana ağı anlatımı
Boğaziçi Lüferinin avlanmasında kullanılan yemli olta yönteminde sarkıtmalı zoka ve mantarlı dip takımı yöntemleri tercih edilir. Sarkıtmalı zoka yöntemi geceleri tekneden yapılan avlarda kullanılırken mantarlı dip takımı ise daha çok kıyı avında kullanılır. Boğaziçi Lüferinin göç zamanlarında başlayan avcılıkta, gündüz alamana tekneleri balığın yakalanması muhtemel yerlerde yerin tespiti amacı ile seyreder.
Teknenin alt kısmına monte edilmiş ve balıkçılar tarafından “ayna” olarak tabir edilen camdan sualtını gözetleyen bir gözcü ile avlanacak olan Boğaziçi Lüferlerinin yoğun olduğu bölge tespit edilir. Avcılık için uygun sürü bulunduğunda, hızlı bir şekilde teknenin kıç tarafına neta edilmiş olan ağı denize bırakarak süratle çevirme işlemi tamamlanır. Daha sonra labut ile gürültü yapılarak, balıkların ağa yönelmesi sağlanır.
Teknenin önündeki hidrolik makara yardımı ile ağ denizden alınarak avcılık tamamlanır. Gece yapılan avcılıkta ise; ağır olarak seyir halinde olan teknenin önünde bulunan gözcü tarafından denize doğru fener yakılıp söndürülerek balıkların yaptığı yakamoza bakılır. Kendileri için uygun sürü tespit edildiğinde balığın gittiği yöne doğru hızla ağ denize bırakılmaya başlanıp, çember haline getirilir.
Ağın denize bırakılmasının ardından gerek labut ile gerekse ağın içine lamba ile çakar yapılarak (ışık yanıp söndürülerek) balıkların ağın gözlerine takılmaları sağlanır.
Doğal yemler ve zokalı sarkıtma
Boğaziçi Lüferinin doğal yemlerle avcılığı hamsi, tirsi, çaça, istavrit, uskumru, kolyoz, izmarit, ilarya, zargana gibi balıklar boylarına göre bütün veya yaprak kesilmiş olarak kullanılır. İzmarit, Boğaziçi Lüferinin avlanmasında en çok kullanılan yem olup izmaritin yem olarak kullanılması için pulları temizlenir. Diğer yem olarak kullanılacak balıkların da taze olması istenir. Zokalı sarkıtma; Boğaziçi Lüferi avının en klasik yöntemidir ve sandaldan genelde geceleri yapılır.
Bu yöntemle gündüz de sandaldan avlanmak mümkünse de doğrusu gece ışıkla avlanmaktır. Avlanılacak yerin belirlenmesinden sonra tercihen hava kararmadan tespit edilen yere gidilir ve sandal demirlenir. Demirlemede sandalın tonoza alınması gerekir, böylece hem akıntı ve rüzgârla gereksiz yer değiştirmeler önlenir, hem de tonoz ipleri uzun tutularak istenirse ipler üzerinde sandalın ileri geri yer değiştirmesi sağlanır. Zokaya hazırlanan yemler takıldıktan sonra takım suya indirilir.
Dibi bulan takım 1 m kadar dipten kesilerek balığın vurması beklenir. Boğaziçi Lüferi uzun zaman vurmazsa tonoz üzerinde ileri geri gezinilerek biraz daha sığ veya biraz daha derinlere gidilmeli, zoka farklı derinliklere indirilerek yoklanmalıdır. Boğaziçi Lüferinin vuruşu çok hafif olup keskin dişlerinden dolayı yemi ısırdığında tıkırtı şeklinde hissedilir.
Kaşıkla sürütme
Kaşık, suda parlayarak balığın dikkatini çeken olta takımıdır. Hareketli sandaldan suya bırakılır ve yaklaşık 20 kulaç salınıp elde sürütülür. Kullanılan kaşık, 1–2 numara söğüt yaprağından büyük olmaz. Sicil sürat değerini “3–5 km” yazar; zaman birimi vermediğinden burada km/saat olarak değiştirilmemiştir.
Seğirtme yöntemiyle avcılık
Seğirtme, tekne veya bottan gündüz yapılan avcılıktır. Yemsiz seğirtme zokası, balığın iğneye takılması için sık sık çekilip bırakılır. Kasım-aralık göçlerinde, yağmur sonrası bulanık suda veya hafif çırpıntıda kullanılır. Sicil olta ipini balık boyuna göre “050–060” diye belirtir; ölçü birimi ve ondalık işareti eklenmemiştir.
Seğirtme ile avcılık gündüz yapılır.
Yünlü ve yüksükle avcılık
Yünlü ve yüksük avcılığı, kaşık atıp çekmeye benzer. Kamış 2,7 veya 3 m uzunlukta ve kullanılan takımın ağırlığına uygun atış kapasitesinde olur. Yünlü yemli kullanılırsa tüy takılmaz; yaprak kesilmiş balık takılır. Kıyıya yem için yaklaşan lüfer, gündüz ve akşamüstünden hava kararana kadar bu yöntemle avlanır.
Muhafaza koşulları
Avlanan Boğaziçi Lüferi taze olarak satışa sunulur. -18 °C’de 6–8 ay dondurucuda saklanır.
Üretim yeri ve coğrafi bağ
Coğrafi sınır, İstanbul Boğazı’nda kuzeyde Türkeli (Rumeli) ve Anadolu fenerlerini; güneyde Ahırkapı ve Kadıköy İnciburnu Mendirek fenerlerini birleştiren hatlar arasındaki sulardır. Balık bu sınırda 10–200 m derinliklerde yaşar. Yöreyle denizcilik, mutfak kültürü ve ekonomi üzerinden ün bağı bulunan ürünün bu sularda yetişmesi ve avlanması gerekir.
Nasıl sunulur ve kullanılır?
Boğaziçi Lüferi taze olarak satışa sunulur. Genellikle ızgara, buğulama, pilaki ve tava yapılarak tüketilir. Fileto çıkartılırken bilerek orta kılçığı üstünde bir miktar et bırakılır ve bu etli kemik de tavada kızartılarak balık pirzolası gibi tüketilir.
Boğaziçi Lüferinin ızgarası, buğulaması, pilakisi ve tavası yapılır.
Kökeni ve üretim geleneği
Uzun yıllar İstanbul Boğazı’nda varlık gösteren Boğaziçi Lüferi, Osmanlı Devleti’nin birçok tarihi kaynaklarında yer alır.
Tescil ve Denetim Bilgileri
Tescil kapsamı ve işaret kullanımı
1520 tescil numaralı Boğaziçi Lüferi mahreç işareti olarak 10 Ocak 2024 tarihinde tescil edilmiştir. Boğaziçi Lüferi ibareli sicil belgesinde gösterilen logo ve mahreç işareti amblemi, ürünün kendisi veya ambalajı üzerinde yer alır. Ürünün kendisi veya ambalajı üzerinde kullanılamadığında, Boğaziçi Lüferi ibareli logo ve mahreç işareti amblemi, işletmede kolayca görülecek şekilde bulundurulur.
Sicildeki denetim düzeni
Denetimler; İstanbul Ticaret Odası koordinasyonunda; İstanbul İl Tarım ve Orman Müdürlüğü, İstanbul Ticaret İl Müdürlüğü, S.S. Su Ürünleri Kooperatifleri Merkez Birliği, S.S. Fatih Su Ürünleri Kooperatifi, S.S. Yeşilköy Su Ürünleri Kooperatifi ve İstanbul Ticaret Odası’ndan ürün konusunda uzman birer kişinin katılımıyla 6 kişiden oluşan denetim mercii tarafından yapılır.
Denetimler düzenli olarak ekim – ocak ayları arasında yılda bir defa, ayrıca gerek görülmesi veya şikâyet halinde ise her zaman gerçekleştirilir.
Denetimde kontrol edilen hususlar:
- Ürünün fiziksel özellikleriyle birlikte gerekli görüldüğü durumlarda kimyasal özelliklerinin uygunluğu.
- Ürünün özellikle avlanma boyutunun yanı sıra avlanma metodunun uygunluğu.
- Boğaziçi Lüferi ibaresinin, logosunun ve mahreç işareti ambleminin kullanımının uygunluğu.
Denetim mercii, kamu kuruluşlarından veya özel kuruluşlardan veya bunlarda görevli uzman gerçek veya tüzel kişilerden denetimin gerçekleştirilmesi sırasında faydalanabilir veya hizmet satın alabilir.
Tescil ettiren, hakların korunmasında hukuki süreçleri yürütür.
