Coğrafi işaretli ürün · Ankara
Ankara’da üretilen doğal taş, pembe-gri-kırmızı tonları ve işlenebilir sık dokusuyla ayrılır.
Ürün Künyesi
Sicil belgesini görüntüle ↗Ankara Andezit Taşı nedir?
Ankara Andezit Taşı, Ankara ilinde üretilen doğal bir taştır. Tersiyer ve kuvaterner dönemlerdeki volkanik hareketlerle oluşmuş andezit bileşimli bir kor kayaçtır; yapısı kristal ve camlardan oluşur.
Taşın homojen, solmayan ve pastel renkli görünümü; pembe, gri ve kırmızı tonlarıyla belirginleşir. Kimyasal bileşimi sert ve sık bir doku oluştururken taşın işlenmesine de elverişlidir.
Ayırt edici özellikleri nelerdir?
Renk ve görünüm
Ankara Andezit Taşı pembe, gri ve kırmızı renk tonlarındadır; taşlaşma durumuna göre gri tonlardan pembe-kırmızı tonlara geçiş gösterebilir. Taş ıslakken parlak pembe bir görünüm alır. Erken soğuyan ve sıkı dokulu bloklar genellikle gri renkte bulunur; sicil, bu blokları daha sağlam olarak tanımlar.
Mineral yapı ve doku
Taşın mineralojik bileşiminde plajiyoklas, hornblend, biyotit ve piroksen yer alır. Benekli dokuda, kristaller arasında şerit şekilli plajiyoklaz kristalleri iç içe veya şeffaf görünür; taşa özgü pembe renk de kayaç içindeki plajiyoklaslardan kaynaklanır. “Beyaz benek” olarak anılan kuvars yapı ile feldspat ve koyu renkli fenokristaller, taşın yapısında bulunan unsurlardır.
Mekanik özellikler ve işlenebilirlik
Sert ve sık dokusuna rağmen kolay işlenebilir; cilalı veya cilasız kullanılabilir ve renk özelliğini korur. Sicil metni genel basınç direncini 1200–1700 kg/cm2 aralığında verir. Sicildeki özellik tablosunda sertlik 4–6 Mohs, basınç direnci ise 67,3–110,2 MPa olarak yer alır; tabloda ayrıca don sonrası basınç direnci 62–75 MPa aralığında gösterilir.
Tablo-1: Ankara Andezit Taşının Bazı Özellikleri
Tablo-2: Ankara Andezit Taşının bileşiminde bulunan mineral maddelerin dağılımı
Üretim ve yüzey işleme nasıl yapılır?
Ocaktan çıkarma ve sevk
Ankara Andezit Taşı, maden ocaklarından iş makineleriyle blok taş hâlinde çıkarılır; üretim metodundaki blokların ağırlığı 6–25 ton arasındadır. Çıkarılan andezit blokları araçlarla işlenecekleri fabrikalara nakledilir.
Plaka kesimi
Fabrikadaki ilk işlem kesimdir ve bloklar çeşitli kalınlıklarda plaka olarak kesilir. Ham plaka olarak kullanılan kesilmiş yüzeylerde dairesel testere izleri görülebilir; plaka yüzeyine uygulanacak işlemler bu izleri giderir.
Honlama
Honlama, kesilmiş plaka yüzeylerindeki pürüzlülüğün çeşitli boyutlardaki aşındırıcılarla giderildiği mat cilalama işlemidir. İstenen matlık derecesine göre 240, 320 veya 3/4 graine kadar silme işlemi yapılabilir; sonuçta yüzey düz, pürüzsüz ve nispeten parlak olur, ancak cilalı ve parlatılmış yüzeyler gibi ışığı yansıtmaz.
Cilalama ve parlatma
Cilalama ve parlatma; farklı bileşim ve sertlikte aşındırıcılar, kimyasal eriticiler ve cila taşı kullanılarak yapılır; taş yüzeyindeki çok küçük pürüzlerin giderilmesinde oksalit asit içerikli aşındırıcılar kullanılabilir. İyi kristalleşmiş ve küçük kristalli andezit yüzeyleri bu işlemle daha iyi parlatılır; yüzeydeki ışık yansıması taşın doğal kristal yapısından kaynaklanır. İşlem sonunda pürüzlülük tamamen giderilebilir veya en alt düzeye indirilebilir; boşlukların doldurulmasıyla yüzeyde genellikle gözenek kalmaz ve taşın atmosferik ile kimyasal etkilere direnci artar.
Kumlama ve koruyucu kaplama
Kumlama, yüzeye mat ve parlak pürüzlü bir görünüm kazandırmak ve değişik desenler oluşturmak için uygulanır; su ve kum karışımı yüksek basınçla yüzeye püskürtülür veya otomatik kumlama makineleri kullanılır. Taş temizliğinde en çok kullanılan yöntem kumlamadır; basınçlı püskürtme ile taş hafif aşındırılarak temizlenir. Dış cephede kullanılan kumlanmış pürüzlü yüzeylerde yoğun kirlenme oluşabildiğinden koruyucu kaplama maddeleri kullanılır; bu uygulama kirlenmeyi önler ve taşın rengini belirginleştirir.
Çekiçleme
Çekiçlemede madırga, ahşap tokmak, varyoz, mucarta, çarpacak, yassı kalem, dişli kalem, murç, tarak, dişli tarak ve çarpma kullanılır; bu aletler sert çelik malzemeden yapılır. Taşın dayanıklılığını azaltmamak için çekiçleme sırasında kalınlık fazla azaltılmaz; işlem yüzeye kabarık bir özellik kazandırır. Çekiçleme, binaların dış cephelerinde tarihi görünüm vermek için kullanılabilir ve el ile ya da otomatik makinelerle yapılabilir; bu yüzey ıslandığında da kaymaz.
Ankara ilinin jeolojik oluşumlarıyla ilişkisi
Ürünün coğrafi sınırı Ankara ilidir ve ürün tanımı Ankara ilinde üretilen doğal taşı esas alır. Taşın yapısı, tersiyer ve kuvaterner dönemlerdeki volkanik hareketler ile yeryüzüne çıkan lavların soğuma sürecinin etkisiyle oluşmuştur.
Blokların renk ve dokuları soğuma derecesine göre farklılık gösterir; erken soğuyan sıkı dokulu bloklar genellikle gri renktedir. Taşlar doğada volkanik alanlarda lav akıntıları şeklinde görülür ve pembe renk, kayaç içindeki plajiyoklaslardan kaynaklanır.
Tescil ve denetim nasıl yürütülür?
Tescil kapsamı ve işaretleme
Ankara Andezit Taşı, menşe adı olarak 27 Aralık 2021 tarihinde tescil edilmiştir ve 26 Ocak 2021 tarihinden itibaren korunmaktadır. Ürünün kendisi veya ambalajı üzerinde Ankara Andezit Taşı ibareli logo ve menşe adı amblemi yer alır; bunun mümkün olmadığı durumlarda logo ve amblem işletmede kolayca görülecek biçimde bulundurulur.
Denetim yapısı
Denetimler, Ankara Ticaret Odasının koordinasyonu ve katılımıyla; Ankara Üniversitesi Mühendislik Fakültesi, Gölbaşı Yurt Bey Sanayicileri ve Ankara Taşı Üreticileri Birliği Derneğinden birer uzman temsilcinin oluşturduğu üç kişilik denetim mercii tarafından yürütülür. Denetim yılda bir defa düzenli olarak, gerektiğinde veya şikâyet hâlinde ise her zaman yapılır; denetim raporları Ankara Ticaret Odası tarafından her yıl Türk Patent ve Marka Kurumuna gönderilir.
Denetlenen hususlar ve yetkiler
Denetimde ocaktan çıkarma uygunluğu, özellikle kesim aşaması olmak üzere üretim metoduna uygunluk ile ürün ibaresi, logo ve menşe adı ambleminin doğru kullanımı kontrol edilir. Denetim mercii, denetimin gerçekleştirilmesi sırasında kamu veya özel kuruluşlardan ya da uzman gerçek ve tüzel kişilerden faydalanabilir veya hizmet satın alabilir. Tescil ettiren, hakların korunmasına ilişkin hukuki süreçleri yürütür.