Coğrafi işaretli ürün · Edirne
Edirne’nin İpsala Ovası’nda yetiştirilen beyaz pirinçtir. Uzun ve kalın taneleri camsı ve mat görünür; deniz etkisindeki alüvyal ovanın tuzlu toprakları tane özelliklerinin oluşmasına katkı sağlar.
Ürün Künyesi
Sicil belgesini görüntüle ↗İpsala Pirinci nedir?
İpsala Pirinci, Gramineae familyasına ait Oryza sativa L. türünden elde edilen beyaz pirinçtir ve İpsala Ovası’nda yetiştirilir. Cam gibi, mat görünümlü, uzun ve kalın tanelidir.
Ayırt edici özellikleri
Uzun ve kalın tane yapısı
1000 tanenin ağırlığı 24–32 g’dır.
Tane dökmez ve damarsızdır.
Tane boyu 6,7–7,1 mm, tane genişliği ise 2,6–3,1 mm arasında değişir.
Bitki boyu 105–115 cm arasında olup olgunlaşma süresi 125–130 gündür.
Tablo-1: İpsala Pirinci kusurlu tane içeriği (Ağırlıkça en fazla, %)
Sicil belgesinin 3. sayfasında yer alan i̇psala pirinci kusurlu tane içeriği (ağırlıkça en fazla, %), özgün satır ve sütun sırası korunarak aşağıda gösterilmiştir.
Tabloyu küçük ekranda yatay kaydırarak inceleyebilirsiniz.
| Ürün sınıfı | Ham ve tebeşirleşmiş tane | Organik yabancı madde | İnorganik yabancı madde | Kırık tane | Doğal şekil bozukluğu olan tane, benekli tane, lekeli tane, sarı tane ve amber tane |
|---|---|---|---|---|---|
| 1. sınıf | 1 | 0,3 | 0,05 | 5 | 0,5 |
| 2. sınıf | 2 | 0,4 | 0,1 | 10 | 1 |
Tablo-2: İpsala Pirincinin fiziksel ve kimyasal özellikleri
Sicil belgesinin 3. sayfasında yer alan i̇psala pirincinin fiziksel ve kimyasal özellikleri, özgün satır ve sütun sırası korunarak aşağıda gösterilmiştir.
Tabloyu görüntüle · 8 kayıt
Sicil belgesinin 3. sayfasında yer alan i̇psala pirincinin fiziksel ve kimyasal özellikleri, özgün satır ve sütun sırası korunarak aşağıda gösterilmiştir.
Tabloyu küçük ekranda yatay kaydırarak inceleyebilirsiniz.
| Özellik | Değer |
|---|---|
| Tane boyu | min. 6,7 mm |
| Boy/En Oranı | 2 ≤ – ≤ 3 |
| Ortalama Protein Oranı | % 9,02 |
| Nem | max. % 14,5 |
| Amiloz Oranı | % 27,12–30,75 |
| Renk | L* (açıklık/parlaklık): 90,29-92,08 |
| a* (kırmızılık/yeşillik): 2,5-2,8 | |
| b* (sarılık/mavilik): 8,0-9,4 |
Verim ve tane bileşimi
Dekar başına ortalama 750–850 kg verim sağlar.
Kırılmamış pirinç verimi ise %60’tır.
Bölgenin sıcaklık ve nem koşulları düşük tebeşirleşmiş tane oranı (en fazla %1) ve yüksek protein oranı (ort. % 9,02) sağlar.
Diğer bölgelerde pirinç çeşitlerinde protein oranı genellikle %7,02 – %8,80 arasında değişirken, İpsala Pirincinin ortalama protein oranı %9,02 ile belirgin şekilde daha yüksektir.
İpsala Pirinci Nasıl Yetiştirilir?
Hazırlama işlemleri
İpsala Pirinci, Gramineae familyasına ait Oryza sativa L. türüne ait bitkilerden elde edilir. Ekim öncesinde kullanılacak İpsala Pirinci tohumları kontrol edilir. Tohumların içerisinde başka bitki tohumlarının, yabancı maddelerin veya kırık tanelerin olup olmadığı analiz edilir. Temiz ve homojen tohumlar tercih edilir. Tohumların nem oranı da önemli bir kriterdir (İdeal nem oranı: %12–14).
Tohumların; fungus, bakteri veya virüs gibi hastalık etmenleri açısından uygunluğu kontrol edilir ve ardından çimlenme testi yapılır. Yapılan kontroller kayıt altına alınır. İpsala Pirincinin ekimi yapılmadan önce toprağın ekime hazırlanması gerekir.
Toprağın hazırlanması
Nisan ayında toprak tava geldiğinde (yeterli kuruluğa ulaştığında) saban vb. aletlerle toprak sürülür. Sürülen toprak, toprak işleme makinalarıyla işlenerek kesekler parçalanır. Böylelikle tarla yüzeyi düzeltilerek iyi bir tohum yatağı hazırlanmış olur.
Gübreleme işlemi
Hazırlanan toprağa, bitkiye besin sağlaması amacıyla toprak gübresi atılır.
Su verme ve ekim
Daha sonra tarlaya su verilir. Mayısın ilk haftasında tohum serpme makinası, drone vb. aletler kullanarak ekim gerçekleştirilir.
Çimlenme ve gelişme bakımı
Yaklaşık 10 gün içinde tohumların çimlenmesi beklenir. Çimlenme gerçekleşince tarlalardaki sular boşaltılıp haşere ilaçları atılmaya başlanır. Çeltik, 20 günlük oluncaya kadar kökün toprağa bağlanıp kuvvetli kök oluşturması için su verilmez. 20. günün sonunda çeltikte 2 ya da 3 yaprak çıkıp çıkmadığı gözlemlenir. Ardından su verilmeye devam edilir. Suyun seviyesi yaprakların hizasına gelecek şekilde ayarlanır. Çeltik, ağustos ayının ortasında yavaş yavaş başaklanmaya başlar.
Hasat işlemi
Hasat zamanından yaklaşık 20 gün önce su verme işlemi sonlandırılır. 130–160 gün arasında çeltiğin hasat olgunluğuna ulaşması beklenir. Eylül ayı başlarından itibaren hasat olgunluğuna ulaşan ürün tanelerinin nem oranı, % 22–23 seviyesine geldiğinde hasat gerçekleşir. İpsala Pirincinin çeltiği tarladan hasat edildikten sonra rutubet oranı %14,5’in altında olacak şekilde kurutma işlemi yapılır. Depodaki çeltik, elavatörle taşınıp ayırıcılardan geçirilerek içindeki saman, çöp, taş, toz vb.’den ayrılır.
Çeltiğin temizlenmesi ve pirince işlenmesi
Ön temizlemeden geçen ürün, elevatör yardımıyla aspiratörlü çeltik soyma makinasına konularak kabuğundan ayrılması sağlanır. Bu aşamada çeltik, hava akımı yardımıyla;
- Kabuk (Kavuz) – Kepek
- Çeltik
- Kahverengi pirinç
Hava akımıyla dört gruba ayrılan ürünün olgunlaşmamış ham taneleri de ayrıştırılır. Aspiratör yardımıyla pirincin içindeki soyulmamış çeltik ayrılarak tekrar soyulması için soyucuya gönderilir. İpsala Pirincinin dış yüzeyindeki zar ve kepeğin ayrılması (beyazlatma) sağlanır. İşleme sırasında oluşan kepek hava yardımıyla uzaklaştırılır. İşlenen ürün içerisindeki kırık pirinç ayrıştırılıp sınıflandırılır. Ardından renk ayırma cihazı (sortex) kullanılarak pirinç içerisindeki kırmızı ve siyah renkli taneler uzaklaştırılır.
Son olarak İpsala Pirincine camsı bir görünüm kazanması için homojen bir şekilde yağ karıştırılarak yağlama makinesinde yağlanır.
Ürünün ambalajlanması
Hazır olan ürün istenilen gramajlarda paketlenir.
Muhafaza koşulları
Fazla nem, depolama sırasında çimlenme yeteneğini düşürebilir ve küflenmeye neden olabilir. Uygun şartlar altında (sıcaklık ve rutubet kontrolü) depolarda muhafaza edilir. Depolama ortamında sıcaklık 18–20 °C, bağıl nem % 60–65 arasında tutulur. İpsala Pirincinin depolama süresi 2 yıldır.
Üretim yeri ve coğrafi bağ
Üretim yeri ve çevresi
İpsala Pirincinin yetiştirildiği İpsala Ovası; güneyden denize açık olması, deniz havasının etkisi altında bulunması, topraklarının killi, tınlı, alüvyal yapıda olması ve ekim alanlarının deniz seviyesine çok yakın yükseklikte bulunması nedeniyle tuzludur. Bu nedenlerle İpsala Ovası’nda yetiştirilen pirinç, diğer bölgelerde yetiştirilen pirince göre daha koyu renkli ve mat görünümlüdür.
Özellikle deniz havası ve tuzlu toprak koşulları (pH: 7,04; EC değeri: 5,42 mS/cm (Tuzluluk göstergesi); Doygunluk değeri: 108,79) pirinç tanelerinin daha camsı olmasına, tanelerde tebeşirimsi (chalky core) oluşumun azalmasına neden olur. Üretimin yapıldığı coğrafi sınır; düz, alüvyal, geniş ve boş alanlardan oluşur. İpsala Ovası kış aylarında taşkına uğradığında, ince bir alüvyon tabakası toprak yüzeyini kaplar.
Üretim yeri ve çevresi · 2
Coğrafi sınır; hem Meriç hem de Ergene Nehirleri’nin kesişiminde bulunduğundan, su bolluğu ve ılıman iklimi sayesinde İpsala Pirincinin istenilen boyuta (6,7–7,1 mm) ulaşmasında önemli bir avantaj sağlar. İpsala Ovası’nın iklim koşulları değerlendirildiğinde; Temmuz ve Ağustos aylarında en yüksek sıcaklık 31,3 °C olup gece-gündüz sıcaklık farkı çok yüksek değildir. En uygun verim için pirinç bitkisinin, besin maddelerince zengin, yumuşak, geçirimsiz killi topraklarda yetiştirilmesi gerekir.
Bu nedenle İpsala Ovası’nın ideal tarımsal koşullarında yetiştirilen İpsala Pirinci, diğer bölgelerde üretilen pirinçlerden ayrılır.
Coğrafi sınır, Edirne ili İpsala ilçesinde güneyde Enez ilçe sınırından kuzeyde Sarıcaali köyüne uzanan ova ile Gala Gölünden kuzeydoğuya, Koyuntepe köyünün altına kadar uzanan ovadır.
Tane dolumunda iklimin etkisi
Arazi, batısında Meriç Nehri ile birleşip kuzeyden gelen Ergene Nehri ile bataklıklar oluşturur.
Yüksek sıcaklıklara maruz kalan pirinç tanelerinde, ince ve tebeşirli (chalky) taneler oluşup tane dolum süresi kısalır.
Tane dolum döneminde esen sıcak ve kuru rüzgârlar hızlı kuruma yaparak verimi düşürür.
Aynı zamanda, İpsala Pirincinin gelişme döneminde (Nisan–Ekim) ortalama bağıl nem %68,8 civarındadır.
Bölgedeki deniz havası nedeniyle sıcak ve kuru rüzgârlar görülmez, bu da verimi olumlu etkiler.
Aynı şekilde, tane dolum döneminde gece-gündüz sıcaklık farkı yüksek olursa tebeşirleşmiş tane oranı artar.
Tescil ve Denetim Bilgileri
Sicilin tanım bölümünde olgunlaşma süresi 125–130 gün, üretim metodunda ise hasat olgunluğu 130–160 gün olarak verilir. İki bölümün değerleri tek bir yeni aralık oluşturulmadan kendi bağlamlarında korunmuştur.
Sicildeki denetim düzeni
Denetimler; Keşan Ticaret ve Sanayi Odası koordinatörlüğünde, İpsala Ticaret Borsasından, İpsala Çeltik Üreticileri Birliğinden, İpsala İlçe Tarım ve Orman Müdürlüğünden ve Trakya Tarımsal Araştırma konuda uzman birer kişinin katılımıyla 4 kişiden oluşan denetim mercii tarafından yapılır. Denetimler düzenli olarak yılda bir defa, ayrıca gerekli görülmesi ve şikâyet halinde ise her zaman gerçekleştirilir. Denetime esas kriterlere aşağıda yer verilmektedir.
Ekim öncesinde, kullanılacak İpsala Pirinci tohumlarının kontrolü ve kayıt altına alınması
- Çeltik miktarı, verimi, parti numarası ve üreticisinin kayıt altına alınması
Hasat edilen ürünün tane boyu, boy/en oranı ve nem değerinin uygunluğu (Gerekli görüldüğü durumlarda kimyasal özelliklerinin kontrolü)
- Üretim metoduna uygunluk
İpsala Pirinci ibaresinin, logosunun ve menşe adı ambleminin kullanımının uygunluğu.
Denetim mercii, kamu kuruluşlarından veya özel kuruluşlardan veya bunlarda görevli uzman gerçek veya tüzel kişilerden, denetimin gerçekleştirilmesi sırasında faydalanabilir veya hizmet satın alabilir.
Tescil ettiren, hakların korunmasında hukuki süreçleri yürütür.
Tescil kapsamı ve işaret kullanımı
196 tescil numaralı İpsala Pirinci menşe adı olarak 2 Mayıs 2016 tarihinde tescil edilmiştir. Coğrafi işaret koruması 6 Aralık 2011 tarihinden itibaren geçerlidir. İpsala Pirinci ibaresi, sicil belgesinde gösterilen logo ve menşe adı amblemi, ürünün ambalajı üzerinde yer alır. Ürünün ambalajı üzerinde kullanılamadığında, İpsala Pirinci ibaresi, logosu ve menşe adı amblemi, işletmede kolayca görülecek şekilde bulundurulur.
