Coğrafi işaretli ürün · Çanakkale
Çanakkale’nin Yenice, Bayramiç, Çan ve Ayvacık ilçelerinde üretilen salgı balıdır. Saçlı, Macar ve sapsız meşelerin palamut veya yapraklarındaki salgılardan elde edilir.
Ürün Künyesi
Sicil belgesini görüntüle ↗Çanakkale Meşe Balı nedir?
Çanakkale Meşe Balı, saçlı meşe (Quercus cerris), Macar meşesi (Quercus frainetto) ve sapsız meşenin (Quercus petraea) palamut veya yapraklarındaki koyu renkli salgının arılar tarafından bala dönüştürülmesiyle elde edilir.
Kaynağı çiçek nektarı değil, meşe ağaçlarındaki salgıdır. Saçlı, Macar ve sapsız meşe ürünün tanımlanmış ağaç kaynaklarını oluşturur.
Ayırt edici özellikleri nelerdir?
Bitki örtüsü ve polen profili
Meşe ağacında gözlenen bu salgı, temmuz ve ağustos aylarında gündüz sıcaklığın 30–35 derece olması ve yere çiğ düşmesi ile oluşur.
Balda bulunan proteinler ve amino asitler genel olarak polen ve bal arısından gelmekte ve bal içerisindeki aminoasitlerin büyük çoğunluğunu (% 50 ile % 85 arası) prolin aminoasidi oluşturmasından dolayı, prolin miktarı balın doğallık ve olgunluk düzeyi açısından önemlidir.
Çanakkale Meşe Balı üretim yerlerinde arılara nektar ve polen sağlayan çeşitli endemik bitki türleri ve meşe ağaçlarındaki salgı bu antioksidan bileşenlerin bala geçmesini sağlar.
Meşe ağaçlarının meyve veya yapraklarında bulunan salgının arılar tarafından bala dönüştürülmesiyle elde edilen salgı balıdır.
Saçlı meşe (Quercus cerris), Macar meşesi (Quercus frainetto) ve sapsız meşe (Quercus petraea) kaynakları sicilde tanımlanır.
Kaynak sınıfı salgı balıdır. Çiçek balındaki tek/çok çiçekli ayrımı bu meşe kaynağının yerine kullanılmaz.
Görünüm ve duyusal özellikler
Çanakkale Meşe Balının ayırt edici özelliklerinden birisi renginin siyaha yakın olmasıdır ve aydınlık / karanlık değeri olan L* değeri 25,07 ± 3,7’dir.
Çanakkale Meşe Balının a* değeri (yeşillik / kırmızılık) 5,02 ± 3,53 ve b* değeri (mavilik / sarılık) -0,1 ± 5,90’dir.
Siyaha yakın renktedir. Sicil tablosunda L* değeri 25,07 ± 3,78’dir; anlatıda 25,07 ± 3,7 yazılır.
Fiziksel ve kimyasal özellikler
Çanakkale Meşe Balının bir diğer ayırt edici özelliği de bu antioksidan değeridir.
Çanakkale Meşe Balının daha koyu olmasının sebebi yüksek kül, şeker ve düşük nem içerikleriyle birlikte coğrafi sınıra özgü botanik farklılıktır.
Çanakkale Meşe Balının serbest asitlik değeri ortalama 34,82 ± 9,76 meq / kg, pH değeri ise ortalama 4,51 ± 0,28 değerindedir.
Çanakkale Meşe Balının ortalama elektriksel iletkenlik değeri 1,17 ± 0,27 mS/cm olarak belirlenmiştir.
Çanakkale Meşe Balının elektriksel iletkenlik değerinin bal tebliğinde belirtilen değerden yüksek olmasının sebebi serbest asitlik değeri ve dolayısıyla pH değeri ve de sahip olduğu mineral madde içeriğiyle ilişkilidir ve ayırt edici bir başka özelliktir.
Prolin değerinin yüksek olması ballarda ayırt edici özellik olarak görülür.
Çanakkale Meşe Balının prolin miktarı ortalama 807,96 ± 92,0 mg/kg olarak belirlenmiştir.
Çanakkale Meşe Balının % DPPH antioksidan kapasite değerleri en düşük 41,50 ± 1,75 olarak ve en yüksek ise 78,98 ± 0,41 olarak belirlenmiştir.
Çanakkale Meşe Balının fenolik bileşenler arasında; protokatequik asit, kaffeik asit, rutin, resveratrol, krisin ve CAPE gibi antioksidan özellik gösteren bileşenlerin miktarlarının yüksektir.
Bu nedenle, antioksidan özellik gösteren söz konusu bu fenolik bileşenlerin Çanakkale Meşe Balının antioksidan kapasite değerlerine pozitif katkı sağlar.
Tablo-1: Çanakkale Meşe Balı Kalite Özellikleri
Sicil belgesinin 3. sayfasında yer alan çanakkale meşe balı kalite özellikleri, özgün satır ve sütun sırası korunarak aşağıda gösterilmiştir.
Nasıl üretilir?
Arıcılık yöntemleri ve hasat sonrası işlemler
Bal peteklerden merkezkaç kuvvetiyle çıkarılıp süzülür. Uygun bulunan bal, ısıl işlem uygulanmadan cam veya teneke ambalajlarda paketlenir; buradaki süzme anlatımı tek başına ayrı “filtre edilmiş bal” sınıfı sayılmaz.
Üretim dönemi ve koloni hazırlığı
Çanakkale Meşe Balı, kovanlardaki tarlacı arı popülasyonunun temmuz-ağustos aylarında artmasından dolayı bu dönemlerde en yüksek oranlarda üretilir. Genelde iki katlı langstrot tipi kovanlarda hasat yapılır. Kovanların ballık bölümüne ana arının yumurta atmaması için ana arı ızgarası kullanılır ve kovandaki arı mevcudunun 80.000 adet olmasına özen gösterilir.
Kovanlar bal toplama alanına getirilmeden 1 ay önce kapalı yavrulu petekler üretim kovanlarına, üretim kovanlarındaki açık larvalı petekler diğer peteklere aktarılır. Bu sayede üretim anında tarlacı arı popülasyonu yükseltilmiş olur.
Kışlatma özellikleri
Çanakkale Meşe Balı üreten kovanlar; sonbaharda direk açan pürenlik alanlara götürülür. Pürenlik alanlarda arılar bal ve polen toplarlar. Arılar balı kışın besin ihtiyacı için stoklar, poleni de son baharda genç yavruların beslenmesinde kullanırlar. Kasım ayında kovanlar yöredeki poyraz rüzgârı olmayan güney yamaçlara yerleştirilir. Kovanlardan boş petekler alınarak arı sıkıştırılır ve son çerçeveden sonra bölme tahtası kullanılarak arıların kovandaki boş alandan olumsuz etkilenmemesi sağlanır.
Birer hafta ara ile kovanlarda 1 kilogramlık ballı kek verilir. Kovanların üzeri su geçirmeyen malzeme ile örtülür ve kapaklar sıkıca kapatılır. Kovanların ıslanmaması için üzerleri örtülür. Kovanların uçma delikleri 2 cm kalacak kadar daraltılır. Aralık sonu ocak başında kovanlara varroaya karşı birer hafta ara ile oksalik asit uygulaması yapılır.
Sağım özellikleri
Çanakkale Meşe Balı üretilen bölgedeki kovanların içindeki peteklerin 2 / 3’si sırlandığı zaman hasata başlanır. Arılığın kenarına sağım çadırı kurulur. Sabahtan öğleye kadar kovanlardan petekler alınır. Bir taraftan sağım işlemi yapılır. Günlük sağılan petekler ikindi üzeri kovanlara tekrar verilir. Kovanlardan gelen peteklerin sırlı gözleri sır bıçağı veya sır tarağı ile açılır. Paslanmaz krom bal süzme makinalarında merkezkaç kuvveti ile ballar çıkarılır.
Süzme kazanında akan ballar kaba akarak süzülür. Daha sonra dinlendirme tanklarında bir gece dinlendirilir. Dinlendirme kazanından ballar yeni laklı tenekelere alınır.
Depolama ve Ambalajlama
Bir bölümü akredite laboratuvara analiz için gönderilir. Analiz sonucu uygun gelen ballar homojen hale getirilir, ısıl işlem uygulanmadan sadece filtre edilerek gramaja göre uygun cam veya teneke ambalajlara paketlenir.
Üretim aşamaları ve şahit numune
Çanakkale Meşe Balı üretimi kışlatma, sağım, depolama ve ambalajlama olarak dört aşamadan oluşur. Bir bölümü de şahit numune olarak saklanır.
Paketleme tesisinde numune hazırlığı
Toplanan meşe balları Çanakkale Arı Yetiştiricileri Birliği’ne ait paketleme tesisinde paketlenir. Arı Yetiştiricileri Birliği’ne gelen ballar önce ön kabule alınır. Orada her tenekeden eşit miktarda bal alınarak ortak bir kapta toplanır. Bal karıştırılarak homojen hale getirilir. Alınan numune ikiye bölünür.
Nasıl muhafaza edilir?
Tenekelere doldurulan Çanakkale Meşe Balı, paketleninceye ve toptan satılıncaya kadar güneş görmeyen serin depolarda muhafaza edilir.
Üretildiği yöreyle bağı nedir?
Bu farklılıklar; Kaz Dağlarının, yüksek oksijen içerikli kirletilmemiş doğal ortamı, Kaz Dağlarının yüksek rakımlarında yetişen meşe ağaçları, Kaz Dağlarının, Akdeniz ve Karadeniz ikliminin kesiştiği yer olması ve Kaz Dağları endemik bitki örtüsü farklılıklar olarak gösterilebilir.
Tescil ve denetim
Tescil kapsamı ve işaret kullanımı
1856 tescil numaralı Çanakkale Meşe Balı menşe adı olarak 12 Mayıs 2026 tarihinde tescil edilmiştir. Çanakkale Meşe Balı ibareli aşağıda yer alan logo ve menşe adı amblemi, ürünün kendisi veya ambalajı üzerinde yer alır. Ürünün kendisi veya ambalajı üzerinde kullanılamadığında Çanakkale Meşe Balı ibareli logo ve menşe adı amblemi işletmede kolayca görülecek şekilde bulundurulur.
Denetim düzeni
Çanakkale Meşe Balı üretimi denetimi, Çanakkale Arı Yetiştiricileri Birliği’nin koordinatörlüğünde; Çanakkale Arı Yetiştiricileri Birliği, Çanakkale İl Tarım ve Orman Müdürlüğü, Çanakkale Ticaret Borsası, Bayramiç Ziraat Odası ve Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi Mühendislik Fakültesi Gıda Mühendisliği bölümünden konusunda uzman birer üye olmak üzere 5 kişiden oluşan denetim mercii tarafından gerçekleştirilir. Denetimler düzenli olarak yılda bir kez, ihtiyaç duyulduğunda ve şikâyet halinde ise her zaman yapılır.
Çanakkale Meşe Balının denetiminde; üretim metoduna uygunluk, Çanakkale Meşe Balı ibaresi ve logosu ile menşe adı ambleminin kullanımının uygunluğu ve Çanakkale Meşe Balına özgü kalite özelliklerinin (L*, a* ve b* renk parametreleri, elektriksel iletkenlik değeri, prolin değeri, % DPPH antioksidan kapasite değeri, antimikrobiyal aktivite ve duyusal lezzet özellikleri) uygunluğu denetlenir. Çanakkale Meşe Balı üretim alanındaki kovanlar denetim mercii tarafından yerinde görülür.
Denetim kapsamı ve analizler
Çanakkale Arı Yetiştiricileri Birliği tarafından kovanların konakladığı yer ve kovanların sayısı kayıt altına alınır. Çanakkale Meşe Balı üretim alanında üretilen ballardan ortak numune alınır. Akredite bir laboratuvarda analiz yaptırılır. Meşe balı coğrafi işaret için belirlenen kriterler görüldükten sonra balın içinde bulunduğu tenekelerin ağızları açıldığında bozulabilecek etiket ile kapatılır.
Üretici kendi balını eğer kendisi pazarlamak istiyor ise perakende satış için kavanozun gramajına göre etiket hazırlanır ve üreticinin ürettiği bal miktarına göre etiketler Çanakkale Arı Yetiştiricileri Birliği tarafından üreticiye teslim edilir. Denetim mercii, kamu kuruluşlarından veya özel kuruluşlardan veya bunlarda görevli uzman gerçek veya tüzel kişilerden denetimin gerçekleştirilmesi sırasında faydalanabilir veya hizmet satın alabilir. Tescil ettiren, hakların korunmasında hukuki süreçleri yürütür.
