Coğrafi işaretli ürün · Çanakkale
Çanakkale’nin Lapseki ilçesinde farklı olgunlaşma dönemlerine sahip 16 çeşitten yetiştirilir. Isabella ile başlayan hasat dönemi Sırrı çeşidiyle sonbahara uzanır.
Ürün Künyesi
Sicil belgesini görüntüle ↗Lapseki Şeftalisi nedir?
Lapseki Şeftalisi; Lapseki’de yetişen Isabella, Merril Gem Free, Royal Glory, Royal Gem, Extreme Glow, Summer Red, Glohaven, Crest Haven, Extreme July, Red Elegant, J. H. Hale, Extreme 486, Extreme 568, Royal Jim, Black Abdos ve Sırrı çeşidi şeftalidir.
Çeşitler farklı olgunlaşma dönemlerine sahiptir. Isabella haziran ortası–temmuz başında, Sırrı ise eylül ortası–ekim başında hasat edilir.
Ayırt edici özellikleri nelerdir?
Çeşitlere göre yetiştirme dönemi
Bu çeşitlerin yetiştiriciliği orta-erken mevsimde başlar ve çok geç mevsime kadar devam eder.
Aroma, tatlılık ve sertlik
Yöredeki iklim ve toprak koşulları, meyvelerin yoğun aroması, tatlılığı ve sertliğiyle ilişkilidir.
Tablo-1: Lapseki Şeftalisinin Çeşitlere Göre Pomolojik Özellikleri
Sicil belgesinin 2. sayfasında yer alan lapseki şeftalisinin çeşitlere göre pomolojik özellikleri, özgün satır ve sütun sırası korunarak aşağıda gösterilmiştir.
Tablo-2: Lapseki Şeftalisinin Çeşitlere Göre Pomolojik Özellikleri
Sicil belgesinin 3. sayfasında yer alan lapseki şeftalisinin çeşitlere göre pomolojik özellikleri, özgün satır ve sütun sırası korunarak aşağıda gösterilmiştir.
Nasıl yetiştirilir?
Üretimde kullanılan şeftali çeşitleri
Üretimde; Isabella, Merril Gem Free, Royal Glory, Royal Gem, Extreme Glow, Summer Red, Glohaven, Crest Haven, Extreme July, Red Elegant, J. H. Hale, Extreme 486, Extreme 568, Royal Jim, Black Abdos ve Sırrı çeşitleri kullanılır.
Fidan Temini ve Dikimi
Bahçedeki şeftali ağacı yoğunluğu dekarda 45 ağaçtan fazla olmamalıdır. Meyve bahçeleri meyve kalitesini bozabilecek kirletici kaynaklardan uzak olmalıdır.
Döllenme özellikleri
Şeftali çeşitlerinin çoğu kendine verimlidir. Ancak, coğrafi sınırda yaygın bir şekilde yetiştiriciliği yapılan J. H. Hale çeşidi fizyolojik erkek kısır olup, diğer çeşitlerden herhangi biri ile döllenebilir.
Gübreleme işlemi
Gübreleme, organik ve mineral gübreler kullanılarak yapılır. En az iki yılda bir, üreticinin parselinde tam toprak analizi yapılarak hem toprağın besin elementleri dengesi kontrol edilir hem de üretim için gerekli olan minerallerin belirlenmesi sağlanır. Ayrıca, her yıl yaprak analizinin yapılması önerilmektedir. Bahçelere verilen gübrelerin miktarı ve uygulama zamanı kayıt altına alınır. Gübreleme, üretim ihtiyaçlarına göre toprak ya da yapraktan yapılır.
Sıcaklık ve işlem koşulları
Bitki koruma uygulamaları biyoçeşitliliği koruyacak, zararlıların doğal predatörlerini teşvik edecek ve kimyasal pestisit kullanımını en az düzeye indirecek şekilde yapılır. Bu nedenle öncelikle zararlı ve hastalıklara karşı tuzak kullanımı gibi tedbirler sicilde önerilen önlemlerdir. Ciddi zararlı ve hastalık durumlarında kimyasal pestisitlere, aşağıdaki koşullar dikkate alınarak başvurulmalıdır. Hastalık veya zararlı belirlendiğinde, söz konusu sorunun düzeyine uygun bir mücadele ve ilgili insektisit ya da fungusitler belirlenir.
Dozlar sadece Tarım ve Orman Bakanlığı tarafından önerilen düzeyde kullanılır. Uygulanan ilaçların miktarı ve uygulama zamanı kayıt altına alınır. Tarım ve Orman Bakanlığı tarafından ruhsatlandırılmış ilaçlar kullanılır. Tarımsal ilaç uygulamalarında, uygulama ile hasat zamanı arasındaki süre dikkate alınır. İlaçlar, bitkiler üzerine püskürtüldükten sonra genellikle sıcaklık, ışık, yağış gibi çevresel etkiler nedeniyle zehirliliklerini zaman içinde kaybederler.
Belirli bir süre sonra zehirli kalıntı miktarı insan sağlığı için zararsız bir seviyeye düşer.
Hasat ve olgunlaşma
İlacın kullanımından sonra ürünler üzerindeki kalıntı miktarının insan sağlığı için zararsız seviyeye düşmesi için geçmesi gereken süreye bekleme süresi denir.
Ürünler, gün olarak verilen bu süre geçmeden hasat edilmemeli ve tüketilmemelidir.
Bu süre, ruhsatlı ve yasal her ilacın etiketinde ya da üzerinde yazılıdır. Böylece, ürünler üzerindeki ilaç kalıntı miktarı en aza ve dolayısıyla zararsız seviyeye indirilmiş olur.
Toprak Koruma
Toprak, yabancı ot kontrolü için düzenli olarak sürülür. Toprağın, toprak işleme makineleri kullanımı yerine üretim süreci boyunca bitki örtüsü ya da malç ile kaplanarak korunması sicilde önerilen bir uygulamadır.
Sulama işlemi
Sulama; bahçenin yaşı, verim miktarı ve ağaçların ihtiyacına göre yapılır. Sulamada damla sulama ya da alttan yağmurlama gibi teknikler kullanılır. Aşırı su tüketimine ve besin maddelerinin topraktan yıkanmasına neden olan salma sulama yapılmaz. En iyi sulama zamanı haziran-eylül arasıdır. Aşırı sulamanın ürün kalitesine zarar verebileceği göz önünde tutulmalıdır.
Budama özellikleri
Ağacın havalanması ve sağlıklı dalların yeniden ortaya çıkması için her yıl budama yapılır. Budama için en uygun aylar kasım-nisan arasıdır. Budama; kurumuş, kırılmış ve birbiriyle rekabet halindeki dallar ile hastalıklı dallar kesilerek ağacın açılması ve meyvelerin güneş ışığını iyi bir şekilde alması sağlanacak şekilde yapılır. Budanmış dal parçaları, herhangi bir hastalığa neden olmamaları için budamadan sonra bahçeden uzaklaştırılır.
Seyreltme özellikleri
Şeftali meyveleri yaklaşık 1 cm büyüklüğe ulaştığı zaman ağaç üzerindeki fazla meyvelerin dengeli bir şekilde kopartılmasına seyreltme (tekleme) adı verilir. Seyreltme işlemi, kimyasal madde kullanımı ile ya da elle yapılır. Seyreltme işlemi, meyve çekirdekleri sertleşmeden çağla döneminde yapılır. Lapseki ilçesinde normal iklim koşullarında seyreltme işlemi mayıs ayının başında başlar ve haziran ayının ortasına kadar devam eder.
Hasat işlemi
Normal iklim koşullarında çeşitlerine göre Lapseki Şeftalisi hasat zamanları aşağıdaki gibidir.
Çeşitlere göre hasat takvimi
- Isabella: Haziran ortası-temmuz başı
- Merril Gem Free: Haziran sonu-temmuz ortası
- Royal Glory: Haziran sonu-temmuz ortası
- Royal Gem: Haziran sonu-temmuz ortası
- Extreme Glow: Haziran sonu-temmuz ortası
- Summer Red: Temmuz başı-temmuz ortası
- Glohaven: Temmuz ortası-temmuz sonu
- Crest Haven: Temmuz ortası-temmuz sonu
- Extreme July: Temmuz ortası-temmuz sonu
- Red Elegant: Temmuz sonu-ağustos ortası
- J. H. Hale: Temmuz sonu-ağustos ortası.
Extreme 486: Temmuz sonu-ağustos ortası Extreme 568: Temmuz sonu-ağustos ortası Royal Jim: Temmuz sonu-ağustos ortası Black Abdos: Ağustos sonu-eylül ortası Sırrı: Eylül ortası-ekim başı Şeftalilerin hasat olgunluğuna gelip gelmediği, rengini almaya başlamasından ve sertlik derecesinden anlaşılır. Hasat, meyveleri zedelemeden yapılmalı ve aşağıdaki kurallara uyulmalıdır.
Hasat sırasında uyulacak kurallar
- Hasat, sabah erken saatlerde, 11:00’den önce yapılır.
- Meyveler temiz toplama kaplarına ve kasalarına konulur.
- Hasatta çalışan kişiler eldiven takmalı ya da ellerini temizlemelidir.
Toprağa değen meyvelerin ayrılması
Toprak ile temas eden ürünler ayrılır.
Duyusal ve fiziksel özellikler
Meyveler sınıflandırılmalı ve derecelendirilmelidir. Bu amaçla 04.06.2007 tarih ve 26542 Sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan “Revize Edilen TS 42 Şeftali, TS 1133 Enginar, TS 1205 Taze Biber Standartlarının Dış Ticarette Zorunlu Uygulamaya Konulmasına İlişkin Tebliğ (No: 2007/40)” dikkate alınmalıdır. Bu işlem bahçede yapılabileceği gibi belli bir toplama alanında da yapılabilir. Sınıflandırmanın yapılacağı alan temiz olmalı ve ürünler olası bir kontaminasyona karşı korunmalıdır.
Hasattan sonra pazarlanacak ürünlerde bir örnek ürün oluşturulması için şeftali meyveleri standartlara uygun bir kalite sınıflaması yapılarak pazarlanmalıdır. Şekil, renk, irilik, sertlik vb. gibi kalite özelliklerine göre pazara hazırlanan ürünler üç kaliteye ayrılır.
Bu sınıfa en iyi kalitedeki şeftaliler girer. Şekil, renk, gelişme bakımından çeşide özgü gelişmeyi tamamlamış, sapı üzerinde ve sağlamdır. Bu sınıfa giren şeftaliler renk bakımından birbirleriyle aynı olmalıdır. I. kalite (Birinci sınıf): Bu sınıfa iyi kalitedeki şeftaliler girer. Çeşide özgü nitelikler extrada olduğu gibidir. Hafif şekil, renk ve gelişme kusurları vardır. Meyve eti oldukça sağlam olmalıdır.
Duyusal ve fiziksel özellikler · 2
Bununla beraber; şekil, gelişme yahut renk bakımından hafif özürler bulunabilir. Meyvenin genel görünüşünü ve dayanıklılığını etkilemeyen kabuk özürleri bulunabilir. Bunlar; Uzun şekilli özürlerde özür boyu 1 cm’yi, Diğer özürlerde özürlü alan toplamı 0,5 cm2’yi geçmemelidir. Bu sınıfta sap çukurunda sapın bağlandığı yerde görülen ve çekirdek içine uzanan deliği olan şeftaliler bulunmamalıdır. İkinci kalite (İkinci sınıf): Yeterli kalite demektir.
Bu sınıfa, daha üst sınıflara giremeyen ancak genel özellikleri karşılayan şeftaliler girer. Şekil, gelişme ve renk bakımından meyvenin niteliklerini bozmayan özürler bulunabilir. Meyve kabuğunu zedelememiş olmak koşulu ile sap kopmuş olabilir. Meyve etinde belirgin özürler bulunmamalıdır. Her meyvede; Uzunluğuna boyu 2 cm’yi geçmeyen kabuk özürleri, Bulunduğu takdirde, toplam alanı 1,5 cm2’yi geçmeyen diğer özürler bulunabilir.
Ambalajlama işlemi
Lapseki Şeftalisi karton/ahşap/plastik ambalajlarda tüketiciye sunulur. Şeftaliler tek sıra halinde birbirlerine değmeden dizilir.
Kalite sınıfına göre yüzey kusurları
Ürünün genel görünümünü, kalitesini, muhafaza kalitesini ve ambalâj içinde sunumunu etkilemeyecek çok hafif yüzeysel kusurlara (şekil, gelişme yahut renk bakımından hafif özürler) sahip olabilirler. Ürünün genel görünümünü, kalitesini, muhafaza kalitesini ve ambalâj içinde sunumunu etkilemeyecek aşağıdaki hafif kabuk kusurlara sahip olabilirler. Ürünün kalitesini, muhafaza kalitesini ve ambalâj içinde sunumunu etkilemeyecek kabuk kusurlarına sahip olabilirler.
Üretim dönemi ve muhafaza koşulları nelerdir?
Sınıflandırılmış şeftaliler doğrudan pazara sevk edilmeyecekse +0,5 ile +1 °C’deki soğuk hava depolarında muhafaza edilir.
Üretim yeriyle bağı nedir?
Lapseki ilçesinde Akdeniz ve Karadeniz iklimi arasında geçiş iklimi özelliği gösteren ılıman Akdeniz iklimi hâkimdir. Kar yağışı deniz kıyısına yakın alanlarda çok az, yüksek rakıma sahip alanlarda ise az sayılabilecek düzeydedir. Yağışlar daha çok yağmur olarak kış ve ilkbahar mevsimlerinde gerçekleşir. Lapseki ilçesinin yıllık ortalama sıcaklık değeri 15,1 °C’dir. Ortalama sıcaklık bakımından hiçbir ayın ortalaması 5 °C’nin altına düşmez. Kış ayları ortalama sıcaklığı 5,8 °C’dir.
Bölgede yıllık ortalama yağış 616 mm’dir. Kurak dönemdeki ortalama aylık yağış miktarı 10,97 mm iken, kış aylarındaki miktar ise 89 mm’dir. Yıllık toplam yağışın %43’ü kış aylarında, %28’i sonbaharda, %22’si ilkbaharda ve %7’si ise yaz aylarında düşer. Coğrafi sınırın toprak yapısı genellikle %6 civarında eğimlidir. Coğrafi sınırın yukarıda belirtilen iklim ve toprak yapısı, Lapseki Şeftalisine yoğun aroma, tatlılık ve sertlik kazandırır.
Sıcaklık değerleri
Yaz ayları sıcaklık ortalaması 23 °C, en soğuk ay 6,2 °C ile ocak ayı ve en sıcak ay 24,9 °C ile ağustos ayıdır.
Toprak profili
1 m’ye kadar olan derinlikte killi siltli (%20 – %30 killi %30 – %40 siltli), 1 m’den sonra killi kumlu (%40 – %60 kumlu, %20 – %40 killi) bünyededir. pH seviyesi 7,11–7,79 arasında değişkenlik gösterir.
Deniz ve rüzgâr etkisi
Coğrafi sınırın Marmara Denizi’nin kuzeyine açık olması, Ege Denizi’ne olan yakınlığı, yıl boyu değişik şiddetlerde ve yönlerde rüzgârlı olması kalite özelliklerini olumlu yönde etkiler.
Yaz koşulları
Yaz aylarında sıcaklık ve oransal nem, Akdeniz ve Ege bölgelerindeki kadar yüksek değerlere ulaşmaz.
Tescil ve denetim nasıl yürütülür?
Tescil kapsamı ve işaret kullanımı
1101 tescil numaralı Lapseki Şeftalisi menşe adı olarak 10 Mayıs 2022 tarihinde tescil edilmiştir. Lapseki Şeftalisi ibareli aşağıda yer alan logo ve menşe adı amblemi, ürünün kendisi veya ambalajı üzerinde yer alır. Ürünün kendisi veya ambalajı üzerinde kullanılamadığında, Lapseki Şeftalisi ibareli logo ve menşe adı amblemi, işletmede kolayca görülecek şekilde bulundurulur.
Sicildeki denetim düzeni
Denetimler; Lapseki Ziraat Odasının koordinatörlüğünde; Lapseki Ziraat Odası, Lapseki Kaymakamlığı, Lapseki İlçe Tarım ve Orman Müdürlüğü, Lapseki Belediyesi ile Çanakkale On Sekiz Mart Üniversitesi Ziraat Fakültesi Bahçe Bitkileri Bölümünden ürün konusunda uzman en az 5 kişinin katılımıyla oluşan denetim mercii tarafında gerçekleştirilir. Denetimler düzenli olarak yılda 2 kez üretim ve hasat dönemlerinde yapılır. İhtiyaç duyulması ya da şikâyet halinde her zaman denetim yapılabilir.
Denetime esas kriterlere aşağıda yer verilmektedir. Fidan temini ve dikimi, budama, sulama, gübreleme, bitki koruma, seyreltme, hasat aşamaları başta olmak üzere, yetiştirme sürecinde uygulanan kültürel işlemlerin uygunluğu. Hasat edilen ürünlerin olgunluk durumu, sınıflandırması, depolama ve ambalajlama koşullarının uygunluğu. Lapseki Şeftalisi üretiminde kullanılan şeftali çeşitlerinin özellikleri dikkate alınarak, meyvelerin pomolojik özelliklerinin uygunluğu. Lapseki Şeftalisi ibaresinin, logosunun ve menşe adı ambleminin kullanımının uygunluğu.
Denetim için gerekli olan alet, ekipman, kırtasiye malzemeleri ve denetim formları ile uygun çalışma ortamı, Lapseki Ziraat Odası tarafından sağlanır. Denetim mercii, kamu kuruluşlarından veya özel kuruluşlardan veya bunlarda görevli uzman gerçek veya tüzel kişilerden denetimin gerçekleştirilmesi sırasında faydalanabilir veya hizmet satın alabilir. Tescil ettiren, hakların korunmasında hukuki süreçleri yürütür.
