Coğrafi işaretli ürün · Çanakkale
Çanakkale’nin Bayramiç ilçesinde Golden Delicious çeşidinden yetiştirilir. Kaz Dağı’nın kuzey yamaçlarındaki meyve ince kabuklu ve sert etlidir.
Ürün Künyesi
Sicil belgesini görüntüle ↗Bayramiç Elması nedir?
Bayramiç Elması, Kaz Dağı’nın kuzey yamaçlarında bulunan Bayramiç ilçesinde Golden Delicious çeşidinden üretilen elmadır.
İnce kabuğu, sert meyve eti ve yöre koşullarının etkilediği tat özellikleriyle ayırt edilir.
Ayırt edici özellikleri nelerdir?
Sayısal özellikler
İstatistiki anlamda yöreler arasında farklılık bulunmamasına rağmen numerik olarak Bayramiç Elması’nda kısmen daha yüksek suda erir kuru madde oranına sahip olmuştur.
Toplam şekeri oluşturan indirgen şekerler (glikoz + fruktoz) yönünden bölgelere ait ortalama değerler arasındaki farklılık önemli (p<0,05) bulunmuştur.
Bu özellik önemli bir ayırt edici özelliktir.
Karatenoidler yönünden bölgeler arasında farklılıklar tespit edilmiştir.
Ortalama karatenoid değerleri arasındaki bu farklılık istatistiki yönden önemlidir.
Yöreler arasındaki bu farklılık görsel olarak da algılanabilir.
Sayısal özellikler · 2
Meyveler ortalama 50–75 mm çap, 65–80 mm boy uzunluğuna sahip olup, hafif konik, silindirik şekillidir.
Meyvelerde sap uzunluğu 2 cm, sap kalınlığı 0.2 cm olup standart olarak derin bir sap çukuru ve belirgin bir sap kopma tabakasına sahiptirler.
Diğer yandan, meyve eti sertliği, kabuk kalınlığı, Hue, L değerleri, toplam karatenoid, indirgen şeker, toplam şeker ve titre edilebilir toplam asitlik yönünden yöreler ortalamaları arasındaki farklılık önemli (p<0,05) bulunmuştur.
Meyve tadıyla birlikte hem dayanıklılık hem de yeme sırasında önemli bir kriter olan meyve eti sertliği Bayramiç Elması’nda diğer bölgelere göre daha yüksek bulunmuştur.
Meyve gelişimi sırasında olgunlaşma ile birlikte depo karbonhidrat formu olan nişastanın şekerlere dönüşmesi sonucu toplam şeker içeriği artmaktadır.
Meyvelerdeki şeker içerikleri öncelikli olarak organik asitlerle birlikte meyvenin tadını oluşturduğu için önemlidir.
Sayısal özellikler · 3
Diğer yandan şeker içeriği meyvelerin solunum metabolizmasına ana substrat olmaları ve renk maddeleri sentezine katılmaları nedeniyle de önem arz etmektedir.
Özellikle rakım olarak denizden yükseklik arttıkça gece gündüz sıcaklık farklılıkları ile şeker asit dengesi ile meyvelerin tadı daha özgün olarak oluşabilmektedir.
Bayramiç Elması’nda, meyve şeker içeriği ile birlikte meyvenin tadının oluşmasında çok önemli rolü bulunan titre edilebilir toplam asitlik değeri, diğer bölgelerdeki titre edilebilir toplam asitlik değerleri arasında önemli (p<0,05) farklılık bulunmuştur.
Bayramiç Elması’nda diğer yörelere göre meyve suyunda erimiş madde oranı dolayısıyla şeker içeriğinin yüksek olması, titre edilebilir asit oranının düşük olması meyvenin yeme aşamasında daha tatlı ve leziz olmasına neden olmaktadır.
Ayrıca meyve eti sertliği yönünden bu meyvelerin biraz daha sert olması yeme aşamasında ısırma kalitesi yönünden önemlidir.
Meyve boyutları ve analiz özellikleri
Anaç ve kalemler aynı damızlık parsellerinden alındığı için hemen hemen tüm yetiştirici köylerde elde edilen elma meyveleri çok benzer özellikler göstermektedir.
Çiçek ve meyve seyreltmesi elle yapılmaktadır.
Analizlerde fark bulunmayan özellikler
Yapılan analizlerle elde edilen sonuçlar dikkate alındığında suda çözünebilir kuru madde oranı (%), klorofil-a, klorofil–b, sakaroz içeriği yönünden farklı yöreler ortalama değerleri ile Bayramiç ilçesine ait değerler arasında farklılık saptanmamıştır.
İnce kabuk ve yetişme çevresi
Bayramiç Elması’nın yüksek değere sahip olduğu görülmüştür. Yeme sırasında önemli bir sorun teşkil eden kabuk kalınlığı yönünden Bayramiç Elması daha ince kabuğu ile diğer yörelerde yetiştirilen Golden Delicious elma çeşidi meyvelerinden farklıdır. Kaz Dağının kuzey yamaçlarında yerleşik bulunan ve tipik Karadeniz iklimine sahip Bayramiç ilçesinde Golden Delicious elma çeşidinden üretilen Bayramiç Elması yetiştirilmektedir.
Nasıl yetiştirilir?
Yörede klasik elma yetiştiriciliği yapılmaktadır.
Diğer deyimle çöğür anacı üzerine aşılı 1 veya 2 yaşlı fidanlarla 5.0 x 5.0 m, 5.0 x 6.0m veya 6.0 x 7.0 m sıra üzeri ve sıra arası mesafelerde dikim yapılarak bahçe tesis edilmektedir.
Bayramiç Elması yetiştiriciliğinde herhangi bir amaçla hormon kullanımı söz konusu değildir.
Çeşit, fidan veya tohum seçimi
Anaç damızlığı olarak Bayramiç ilçesinde hizmet veren Gıda Tarım ve Hayvancılık Bakanlığına bağlı mülga Meyvecilik Üretme İstasyonundaki damızlık parsellerindeki bitkilerin tohumları ve bu ağaçlardan alınan aşı kalemleri kullanılmaktadır. Çok eğimli yamaçlarda teraslama yapılarak yapılan yetiştiricilikte elma fidanlarının bu mesafelere uymadan dikildiği de görülmektedir. Verimli bir çeşittir, ancak seyreltme yapılmazsa bir yıl aşırı, ertesi yıl daha düşük verim yani kısmi periyodisite gösterir.
Çöğür anacı üzerine aşılı elma ağaçları diğer klon anaçlarına göre daha uzun süre (25–30 yıl) ekonomik olarak ürün vermektedir.
Ekim, dikim ve aşılama
Bahçe, çöğür anacına aşılı bir veya iki yaşlı fidanlarla kurulur. Sıra üzeri ve sıra arası dikim mesafeleri 5,0 × 5,0 m, 5,0 × 6,0 m veya 6,0 × 7,0 m olabilir.
Bitki gelişimi ve bakım
Verim budaması her yıl yapılmakta ve genel olarak üretici kendi ağaçlarını kendileri budamaktadır. Özellikle gübreleme, sulama gibi işlemlerle yörenin iklim özellikleri meyve eti sertliğini belirleyen pektik maddelerdeki değişim üzerine çok etkili olmaktadır. Bu özellik denizden yükseklik arttıkça ve yörenin içinde bulunduğu ekolojik koşullar ve özellikle gübrelemeye bağlanabilir. Meyve seyreltmesinde haziran dökümünden sonra elle seyreltme yapılmakta, genellikle 40 yaprağa bir meyve düşecek oranda seyreltme yapılmaktadır.
Çiçek ve meyve seyreltmesi elle yapılmaktadır. Bölgede elma yetiştiriciliğinde şekil budamasında merkezi lider terbiye sistemi tercih edilmektedir, daha ileriki yıllarda ağacın daha iyi ışıklanması için goble şekline dönülmektedir.
Hastalık ve zararlılarla mücadele
Yörede elma iç kurdu en etkin zararlı ve kara leke ise en etkin hastalık olarak yetiştiricilikte etkili olmaktadır.
Tamamlayıcı üretim bilgileri
Bayramiç Elması genel olarak bu bölgede çöğür anacı üzerine aşılanarak yetiştirilmektedir. Bayramiç ilçesinde Golden Delicious elma çeşidinin ilk çiçeklenme dönemi nisan ayının ilk haftasında, tam çiçeklenme nisan ayının ikinci veya üçüncü haftalarında gerçekleşmektedir. Ağacı çöğür anacı üzerinde kuvvetli ve yarı-dik yayvan gelişir, dallanması çok iyidir. Soğuklama ihtiyacı (klasik yöntem) ortalama 2600 saat olup, bölgenin konumu, denizden yüksekliği nedeniyle bu konuda bir sorun yaşanmamaktadır.
Sicilde belirtilen bitki koruma uygulaması
Hastalık ve zararlılara karşı elmada ruhsatlı bitki koruma ürünleri kullanılır.
Nasıl hasat edilir?
Hasat ve olgunlaşma
Hasat ise ekim ayının birinci veya ikinci haftalarında yapılabilmektedir. Hasat edilmiş meyvelerde kabuk rengi yeşilden hafif sarıya dönüşür. Hasattan sonra bölgede tahta kasaların kullanımı yaygın olmasına karşın plastik kasa da kullanılabilir.
- Ekolojinin fenolojik ve pomolojik kalite üzerine etkisinin her yıl farklılık göstereceği dikkate alındığında, yapılan ölçümlerde Bayramiç Elması’nın hasat zamanında meyve eti sertliği 7.1–7.3 kg
- suda çözünebilir kuru madde oranı %15.0–15.40
- kabuk kalınlığı 0.068–0.070 cm
- toplam şeker miktarı 12.6–13.0 g/100 g
- titre edilebilir toplam asitlik değeri (malik asit) %0.46–0.51 gram
- meyve zemin rengi (L) 53.45–60.67
- meyve kabuk rengi (Hue değeri) 1.15–1.18
- klorofil-a 3.1–4.0 µg/cm2
- klorofil-b 2.0–2.6 µg/cm2
- toplam karotenoid 0.45–0.52 µg/cm2
- indirgen şeker 9.37–9.90 g/100 g
- sakkaroz miktarı 2.60–3.1 g/100 g aralıklarında değerlere sahiptir
Hasat ve olgunlaşma · 2
Yapılan analizlere göre hasat edilen bölgelerin ortalama toplam şeker miktarları arasında önemli (p<0,05) farklılık tespit edilmiştir. Sakkaroz içeriği yönünden ise hasat bölgeleri arasında ortalama değerler istatistiki olarak farklılık göstermemiş, tüm bölgeler 2.60 – 2.92 g/100 g arasında sakkaroz içermişlerdir. Yapılan LSD testi sonucu hasat edilen meyveler karatenoid içeriği ile yüksek değerler verirken, Bayramiç Elması en düşük karatenoid değerini vermektedir.
Hasat olgunluğu, meyvenin olgunluk kartındaki renk aşamaları izlenerek belirlenir.
Üretim dönemi ve muhafaza koşulları nelerdir?
Depolama süresince meyvenin yeme olumuna geçişi ile meyve kabuk rengi homojen şekilde açık sarı renge dönüşmektedir. İdeal zamanında hasat edilen meyvelerin ideal depolama koşullarında (0°C sıcaklık ve %90–95 oransal nem) 6 ay başarılı bir şekilde depolanabilmektedir. Meyve eti sertliği yönünden Bayramiç Elması’nın daha sert bulunması bu elmaların hem yeme olumu aşamasında hem de özellikle depolama aşamasında dayanıklılık yönünden olumlu bir özelliktir.
6–7 ay gibi uzun sürecek depolamada meyvelerin göstereceği yumuşama onların pazarlama – raf ömrü yönünden de Bayramiç Elması’na bir avantaj sağlayacaktır. Hasadı yapılan elmaların bir kısmı hemen pazarlanmakta geriye kalan önemli bir kısmı bölgede kurulu bulunan soğuk hava depolarında muhafaza edilerek 7–8 ay boyunca pazarlanmaktadır.
Üretim yeriyle bağı nedir?
Yörenin toprak pH değeri 6,81–7,55; CaCO₃ oranı %0,50–13,55; organik madde oranı %1,43–2,40 arasındadır. Topraklar az–orta kireçli, organik madde bakımından az–orta sınıfındadır.
Bölgede toprağı, suyu, yörede tarım arazilerinin çevresinde milli parklar, sit alanlarının bulunması ve üretim yörelerinin ormanlık alanlarla çevrili bulunması ürünlerin aroma, tat, lezzet yönünden yüksek değerlere ulaşmasını sağlamaktadır. Bayramiç Elması’nın özelliklerindeki bu farklılıklar iklim özellikleri, özellikle rakımın yüksek olması nedeniyle gece gündüz sıcaklık farkının yüksek olmasının yanında ışıklanmanın daha iyi olması ve toprak özelliklerinden kaynaklanmaktadır.
Bayramiç’in yükseltisi ve alanı
Bayramiç ilçesi denizden 100–1776 m yükseklikteki yarı dağlık bir alan üzerine kurulu 1275 km2 lik yüzölçümünü kaplamaktadır.
Yükselti ve gece–gündüz farkı
Denizden yükseklik, gece – gündüz sıcaklık farkı ve Kaz dağlarının ekolojisi diğer bölgelere göre ayırt edici farklılıklar yaratmaktadır.
Tescil ve denetim nasıl yürütülür?
Denetim düzeni
Denetleme Kriterleri Denetlemeler yılda üretim aşamasında, hasat zamanında ve depolama sürecinde olmak üzere yılda 3 kez yapılacaktır. Ayrıca herhangi bir şikayet olması halinde denetim yapılacaktır. Üretici tarafından hasat edilen ürünlerin doğrudan pazarlanması veya depolamadan sonra pazarlanması aşamasında ürünün ayırt edici özellikleri dikkate alınarak denetleme yapılacaktır.
Bayramiç Elması’nda bu bölgenin ekolojik özellikleri nedeniyle dış kabuğun diğer bölgelerde yetiştirilen elmalara göre daha ince olması nedeniyle soğuk depolamada depo sıcaklığının 0 °C sıcaklık ve en az %90 oransal neme sahip olması ve aynı özellik nedeniyle hasattan önce depolama performansını artırmak amacıyla herhangi bir kimyasal madde (Ör: Fungusit, 1_MCP) kullanılmaması denetlenecektir. Bu denetimler Bayramiç Ziraat Odasının organizasyonu ile gerçekleştirilecektir.
Etiket ve işaret kullanımı
Logonun genişliği 7,6 cm, yüksekliği 7 cm olup, elma figürü içerisinde üç adet elma figüründen ve “Bayramiç Elması” yazısından ibarettir. Logo üzerindeki elma figürlerinin eni 54 mm ve boyu 59 mm’dir. Logo üzerinde vektörel çizimler ile jpg görseller kullanılmıştır. Logo 7,6 × 7 cm ve 300 dpi formatındadır.
Denetlemelerde yetiştirme sürecinde uygulanan kültürel işlemler (bahçe tesisi, budama, seyreltme, bitki besleme, zirai mücadele, hasat teknikleri, hasat vb) uygulama zamanlarında bölgede yapılacak arazi gözlemleri ve üreticilerin uyguladıkları İyi Tarım Uygulamaları kayıtları ile kontrol edilecektir.
Etiket ve işaret kullanımı · 2
- B: dik çizgi 2,4 mm; genişlik 2,3 mm
- A: dik çizgi 2,4 mm; genişlik 2,6 mm
- Y: dik çizgi 2,4 mm; genişlik 2,4 mm
- R: dik çizgi 2,4 mm; genişlik 2,5 mm
- M: dik çizgi 2,4 mm; genişlik 3,5 mm
- İ: dik çizgi 3,3 mm; genişlik 1,3 mm
- Ç: dik çizgi 3,3 mm; genişlik 2 mm
- E: dik çizgi 2,4 mm; genişlik 2,3 mm
- L: dik çizgi 2,4 mm; genişlik 2 mm
- S: dik çizgi 2,5 mm; genişlik 2 mm
- I: dik çizgi 2,4 mm; genişlik 1,3 mm
Bayramiç Elması coğrafi işareti etiketleme yoluyla kullanılır. Başvuru, 1 Haziran 2016 tarihli ve 29729 sayılı Resmî Gazete’de ilan edilmiştir.
Bayramiç Elması logosu sicilde verilen renk kodlarından oluşur.
Tescil kapsamı ve işaret kullanımı
203 tescil numaralı Bayramiç Elması menşe adı olarak 16.12.2016 tarihinde tescil edilmiştir. Coğrafi işaret koruması 12.03.2013 tarihinden itibaren geçerlidir.
Uzman desteği ve hakların korunması
Üretimin tüm aşamaları Bayramiç Ziraat Odası Başkanlığı koordinatörlüğünde en az 4 kişilik komisyonca denetlenir. Komisyonda Çanakkale Ziraat Odası teknik personeli ve Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi Ziraat Fakültesi Bahçe Bitkileri Bölümü uzmanları yer alır. Denetimler yılda 3 kez ve şikâyette ayrıca yapılır.
Etiket kullanımı
Kullanım biçimi etiketlemedir.
Logonun çizim özellikleri
Dış çizgi kalınlığı lpt, çizim çizgi kalınlıkları lpt, yazı fontu HumstSlab 712 Blk BT, yazı büyüklüğü 10 puntodur.
