Coğrafi işaretli ürün · Bursa
Bursa’daki belirlenmiş üretim alanlarında Bayrampaşa çeşidinden yetiştirilen, iri ve basık başlı, geniş çiçek tablalı enginardır.
Ürün Künyesi
Sicil belgesini görüntüle ↗Hasanağa Enginarı nedir?
Hasanağa Enginarı, Bayrampaşa (Cynara scolymus L. cv. Bayrampaşa) çeşidinden üretilen, iri ve basık başlı enginardır.
Şeker ve yağ oranı, diğer bölgelerde yetiştirilen Bayrampaşa enginarlarından ayrılmasında rol oynar. Coğrafi kapsamı yalnız Hasanağa Mahallesiyle sınırlı değildir.
Ayırt edici özellikleri nelerdir?
Hasanağa Enginarı iri ve basık başlı özellik gösterir.
Ürün şeker ve yağ oranının yüksek olmasıyla ünlenmiştir.
Hasanağa Enginarı, Bayrampaşa enginar çeşidinden üretilir.
Bu nedenle lezzeti yoğundur ve ağızda acı bir tat bırakmaz.
Sicildeki özellikler, ilk ölçüm satırı da korunarak aşağıdaki tabloda verilir.
Tablo-1: Hasanağa Enginarı Kimyasal ve Fiziksel Özellikleri
Sicil belgesinin 2. sayfasında yer alan hasanağa enginarı kimyasal ve fiziksel özellikleri, özgün satır ve sütun sırası korunarak aşağıda gösterilmiştir.
Tabloyu görüntüle · 8 kayıt
Sicil belgesinin 2. sayfasında yer alan hasanağa enginarı kimyasal ve fiziksel özellikleri, özgün satır ve sütun sırası korunarak aşağıda gösterilmiştir.
Tabloyu küçük ekranda yatay kaydırarak inceleyebilirsiniz.
| Özellik | Değer |
|---|---|
| L değeri (Hunter-Lab) | 67,50-80 |
| a değeri (Hunter-Lab) | 1-4,50 |
| b değeri (Hunter-Lab) | 32.50-39 |
| Tabla Çapı (cm) | 1,60-1,85 |
| Tabla Yüksekliği (cm) | 8-10 |
| Kuru Madde (%) | 15-21 |
| Şeker Oranı (%) | 2-2,5 |
| Yağ Oranı (%) | 0,80-1,80 |
Bitki ve meyve özellikleri
Aynı zamanda iri çiçek tablası taşır.
İri çiçek tablası nedeniyle konserve üretiminde tercih edilmektedir.
Hammadde ve bileşim
Duyusal değerlendirmede 5’li hedonik skala kullanılır ve değerlendirmede pişirilmiş enginarlar her bir kriter için en az 4 puan alır.
Duyusal analiz ölçütleri
Pişirilmiş örneklerin duyusal değerlendirme ölçütleri sicil tablosunda ayrı ayrı verilir.
Tablo-2: Hasanağa Enginarı Duyusal Özellikleri
Sicil belgesinin 3. sayfasında yer alan hasanağa enginarı duyusal özellikleri, özgün satır ve sütun sırası korunarak aşağıda gösterilmiştir.
Tabloyu görüntüle · 4 kayıt
Sicil belgesinin 3. sayfasında yer alan hasanağa enginarı duyusal özellikleri, özgün satır ve sütun sırası korunarak aşağıda gösterilmiştir.
Tabloyu küçük ekranda yatay kaydırarak inceleyebilirsiniz.
| Duyusal Özellikler | Açıklama |
|---|---|
| Sertlik (1: sert … 5: yumuşak) | Yumuşak olur. |
| Kılçıklılık (1: çok kılçıklı … 5: kılçıksız) | Tadım yapıldığında ağıza kılçık gelmez. |
| Lif Sıklığı (1: çok sık lifli … 5: seyrek lifli) | Lifleri seyrek olur. |
| Aroma (1: zayıf … 5: yoğun) | Aroması yoğun olur ve ağızda acı bir tat bırakmaz. |
Duyusal değerlendirmedeki pişirme koşulu
Sicildeki duyusal analiz, vakumlu ambalajda Sous Vide yöntemiyle 60 °C’de 40 dakika pişirilip oda sıcaklığında soğutulan enginara ilişkindir. Bu koşullarda kılçıksız, hafif şekerli, acılık hissi vermeyen ve hoş kokulu olarak tanımlanır. Bu işlem analizin hazırlık koşuludur.
Nasıl yetiştirilir?
Toprak Hazırlığı
Sicilin üretim takviminde toprak hazırlığı ağustos–eylül; fide dikimi, seyreltme ve ana kök bırakma kasım; kök ayıklama mart; sulama nisan–mayıs olarak verilir. Gübreleme kasım–mayıs döneminde 18:46:0 ve 20:20:0 (azot, fosfor, potasyum sırasıyla) gübrelerle tanımlanır. Zirai mücadele bölümünde bakır sülfat, Bordo bulamacı ve Captan başta olmak üzere ruhsatlı ürünler anılır.
Dip sürgünüyle çoğaltma ve arazi hazırlığı
Hasanağa Enginarı vegetatif yolla çoğaltılır. Bu amaçla homojen bitki özelliği gösteren görünüş olarak açılma göstermemiş enginar plantasyonlarındaki dip sürgünlerinden yararlanılır. Toprak hazırlığı yapılırken arazi 50–80 cm derinliğinde işlenir. Derin işlemeden sonra birkaç gün toprak havalandırılır, Disk-Harrow ile inceltilir ve sonrasında dikim yerleri hazırlanır. Hasanağa Enginarının çoğaltması dip sürgünleri ile yapılır.
Haşlanan tablaların soğutulması
Enginar tablaları haşlama suyundan çıkarılıp bekletilmeden 15–25 °C suya aktarılır. Suyun sıcaklığı bu aralıkta korunarak tablalar oda sıcaklığına gelene kadar soğutulur.
Bu işlem enginarlar oda sıcaklığına gelene kadar sürer. Soğuyan enginarlar büyüklüğe göre cam kavanoza koyulur ve üzerine soğumuş haşlama suyu eklenir. Kapağı kapatılan cam kavanoz kapağın tam kapanması için yaklaşık 10 dakika kaynar suyun içinde bekletilir. Ürünün dondurulmasında izlenilen belirli bir yöntem yoktur.
İlkbaharda dip sürgünlerinin alınması
Mart ve nisan aylarında, seçilen ocaklardaki bitkilerin etrafı 10–12 cm derinlikte dikkatlice açılır ve dip sürgünleri keskin bir bıçak veya çapa ile kesilerek alınır. Alınan sürgünlerde hafif bir yaprak temizliği yapılır ve dip sürgünleri çaplarına göre gruplandırılarak 30×10 cm mesafeler ile bahçede hazırlanarak dikilir. Dikimi takiben can suyu verilir. Dikilecek olan dip sürgünlerinin kök boğaz çapının 2,0–2,5 cm olması köklendirme oranını artırır.
Köklenme ve yaz dinlenmesi
Dip sürgünlerinin köklenmesi için sulama çok önemlidir. Sulama yapılması dip sürgünlerinin gelişimini olumlu yönde etkilemektedir. Haziran ayı başına kadar sulama, çapalama ve gerekli ise gübreleme yapılır. Dip sürgünleri mart ayı içinde dikilmiş ise bitkilerde 5–6 hakiki yaprak ve iyi gelişmiş bir kök yapısı sağlanır. Bu aşamadan itibaren yaklaşık olarak haziran ayı ortasına kadar köklendirme parselinin suyu kesilir ve bitki dinlendirme dönemine sokulur.
Uyandırma suyu ve esas yere dikim
Ağustos ayı başında uyandırma suyu verilerek 2–3 gün beklenir. Dinlenme dönemini geçiren kökler uyandırma suyunu alınca gözler faal duruma geçer ve hızla sürgün verir. Bu sürgünler toprakta belirince bel küreği ile dikkatlice sökülür ve esas yerlerine dikilir. Dip sürgünlerinin esas yerlerine dikimi genellikle 100 × 60–70 cm mesafeler ile yapılır. Uyandırma suyu verildikten sonra toprakaltı kök sistemindeki uyur gözden oluşan çok sayıdaki dip sürgünü temizlenir ve seyreltilir.
Sonbaharda ocak ve sıra düzeni
Sonbahar döneminde ocaklar açılarak toprakaltı gövdesine ulaşılır ve gelişen dip sürgünlerinden en kuvvetli gelişen iki üç tanesi bırakılır, diğerleri kesilerek atılır. Dikime hazır hale getirilen tarlada 1 m ara ile karıklar açılır ve bu karıkların boyun noktalarına 60–70 cm ara ile dip sürgünlerinin söküm derinliğine açılan çukurlara dikim yapılır. Dikim sonrası can suyu sulama yapılır.
Çapalama ve dönemsel sulama
Köklendirilmiş veya köksüz dip sürgünlerinin esas yerlerine dikiminden sonraki gelişme dönemlerinde sıra araları ve sıra üzerlerinde gelişen yabancı otları temizlemek ve toprağı kabartmak amacıyla çapalama yapılır. Çapalama, mevsime bağlı olarak üretim dönemi boyunca 2–3 kez yapılır. Ağustos ayı başından itibaren (uyandırma suyu) ve kış mevsimi boyunca düzenli ve yeterli miktarda su verilir. Kış mevsiminde gerekli olan su genellikle yağışlardan sağlanır.
Başların kesilmesi ve ürün seçimi
Hasat döneminde yağışlar yetersiz ise sulama yapılır. Enginar başları yeterli iriliğe ulaşınca hasat yapılır. Hasat, nisan-mayıs aylarında enginar başlarının 15–20 cm altından sap ile birlikte keskin bir bıçak yardımıyla kesilmesi ile yapılır. Ürün taze, dondurulmuş veya konserve olarak tüketiciye sunulur. Çiçek tablaları olgunlaştıktan sonra konserve yapılır veya taze tüketilir. Taze tüketimde şekil ve büyüklük şartı yoktur.
Sicildeki konserve hazırlama yöntemi
Konserve yapımında büyük, orta ve küçük boy enginarlar boylarına göre ayrılarak kullanılır. Hasanağa Enginarı konserve yapılırken enginar tablaları kararmaması için hızlı bir şekilde soyulur ve daha önceden limon suyu (%1) ve tuz (%2) ilave edilerek hazırlanan kaynar suyun içerisine atılır. Kaynar suya atılan enginar tablaları 1–2 dakika bekletilip çıkarılır. Haşlama suyu daha sonra enginar konservesinin konulacağı cam kavanozlara konulmak üzere soğumaya bırakılır.
Nasıl hasat edilir?
Hasat nisan–mayıs aylarındadır; üretim takviminde nisan sonu–mayıs başı ayrıca belirtilir.
Geççi çeşit özelliği
Türkiye’deki diğer enginarlar ile karşılaştırıldığında geççi çeşittir.
Taze, konserve ve dondurulmuş sunum
Ürün işlenmemiş halde taze enginar, konserve ve dondurulmuş olarak satılır.
Üretim dönemi ve muhafaza koşulları nelerdir?
Konserve kavanozları kaynar sudan çıkarılıp soğutulduktan sonra güneş görmeyen serin ortamda en fazla 1 yıl muhafaza edilir.
Üretim yeriyle bağı nedir?
Hasanağa’daki üretim bağı
Hasanağa Enginarının coğrafi sınırı yalnız Hasanağa Mahallesiyle sınırlı değildir; sicilde Bursa’nın farklı ilçelerinde adları belirtilen mahalleleri kapsar.
Geçmişi ve yöredeki yeri nedir?
Bursa yemek kültüründeki yeri
Bursa halk kültürü ve tarihine ilişkin çalışmalar enginarın Bursa ili ve Hasanağa Mahallesi için ayrı bir ekonomik anlam taşıdığını ve Bursa yemek kültüründe geçmişten beri gelen bir yeri olduğunu göstermektedir.
Sicildeki arkeolojik anlatım
Sicilin tarihçe anlatımı, Uluabad Gölü çevresindeki kazılarda MÖ 350 yıllarına ait sikkelerde kerevit ve enginar resimleri bulunduğunu belirtir.
Tescil ve denetim nasıl yürütülür?
Tescil kapsamı ve işaret kullanımı
533 tescil numaralı Hasanağa Enginarı menşe adı olarak 11 Eylül 2020 tarihinde tescil edilmiştir. Hasanağa Enginarı ibaresi ve menşe adı amblemi ürünün ambalajı üzerinde yer alır. Ürünün ambalajı üzerinde kullanılamadığında, Hasanağa Enginarı ibaresi ve menşe adı amblemi, işletmede kolayca görülecek şekilde bulundurulur.
Kuru madde ve renk analizleri, 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanununun 53’üncü maddesinde belirtilen coğrafi işaret hakkına tecavüz iddiasının yargıya taşınması halinde yapılır.
Denetim düzeni
Hasanağa Enginarının denetimi Bursa Nilüfer Belediyesinin koordinatörlüğünde Bursa Nilüfer Belediyesi, Uludağ Üniversitesi Ziraat Fakültesi, Bursa İl Tarım ve Orman Müdürlüğü ve Bursa Ziraat Odasından konuda uzman birer personelin katılımıyla oluşturulan denetim mercii tarafından gerçekleştirilir. Denetimler Hasanağa Enginarının hasat edilmeye başlandığı nisan ayı sonu itibariyle başlar. Denetimlerden biri hasat sırasında, biri taze ürün üzerinde olmak üzere 2 kez yapılır.
Hasat esnasında yapılan denetlemede, üreticilerin hasada kadar yapmış oldukları üretim uygulamaları denetlenir. Denetleme şikâyet halinde her zaman yapılır. Taze ürünlerin analizinde aşağıda belirtilen kriterler dikkate alınır. Dondurulmuş ürünler de taze ürünler ile aynı nitelikleri taşır. Konserve ürünlerde ise tuz ve limon ilavesi nedeniyle duyusal analiz taze ürün analizi ile benzerlik göstermez. Bu nedenle sadece taze ürünlerin analiz edilir.
Denetim düzeni · 2
Denetim üretim metodu ve ürün üzerinde olmak üzere 2 farklı aşamada yapılır: Ürünün ekimi, çoğaltılması, sulaması, gübrelenmesi ve zirai mücadelesi gibi üretim aşamaları “Üretim metodu” başlığına uygun olarak yapılır. Ürünün hasat sonrası işlenmemiş taze, dondurulmuş ve konserve olarak hazırlanır. Dondurulmuş ve konserve ürünler “Üretim metodu” başlığında yer verilen şekilde hazırlanır.
Denetim bölümünde tabla çapı 1,60–1,85 cm, tabla yüksekliği 8–10 cm; kuru madde %15–21, şeker %2–2,5 ve yağ %0,8–1,80 olarak yazılmıştır. Hunter-Lab renk değerleri L için 67,50–80, a için 1–4,50 ve b için 32,50–39’dur. Duyusal inceleme için vakumlu ambalaj açılmadan Sous Vide yöntemiyle 60 °C’de 40 dakika pişirilip oda sıcaklığında soğutulan örnek kullanılır.
Denetim düzeni · 3
Duyusal değerlendirmede örneğin yumuşak, kılçıksız, seyrek lifli ve yoğun aromalı olması; ağızda acı tat bırakmaması aranır. Bu dört ölçütün her birinde beşli hedonik skalada en az 4 puan gerekir. Satış yerinde Hasanağa Enginarı ibaresiyle sunulan ürünlerden rastgele numune alınır. Numune sayısını, örnekleme hacmine göre denetim mercii belirler.
Denetim mercii, kamu kuruluşlarından veya özel kuruluşlardan veya bunlarda görevli uzman gerçek veya tüzel kişilerden denetimin gerçekleştirilmesi sırasında faydalanabilir veya hizmet satın alabilir. Tescil ettiren, hakların korunmasında hukuki süreçleri yürütür.
