Coğrafi İşaret Rehberi
Geleneksel Ürün Adı Nedir?
Menşe adı veya mahreç işareti kapsamına girmeyen; bir ürünü tanımlamak için en az otuz yıldır kullanıldığı kanıtlanan ve geleneksel yöntem, bileşim ya da malzemeyle bağlantılı adlara sağlanan özel korumadır.
En sade anlatımla: Korunan şey ürünün belirli bir şehirden gelmesi değil; adının ve üretim geleneğinin uzun zamandır biliniyor olmasıdır.
Geleneksel ürün adında belirlenmiş bir coğrafi sınır aranmaz. Esas olan en az otuz yıllık kullanım ve ürünün geleneksel karakteridir.
Geleneksel ürün adının hukuki anlamı
6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanununa göre geleneksel ürün adı; menşe adı veya mahreç işareti kapsamına girmeyen, ilgili piyasada bir ürünü tarif etmek için geleneksel olarak en az otuz yıl süreyle kullanıldığı kanıtlanan ve kanunda belirtilen geleneksellik şartlarından en az birini taşıyan addır.
Bu koruma ürünün coğrafi kökenine değil; yerleşmiş adına, üretim veya işleme biçimine, bileşimine ya da kullanılan geleneksel hammadde ve malzemeye dayanır. Bu nedenle geleneksel ürün adı, hukuken menşe adı ve mahreç işaretinden ayrı bir koruma kategorisidir.
Bir adın tescili için üç temel koşul
Coğrafi işaret kapsamı dışında olmalı
Ad, menşe adı veya mahreç işareti tanımına girmemelidir; koruma belirli bir coğrafi alana dayanmaz.
En az otuz yıllık kullanım
Adın ilgili piyasada ürünü tanımlamak için geleneksel olarak en az otuz yıldır kullanıldığı kanıtlanmalıdır.
Geleneksel karakter
Ürün geleneksel yöntem veya bileşimden kaynaklanmalı ya da geleneksel hammadde veya malzemeden üretilmelidir.
“En az otuz yıldır kullanılıyor” şartı ne anlama gelir?
Otuz yıl ölçütü, bir tarifin veya adın yalnızca eski görünmesini değil; ilgili piyasada ürünü tanımlayan yerleşmiş bir kullanımının bulunmasını arar. Bu kullanım yayınlar, kitaplar, menüler, ticari belgeler, arşiv kayıtları veya başka güvenilir kanıtlarla ortaya konabilir.
Buradaki süre, başvuru sahibinin ürünü kaç yıldır ürettiğini değil, adın piyasada ürünü tarif etmek için ne kadar süredir kullanıldığını ifade eder. Yeni kurulmuş bir kurum da gerekli tarihsel kanıtları sunabiliyorsa geleneksel ürün adı başvurusunda bulunabilir.
Geleneksel karakter hangi iki yolla kurulabilir?
1. Geleneksel yöntem veya bileşim
Ürün, uzun süredir devam eden bir üretim ya da işleme yönteminden veya geleneksel bir bileşimden kaynaklanabilir. Koruma, tescil belgesinde açıklanan yöntemin ve ürün özelliklerinin sürdürülmesine yardımcı olur.
2. Geleneksel hammadde veya malzeme
Ürün, geleneksel olarak kullanılan belirli bir hammadde veya malzemeden üretilmiş olabilir. Burada önemli olan malzemenin yalnızca eski olması değil, ürünün geleneksel kimliğini oluşturan unsur olarak tescil belgesinde tanımlanmasıdır.
Kanuna göre bu iki koşuldan en az birinin sağlanması yeterlidir; bazı ürünlerde her ikisi birden bulunabilir.
Menşe adı, mahreç işareti ve geleneksel ürün adı arasındaki fark
| Ölçüt | Menşe adı | Mahreç işareti | Geleneksel ürün adı |
|---|---|---|---|
| Korumanın temeli | Ürünün esas nitelikleri ile coğrafyanın doğal ve beşerî unsurları arasındaki sıkı bağ. | Ürünün niteliği, ünü veya diğer özelliği ile coğrafi alan arasındaki bağ. | En az otuz yıllık ad kullanımı ve geleneksel yöntem, bileşim veya malzeme. |
| Coğrafi sınır | Vardır. | Vardır. | Yoktur. |
| Üretim yeri | Bütün aşamalar belirlenen coğrafi alanda gerçekleşir. | Aşamalardan en az biri belirlenen coğrafi alanda gerçekleşir. | Belirli bir coğrafi alan zorunluluğu yoktur; tescil belgesindeki yöntem ve özellikler önemlidir. |
| Resmî amblem | Kırmızı. | Yeşil. | Turkuaz. |
Diğer kavramlar için Menşe Adı Nedir? ve Mahreç İşareti Nedir? rehberlerini inceleyebilirsiniz.
Bir örnek: Ezo Gelin Çorbası
TÜRKPATENT, Ezo Gelin Çorbası adını geleneksel ürün adına örnek olarak açıklar. Bu koruma, çorbanın belirli bir coğrafi sınır içinde hazırlanmasını değil; tescil belgesinde tanımlanan geleneksel ürün özellikleri ve üretim yöntemine uygunluğunu esas alır.
Bir işletmenin yalnızca “geleneksel”, “ev yapımı” veya “eski usul” ifadelerini kullanması ürünü tescilli geleneksel ürün adı hâline getirmez. Güncel tescil durumu TÜRKPATENT Coğrafi İşaretler Portalından kontrol edilmelidir.
Turkuaz geleneksel ürün adı amblemi ne anlatır?
Sayfanın üst bölümündeki turkuaz-sarı amblem, birlikte kullanıldığı adın TÜRKPATENT nezdinde geleneksel ürün adı olarak tescil edildiğini gösterir. Bu amblem bir marka veya kalite yarışması işareti değildir.
Menşe adı ve mahreç işaretinde uygun coğrafi işaret ambleminin kullanımı zorunludur. Geleneksel ürün adında ise korumanın işleyişi farklıdır: Türkiye’de tescilli geleneksel ürün adına sağlanan hukuki koruma, adın resmî geleneksel ürün adı amblemiyle birlikte kullanıldığı hâllerde doğar.
- Amblem, tescilli adla birlikte kullanılır.
- Amblem kullanılarak sunulan ürün tescil belgesindeki şartlara uygun olmalıdır.
- Amblemin şekli, rengi ve üzerindeki yazılar değiştirilemez.
- Amblem çapı 15 milimetreden küçük olamaz.
- Amblemsiz kullanım, geleneksel ürün adı korumasından aynı biçimde yararlanmaz.
Geleneksel ürün adını kimler kullanabilir?
Geleneksel ürün adı tek bir işletmeye ait marka gibi özel bir üretim tekeli oluşturmaz. Tescil belgesindeki ürün özelliklerini ve üretim yöntemini karşılayan üreticiler, işleyiciler veya pazarlamada faaliyet gösteren kişiler adı resmî amblemle birlikte kullanabilir.
Amblemle birlikte yapılan korumalı kullanım, tescilde belirtilen şartlara uyumu ve denetimi beraberinde getirir. Böylece tüketici, adın yalnızca pazarlama amacıyla kullanılmadığını; tanımlanmış geleneksel özelliklere dayandığını anlayabilir.
Sık karıştırılan noktalar
Geleneksel ürün adı bir coğrafi işaret midir?
Menşe adı ve mahreç işareti gibi coğrafi alana dayanan bir coğrafi işaret türü değildir. 6769 sayılı Kanunda coğrafi işaretlerle birlikte düzenlenen, fakat geleneksel karaktere dayanan ayrı bir koruma kategorisidir.
Ürünün belirli bir şehirde üretilmesi gerekir mi?
Hayır. Geleneksel ürün adında belirlenmiş coğrafi sınır bulunmaz. Ürünün tescil belgesinde açıklanan yöntem, bileşim, hammadde ve diğer özelliklere uygun olması gerekir.
Otuz yıldan eski her yemek tescil edilebilir mi?
Hayır. Adın piyasada ürünü tanımlamak için en az otuz yıldır kullanılması ve ayrıca geleneksel yöntem, bileşim veya malzeme şartlarından en az birini karşılaması gerekir.
“Geleneksel” kelimesini kullanmak tescil anlamına gelir mi?
Hayır. Tescil, TÜRKPATENT nezdindeki başvuru ve inceleme süreci sonunda gerçekleşir. Ambalajdaki veya menüdeki “geleneksel” sözcüğü tek başına hukuki statü oluşturmaz.
Amblem kullanılmazsa ne olur?
Türkiye’de geleneksel ürün adı koruması, tescilli adın resmî amblemle birlikte kullanılması şartına bağlıdır. Amblemsiz kullanımda tescil belgesindeki şartlara uyma ve geleneksel ürün adı korumasından yararlanma aynı şekilde doğmaz.
Resmî Kaynaklar
Coğrafi İşaretler Portalı · Geleneksel Ürün Adı Nedir?↗ TÜRKPATENT · Coğrafi İşaret ve Geleneksel Ürün Adı↗ Coğrafi İşaretler Portalı · Tüketiciler İçin↗ Coğrafi İşaretler Portalı · Amblem Nasıl Kullanılır?↗ Coğrafi İşaretler Portalı · Mevzuat ve Kılavuzlar↗Üç temel kavramı birlikte inceleyin
Mahreç İşareti Nedir? ve Menşe Adı Nedir? rehberleriyle üç koruma türü arasındaki farkları karşılaştırabilirsiniz.