Coğrafi işaretli ürün · Türkiye
Kars’ın Sarıkamış ilçesinden elde edilen amorf volkanik camdır. Genellikle siyah ve kahverengidir; opak örnekleri masaj taşında, yarı saydam ve renkli örnekleri süs eşyalarında kullanılır.
Ürün Künyesi
Sicil belgesini görüntüle ↗Sarıkamış Obsidyen Taşı nedir?
Sarıkamış Obsidyen Taşı yarı değerli süs taşı sınıfındadır. Sarıkamış Obsidyen Taşı; Sarıkamış ilçesinde çıkan ve kristal yapısı olmayan volkanik kökenli kayaçtan elde edilen volkanik camdır.
Ayırt edici özellikleri
Renklere göre kimyasal bileşim
Sicilde siyah ve kahverengi obsidyenin mineral yüzdeleri ve metalik madde değerleri ayrı verilmiştir. Yüzde ve ppm birimleri ile alt sınır işaretleri tabloda korunur.
Tablo-2: Sarıkamış Obsidyen Taşının, renklerine göre bileşiminde bulunan mineral maddeler
Sicil s.3: siyah ve kahverengi taşlar ayrı tutulmuş, yüzde ve ppm alt başlıkları her satırda belirtilmiştir.
Ayırt edici özellikler
Atomik yapısı bütünüyle düzensiz olup amorf yapıdadır.
Yüzey ve yüzeye yakın yerlerde oluşur.
Sarıkamış Obsidyen Taşı çoğunlukla damarlar (dayklar) şeklinde bulunur.
Sarıkamış Obsidyen Taşının damarları, yoğun ve kırık-çatlaklı olup yer yer perlitleşmeler oluşur.
Obsidyen damarları içinde ışınsal perlit lifleri nadiren görülür.
Bu ışınsal perlitler 40 cm’ye ulaşan çaptadır.
Sarıkamış Obsidyen Taşının rengi, genellikle siyah ve kahverengi olup siyaha daha sık rastlanır.
Siyah Sarıkamış Obsidyen Taşı, midye kabuğu şeklinde kırılım özelliğine sahiptir.
Siyah obsidyenler arazi yüzeyinde veya yol yarmaları tarafından kesilen 10–50 cm kalınlığında damarlar şeklinde bulunur.
Kahverengi Sarıkamış Obsidyen Taşı; arazideki yol yarmaları sonucu açığa çıkmış damarlar içinde siyah obsidyenlerle karışık olarak bulunur.
Siyah obsidyenlere göre daha küçük çap ve kütleye sahip olup ortalama 10–15 cm kalınlığında, 50 g-1 kg ağırlığındadır.
Bu nedenle kahverengi obsidyenler; kolye, yüzük ve tesbih gibi küçük eşya imalatı için uygundur.
Parlak ve camsı yapıda olmalarına rağmen ışığı geçiren formda değildir.
Biçim ve ölçüler
Yapısı ince olduğundan kırılmaya meyillidir ve şekil verilmesi oldukça zordur.
Perlitleşme, kırık-çatlaklar boyunca gelişir ve ince obsidyen damarlarında az, damarlarda ise daha fazladır.
Perlit lifleri arasında milimetrik boyutlarda korunmuş obsidyen parçaları bulunabilir.
Arazi yüzeyinde bulunanlar yaklaşık 5–30 cm çapında, 1–3 kg ağırlığındadır.
Midye kabuğu şeklinde, kristal veya kalem biçimli kırınımlar gösterir.
Hammadde ve bileşim
Opak yüzeyli obsidyenler masaj taşı, yarı saydam olanlar ise süs eşyası üretiminde kullanılır.
Perlit ve obsidyenin renkleri
Çoğunlukla santimetrik kalınlıklarda görülen perlitleşmeler; lifsi, sedefimsi parıltılı, gri, yeşilimsi-gri renklidir.
Az miktarda yeşil ve karışık saydam renkte de bulunur.
Kahverengi obsidyenler; salt kahverengi veya maun (mahogany) olarak da nitelendirilen, kahverengi içinde siyah obsidyen damarlı veya lekeli renklerde ya da kahverengi içinde beyaz perlit karışımlı beyaz lekeli şekilde bulunur.
Tablo-1: Sarıkamış Obsidyen Taşının bazı özellikleri
Sicil belgesinin 2. sayfasında yer alan sarıkamış obsidyen taşının bazı özellikleri, özgün satır ve sütun sırası korunarak aşağıda gösterilmiştir.
Tabloyu görüntüle · 8 kayıt
Sicil belgesinin 2. sayfasında yer alan sarıkamış obsidyen taşının bazı özellikleri, özgün satır ve sütun sırası korunarak aşağıda gösterilmiştir.
Tabloyu küçük ekranda yatay kaydırarak inceleyebilirsiniz.
| Özellik | Değer |
|---|---|
| Renk | Siyah ve kahverengi |
| Ana bileşenler | Volkanik cam |
| Doku | Masif |
| Tane büyüklüğü | İnce taneli |
| Sertlik (Mohs ölçeği) | 5-6 |
| Şekil | Midye kabuğu şeklinde(konkoidal) |
| Doku | Hiyalin |
| Atomik yapı | Düzensiz, amorf |
Sarıkamış Obsidyen Taşı Nasıl Çıkarılır ve İşlenir?
Toplama, sınıflandırma ve kaba kesim
Sarıkamış Obsidyen Taşı, yüzey ve yüzeye yakın yerlerde tabakalar arasında damar halinde bulunduğu için araç kullanılmadan elle toplanır. İstenilen ebatta çıkarılabilir. Toplanan / çıkarılan Sarıkamış Obsidyen Taşları, araçlarla işlenecekleri fabrikalara getirilerek boyut ve renge göre sınıflandırılır. Bu sınıflandırmada opak obsidyenler masaj taşı; yarı saydam ve renkli olanlar ise süs eşyası üretiminde kullanılmak üzere ayrılır.
Isınma ve sürtünmeyi minimize etmek için kaba kesim makinesindeki bıçak ve yontuculara bor yağı sürülür ve sınıflandırılmış obsidyenler, 5–10 cm kalınlığında dilimler halinde kesilir. Kesim işleminde; çatlaklara, damarlara, sıvı veya gaz kapanımlarına ve gelişmiş dilinim yüzeylerine dikkat edilerek kapanımlar, taşların merkezinde tutulur. Birden fazla dilinim gelişmiş olan taşlar kesilmez. Dilinimi olan taşlarda kesim yapılacaksa kesim yönü, zayıflık yönüne paralel olacak şekilde ayarlanır.
Küçültme, kabaşon ve fasetleme
Kaba kesimle elde edilen dilimler, dilim makinelerine aktarılarak üretimi hedeflenen kolye ucu, tespih tanesi gibi nihai ürünlerin boyutlarına göre kesilip küçültülür. Küçültülen taşlar, piyon adı verilen aparatlara yapıştırıcıyla yapıştırılır; hattaki ürün kalıplarına paralel olarak şekillendirme yapan kabaşon makinelerine takılır ve ürüne son şekli verilerek tutucu piyonlardan ısı verilerek ayrılır. Süs eşyası üretiminde kullanılacak Sarıkamış Obsidyen Taşı, kabaşon makinesinde şekillendirilerek kubbe şekli verilir.
Kabaşon işlenecek taş en çok oval, yuvarlak veya serbest formlarda işlenir. Fasetleme işlemi, Sarıkamış Obsidyen Taşının ışığı yansıtma açıları hesaplanmış desenlere göre şekillendirilmesi amacıyla yapılır. Desen seçilirken en fazla yansıma, en iyi renk veya her ikisi birden amaçlanır. Seçilen desene göre her bir yüzeyin birbiriyle nokta olarak birleşmesi esas alınarak işlem uygulanır.
Boncuk, delme ve kenar düzeltme
Küre veya boncuk şekli verilecek Sarıkamış Obsidyen Taşı, küre-boncuk makinesinde 1,5–8 mm arasında küre haline getirilir. Daha büyük küreler elde etmek için kabaşon makinesi kullanılır. Sarıkamış Obsidyen Taşını delmede kullanılan delme makineleri, çok yüksek devirli elektrik motoruna sahiptir. Bu özellik, delme işleminde taşın çatlamasını veya kırılmasını engeller.
İşlem sırasında delme kolu taş üzerinde yeterince dik tutulmalı ve sürtünmeden doğan ısıyı önlemek için taş üzerine su dökülmelidir. Delme makinelerinde oyma ve kabartma gibi işlemler de yapılabilir. Sarıkamış Obsidyen Taşının sivri köşe ve keskin kenarları, taşların tambur makinesi içinde silisyum karbür tozları ile döndürülmesi suretiyle düzeltilir. Tamburdan çıkarılan taşlar yıkanır ve silisyum karbür tozları temizlenir.
Tamburda parlatma ve elle cilalama
Daha sonra taşlar tambura konur ve yine döndürülerek parlatma işlemi yapılır. Düzeltme ve parlatma amacıyla kullanılan makineler, dönme hareketiyle ve titreşim hareketiyle çalışanlar olmak üzere ikiye ayrılır. İşlemin tamamlanması dönme hareketiyle çalışan makinalarda birkaç haftayı bulurken, titreşim hareketiyle çalışanlarda 5–13 gün sürer. Elle cilalama işlemlerinde, polisaj masaları veya cilalama tamburları tercih edilir.
Cilalama tamburlarında parlatma işlemi; yatay yönde dönen, motorla çalışan, farklı genişlikteki kanallardan oluşan diskin üzerinde yapılır. Metal veya ahşap çubuğun ucuna mum ile yapıştırılmış kabaşon, dönmekte olan tamburun uygun bir kanalındaki su ve parlatma tozuna batırıldıktan sonra sürtülerek parlatılır. Kabaşonlar, aralıklarla suya ve toza tekrar batırılır ve tambur üzerindeki kanallarda farklı pozisyonlarda tutulur istenilen üretimde kullanılmak üzere şekil verilerek son hali verilir.
Üretim yeri ve coğrafi bağ
Sarıkamış ilçesi, yüksek ve dağlık bir yer olup sert karasal iklime sahiptir. Bu sebeple, akışkanlıkları az olan lavlar yüzeye çıkınca hızlıca soğuyup kristalleşmeden donar ve bu durum Sarıkamış Obsidyen Taşının, taş görünümünde olmasına rağmen volkanik cam türü olmasını sağlar. Sarıkamış Obsidyen Taşının geçmişi eskiye dayanır. Bu sebeplerle coğrafi sınırla ün bağı bulunur.
Bu sebeplerle coğrafi sınırla ün bağı bulunan Sarıkamış Obsidyen Taşının tüm üretim aşamaları, belirtilen coğrafi sınırda gerçekleştirilmelidir.
Kökeni ve üretim geleneği
İlçe ekonomisindeki yeri
Sarıkamış ilçesinin ekonomisinde önemli bir yere sahiptir.
Tescil ve Denetim Bilgileri
Tescil kapsamı ve işaret kullanımı
1412 tescil numaralı Sarıkamış Obsidyen Taşı mahreç işareti olarak 18 Temmuz 2023 tarihinde tescil edilmiştir. Sarıkamış Obsidyen Taşı ibaresi ve mahreç işareti amblemi, ürünün kendisi veya ambalajı üzerinde yer alır. Ürünün kendisi veya ambalajı üzerinde kullanılamadığında, Sarıkamış Obsidyen Taşı ibaresi ve mahreç işareti amblemi, işletmede kolayca görülecek şekilde bulundurulur.
Sicildeki denetim düzeni
Denetimler; Kars Ticaret ve Sanayi Odası koordinatörlüğünde; Kars Ticaret ve Sanayi Odasından, Sarıkamış Kaymakamlığından, Kafkas Üniversitesi Güzel Sanatlar Fakültesinden konuda uzman birer personelin katılımıyla 3 kişiden oluşan denetim mercii tarafından gerçekleştirilir. Denetimler düzenli olarak her yıl en az bir kez ayrıca şikâyet olması durumunda her zaman yapılır. Denetimde obsidyen taşının Sarıkamış ilçesinden çıkarılması kontrol edilir.
Ayrıca renk ve sertlik başta olmak üzere ürün özellikleri, üretim metodu ile Sarıkamış Obsidyen Taşı ibaresi ve mahreç işareti ambleminin kullanımının uygunluğu denetlenir. Denetim mercii, kamu kuruluşlarından veya özel kuruluşlardan veya bunlarda görevli uzman gerçek veya tüzel kişilerden denetimin gerçekleştirilmesi sırasında faydalanabilir veya hizmet satın alabilir. Tescil ettiren, hakların korunmasında hukuki süreçleri yürütür.
