Coğrafi işaretli ürün · Bartın
Bartın’ın Kurucaşile ilçesinde çıkarılan vitrik tüfün yontulup fırınlanmasıyla üretilen pişirme gerecidir. Genellikle yuvarlak tepsi biçimindedir; et, balık, börek ve gözleme pişirmede kullanılır.
Ürün Künyesi
Sicil belgesini görüntüle ↗Kurucaşile Taş Sac nedir?
Kurucaşile Taş Sac, geleneksel yöntemlerle çıkarılan vitrik tüf kütlesinin yontulup pürüzsüzleştirilmesi ve fırınlanmasıyla yapılan pişirme gerecidir. Genellikle yuvarlak tepsi biçimindedir; oval, kare ve dikdörtgen örnekleri de yapılabilir.
Ayırt edici özellikleri nelerdir?
Isıyla değişen doğal renk
Taşın doğal rengi füme, koyu mavimsi veya siyahımsı tonlardadır.
Fırınlandığında rengi biraz daha açılıp sarı tonlarına gelir.
Fırınlanma sürecini tamamladıktan sonra soğuduğunda ise gri tonlarında rengini alır.
Mineraller ve kayaç dokusu
Sicildeki kalitatif mineral listesi simektit, zeolit (analsim), piroksen, dolomit, kalsit, serpantin, kaolen, amfibol, manyetit, jips, “prit” ve baritten oluşur. “Prit” yazımı kaynakta bu şekilde yer alır.
Makroskobik renk grimsi zeytin yeşili (5GY 3/2), doku kırıntılı ve tane boyutu orta/küçüktür. Mikroskobik doku da kırıntılıdır. Bileşenler plajiyoklaz, piroksen grubu, biyotit, kayaç parçaları, volkan camı ve külü ile opak minerallerdir. Dağılım homojen, kayaç adı vitrik tüftür.
Petrografik bileşim oranları
Kantitatif bileşim ve tane biçimleri şöyledir:
- Plajiyoklaz: %5; orta/küçük, hipidiyomorf prizmatik kristaller.
- Piroksen grubu: %7; küçük/orta, hipidiyomorf levhamsı kristaller.
- Biyotit: %2; küçük/orta, hipidiyomorf levhamsı kristaller.
- Volkanik kayaç parçaları: %10; orta taneli, yuvarlağımsı.
- Tali opak mineraller: %1; küçük, allotriyomorf (özşekilsiz) kristaller.
- Hamur: %75; çok ince volkan tozundan oluşan matriks.
Nasıl üretilir?
Araçlar, işaretleme ve murç çivileri
Pergel (ölçülü), balta, kazma çok ince uçlu sivri kazma ile enli kazma (ucu geniş), murç çivi (9–10 adet), balyoz, zımpara ve fırın. Taşın çıkarıldığı kayaç kütlelerinin olduğu bölgeye gidilir. Ölçülü pergel ile alınacak taşın bölgesi kayaç kütlesinden ayrılmak üzere işaretlenir ve kazma ile etrafı oyularak orta kısmı daha belirgin hale getirilir. Ardından murç çivilerini alınacak olan kütlenin etrafına daire şeklinde çakılır.
Taşın ana kütleden ayrılması
Çivilerin çakılma işleminde en önemli husus her birine teker teker sırayla, balyoz ile aynı süre ve hızda vurularak etrafına çakılma işlemidir. Bu durum taşın çatlamaması açısından önemli olup ustalık gerektirir. Ardından balyoz ile yumuşak dokunuşlar ile taşın ortasına vurulur, usta içeriden gelen sese göre taşın kütleden ayrılıp ayrılmadığını algılar ve ona göre taşın ana kütleden ayrılabileceği hususuna karar verir ve kazması ile taşı kütleden ayırır.
Tıraşlama ve biçimlendirme
Taş kütleden ayrıldıktan sonra balta ile tekrardan etrafı tıraşlanıp oval ya da tercihe göre kare, dikdörtgen vb. şekillerde de tasarlanabilir. Ardından taşın ön ve arka yüzü tıraşlanıp, düz ve pürüzsüz hale getirilir. Ayrıca isteğe göre ortası oyuk bir tepsi görünümünü alacak şekilde tekrar oyma tıraşlama işlemi başlatılıp tamamlandıktan sonra zımparalanarak pürüzsüz hale getirilir.
Odun ateşinde fırınlama
Daha sonra sağlamlaşması için önceden yakılan odun ateşinde iki saat kadar fırınlanır. Fırınlanma sırasında renginin sarı tonlarına gelmesi taşın ateşe alıştığının ve dayanıklı olduğunun anlamına gelir ve fırınlama işlemi sonlanır.
Nerelerde ve hangi amaçlarla kullanılır?
Bu ürün ateşe dayanıklı olduğundan üzerinde kırmızı-beyaz et ve balık ağırlıkta olmak üzere börek, gözleme vb. gıda ürünlerinin pişirilmesinde kullanılır.
Yöreyle bağı nedir?
Coğrafi sınır Bartın ili Kurucaşile ilçesidir. Yöre ustaları, atalardan aktarılan bilgiyle kaya kütlesini çıkarır, yontar, pürüzsüzleştirir ve fırınlayarak saca dönüştürür.
Geçmişi ve üretim geleneği nasıldır?
Sicil ürünün geçmişini yaklaşık 150 yıl olarak aktarır ve üretimi yöre insanının atalardan gelen bilgi birikimine bağlar.
Tescil ve denetim nasıl yürütülür?
690 tescil numaralı Kurucaşile Taş Sac menşe adı olarak 10 Mart 2021 tarihinde tescil edilmiştir. Kurucaşile Taş Sac ibaresi ve menşe adı amblemi, ürünün etiketi üzerinde kullanılır. Ürünün etiketi üzerinde kullanılamadığında, Kurucaşile Taş Sac ibaresi ve menşe adı amblemi, işletmede kolayca görülecek şekilde bulundurulur. Tescil ettiren kurum kimliği: Bartın Ticaret ve Sanayi Odası.
Denetim Bartın Ticaret ve Sanayi Odası koordinasyonunda yapılır. Bu Odadan, Bartın Belediyesinden ve Bartın İl Kültür ve Turizm Müdürlüğünden birer uzman katılır. Yılda en az bir kez düzenli, şikâyette ve gerek görüldüğünde her zaman denetim yapılır.
Denetim mercii; Kurucaşile Taş Sac kayaç kütlesinin çıkarıldığı yerin uygunluğunu, üretim metoduna uygunluğu ile Kurucaşile Taş Sac ibaresi ve menşe adı ambleminin kullanımını denetler. Denetim mercii, kamu kuruluşlarından veya özel kuruluşlardan veya bunlarda görevli uzman gerçek veya tüzel kişilerden denetimin gerçekleştirilmesi sırasında faydalanabilir veya hizmet satın alabilir. Tescil ettiren, hakların korunmasında hukuki süreçleri yürütür.
