Coğrafi işaretli ürün · Şanlıurfa
Şanlıurfa’nın Birecik ilçesinde, özellikle Fırat Nehri yakınındaki üretim alanlarında yetiştirilir. Mor kabuklu meyvesinin beyazımsı eti yumuşak ve az çekirdeklidir; patlıcan kebabı ve diğer yemeklerde kullanılır.
Ürün Künyesi
Sicil belgesini görüntüle ↗Birecik Patlıcanı nedir?
Birecik Patlıcanı; Türkiye’de yetişen diğer yerli patlıcan çeşitlerinden farklı morfolojik özelliklere ve tada sahip tarım ürünüdür.
Bitki dik gelişir ve tam gelişmede 110–140 cm yüksekliğe ulaşır. Gövde ve dallar hafif tüylü, antosiyanin renklidir; boğum araları 7–10 cm’dir. Yeşil yapraklar 25–30 cm uzunluğunda, dalgalı kenarlı, kabarcıksız ve dikensizdir. Çiçekler orta büyüklükte ve eflatun renklidir.
Ayırt edici özellikleri
Sayısal özellikler
Bu özelliğinden dolayı patlıcan kebabında ve diğer patlıcan yemeklerinde tercih edilmektedir.
Birecik ilçesinin kenarından akan Fırat nehrine yakın alanlarda oluşan tarım arazilerinde yoğun olarak patlıcan üretimi yapılmaktadır.
Tuzluluk oranı, EC: 0–2 dS/m arasında olduğundan tuzsuz sınıfında yer almaktadır.
Bakır: ppm cinsinden 3 bakır içeriği, 1.59 olarak tespit edilmiş ve yeterli sınıfındadır.
Çinko: ppm cinsinden içeriği 0.33 olarak tespit edilmiştir.
Mangan: ppm cinsinden içeriği, 1.82 olarak tespit edilmiştir.
Birecik İlçesinin enlemi 37,2, boylamı 37,58 yüksekliği ise 350 metredir.
1- a-Ortalama basınç (hPa): 970.4 b-Maksimum basınç (hPa): 991.6 c-Minimum basınç (hPa): 947 2-Patlıcan üretiminin yapıldığı bölgenin Nisan, Mayıs, Haziran, Temmuz, Ağustos, Eylül Nisan 17.8oC, Mayıs 24.2oC, Haziran 30.2oC, Temmuz 33.7oC, Ağustos 33.6oC, Eylül 29.4 oC.
7-Ortalama global güneşlenme şiddeti yıllık ortalaması (cal+cm2) 372,5 olarak belirlenmiştir.
İlkbaharda fide dikimi yapılacak alan, sonbahar dönemi sonunda, tarladan ürün kalktıktan sonra, ilk sürüm olarak, 25–30 cm derinlikte sürülmektedir.
Hammadde ve bileşim
Yıllardır, bölgede tek çeşit olarak yetiştiriciliği yapılan Birecik patlıcanı, saflaşma göstermiş ve homojenlik göstererek köy çeşidi olma özelliğini de kazanmıştır.
Bitki ve meyve özellikleri
Meyve et rengi beyazımsı olup çekirdeklilik çok azdır, meyve eti yumuşaktır.
Ayrıca, bitki deseninde ve yetiştirme şeklinde komşu ilçe ve kasabalardan farklılıklar göstermektedir.
Meyve genellikle silindirik şekillidir.
Damarlılık yoktur; dişi çiçek izi yoktur; meyve uç şekli sivri; çanak yaprağının altında antosiyanin renklenmesi yok veya hafif bulunmaktadır.
Büyük çanak yaprağa sahip olup dikenlilik azdır; meyve et rengi beyazımsı ve çekirdeklilik çok azdır; fizyolojik olumda yani tohum bağlama döneminde meyve kabuk rengi sarı olmaktadır.
Sulama suyunun özelliği; Bitki yetiştiriciliğinde kullanılan sulama suyunun pH’sı (7.83) çok hafif alkali ve tuz oranı biraz yüksek (0.938 dS/m) olduğundan, suyun kalitesi 2. sınıftır.
Üretim tekniği ve ustalık
Birecik Patlıcanı, Şanlıurfa’nın Birecik ilçesinde, ilçenin güney kısmında yer alan, özellikle Mezra Mahallesi başta olmak üzere, Fırat Nehri boyunca uzanan tarım arazilerinde 2 yetiştirilmektedir.
Doku, renk ve tat özellikleri
Fidede antosiyanin renklenmesi çok az olup, hafiftir.
Birecik Patlıcanı Nasıl Yetiştirilir?
Dekara yaklaşık 3–5 ton yanmış çiftlik gübresi toprağa karıştırılır.
İlkbaharda, Nisan ayının ilk haftasında fide dikiminden önce, dikim yapılacak alan, 15–20 cm derinlikte ikinci sürüm yapılırken tarlaya 150 Kg DAP taban gübresi verilerek toprağa karıştırılmaktadır.
Fide yetiştiriciliği
Patlıcan tohumları, sobayla ısıtılan alçak tünel altında hazırlanan fide yetiştirme yerlerine; m2 ye 3–5 gram gelecek şekilde serpme olarak Ocak ve Şubat aylarında ekilmektedir. Ekimden 4 sonra, dikim zamanı olan 4–5 yapraklı döneme kadar, fidelikte sulama, çapalama, gübreleme ve gerektiğinde ilaçlama yapılarak fidelerin yetiştiriciliği yapılmaktadır.
Fidelerin tarlaya dikimi ve bitkilerin yetiştiriciliği
Fidelikte gelişen ve dikim aşamasına gelen fideler, fidelikten sökülerek, Nisan veya Mayıs ayının ilk haftalarında hazırlanan tarlaya, sıra üzeri 40–50 cm ve sıra arası 80 cm mesafelerde dikilmektedir. Bitkiler 20 cm ya da 6–8 yapraklı olduğunda, ilk çapa uygulanmaktadır. Sulama dikimden sonra düzenli bir şekilde haftada bir olarak karıklar arasında salma sulama şeklinde yapılmaktadır.
Üst gübreleme birinci sulama ile başlamakta olup mikro element değerlerine göre gübre uygulaması yapılmaktadır. Ürünün ilk hasadı 25 Temmuzda başlamakta, iklim ve ürünün durumuna göre 7–10 günde bir hasat yapılmaktadır. Bitkilerde patlıcan meyvelerinin hasadı iklim koşullarının uygun olması nedeniyle, Ekim ayının sonuna kadar devam etmektedir. Toplamda; dekardan 4–6 ton ürün alınmaktadır.
Hastalık ve zararlılar için Gıda Tarım ve Hayvancılık Bakanlığının zirai ilaç uygulama teknik talimatları doğrultusunda teknik eleman denetiminde en asgari düzeyde uygulama yapılmaktadır.
Yetişme ve hasat dönemi
Ticari hasatta meyve kabuğu düz ve rengi orta derecede mor renklidir. Uzunluğu 25–30 cm arasında değişmekte olup, eğrilik yok veya çok hafif düzeydedir; çapı 5–6 cm arasında değişmekte, ticari hasatta meyve kabuğu düz ve orta derece parlak olup orta mor renklidir.
Üretim yeri ve coğrafi bağ
Sicilde 1970–2011 dönemi için verilen iklim parametreleri ve 20 cm derinlikteki toprak sıcaklıkları aşağıda korunmuştur.
Sicildeki iklim parametreleri
Sicil belgesinin 4. sayfasındaki değerlerdir. Kaynak alanları ve ölçü birimleri korunarak tablo halinde düzenlendi.
20 cm derinlikte toprak sıcaklığı
Sicil belgesinin 4. sayfasındaki değerlerdir. Kaynak alanları ve ölçü birimleri korunarak tablo halinde düzenlendi.
Tabloyu görüntüle · 6 kayıt
Sicil belgesinin 4. sayfasındaki değerlerdir. Kaynak alanları ve ölçü birimleri korunarak tablo halinde düzenlendi.
Tabloyu küçük ekranda yatay kaydırarak inceleyebilirsiniz.
| Özellik | Sicildeki değer |
|---|---|
| Nisan | 17,8 °C |
| Mayıs | 24,2 °C |
| Haziran | 30,2 °C |
| Temmuz | 33,7 °C |
| Ağustos | 33,6 °C |
| Eylül | 29,4 °C |
Üretim yeri ve çevresi
Fırat nehrinin kenarında olması nedeniyle Birecik mikro klima iklim özelliğindedir. Bu mikro klima iklim özelliği Birecik bölgesinde daha erkenci sebze yetiştiriciliğini mümkün kılmaktadır. Birecik topraklarında yapılan suya doygunluk analizine göre 100 g toprak için 90 ml su harcanmış ve bünye ile ilişkilendirilince killi bünye sınıfına girdiği görülmüştür. Birecik topraklarında bulunan toplam tuz EC: 0.64 dS/m olarak tespit edilmiştir.
Birecik topraklarında; toprak reaksiyonu (pH) 7.73 olarak tespit edilmiş olup, çok hafif alkali özellik göstermektedir. Birecik topraklarında kireç miktarı % 19 olarak tespit edilmiş olup, fazla kireçli toprak sınıfında yer almaktadır. Birecik topraklarında organik madde miktarı % 1.60 olarak tespit edilmiş olup, orta düzeyde organik madde özelliği göstermektedir.
Üretim yeri ve çevresi · 2
Birecik toprağında kullanılabilir fosfor (P2O5) 16,83 mg/kg, potasyum (K2O) 230 mg/kg olarak verilmiştir. Alınabilir demir içeriği 8,95 ppm ile yeterli sınıftadır.
İklim parametreleri ve son 41 yıllık (1970–2011) ortalama değerleri aşağıda görülmektedir.
Nasıl sunulur ve kullanılır?
Birecik patlıcanı uzun yıllardır bölge halkı tarafından, bölgenin tarım alanları ile evlerin yanındaki bahçelerde yetiştirilmekte ve bölge halkının geçim kaynağını oluşturmaktadır.
Tescil ve Denetim Bilgileri
Üretici, üretim miktarı kadar Birecik Patlıcanı yazılı etiketi Denetim Kurulundan veya görevlendirdiği birimlerden temin ederek ürün üzerinde kullanır.
Tescil kapsamı ve işaret kullanımı
217 tescil numaralı Birecik Patlıcanı menşe adı olarak 19.06.2017 tarihinde tescil edilmiştir. Tescil ettiren kurum kimliği: Birecik Belediye Başkanlığı.
Denetim düzeni
Birecik Patlıcanı ile yapılacak üretimlerin uygunluk kontrolleri Birecik Belediye Başkanlığı koordinasyonunda patlıcan konusunda uzman en az üç kişiden oluşan bir komisyon tarafından yapılacaktır. Komisyon denetimlerini ihtiyaç duyduğu zamanlarda ve/veya şikâyet halinde her zaman yapar.
Birecik Belediye Başkanlığının koordinatörlüğünde; Birecik Gıda Tarım ve Hayvancılık İlçe Müdürlüğünden bir uzman, Harran Üniversitesi Ziraat Fakültesinden bir uzman, İlçe Sağlık Grup Başkanlığından bir uzman, Birecik Ziraat Odasından bir uzman, Birecik Hal Komisyonunda bulunan bir uzman ile üreticilerden iki uzmanın katılımıyla üst kurul oluşturulur.
Komisyon, her yıl hasat döneminde bir defa toplanır ve Coğrafi işarete konu bölgelerden bilimsel yöntemler ile numune toplayarak test ve gözlemlerini rapor haline getirir. Komisyonun toplanması için Birecik Belediye Başkanlığı denetleme komisyonunca uzman vermeyi taahhüt eden kuruluşlara en az bir hafta önceden resmi yazıyla çağrı yapar.
Denetim düzeni · 2
“Birecik Patlıcanı” Coğrafi işaret kriterlerine uymayan ürünlerde Birecik Patlıcanı ibaresi olması ve bunun şikayet ile ilgili birimlere bildirilmesi halinde Birecik Belediye Başkanlığı Denetleme Komisyonuna uzman vermeyi taahhüt eden kuruluşlara “Acil” başlıklı yazı gönderilerek Denetleme Komisyonunun acil olarak toplanması sağlanır.
Denetim sonuçları komisyonca raporlanarak Birecik Belediye Başkanlığına bildirilir; sonraki işlemleri de komisyon yürütür.
- Fide dikiminde sıra arası ve sıra üzeri mesafeler denetlenir.
- Üretim alanında yalnız Birecik Patlıcanı tohumu, fidesi veya bitkisi yetiştirilmesi kontrol edilir.
- Bitkisel ve meyve özellikleri incelenir.
- Gübre kullanımı takip edilir.
Komisyon bu kriterler ile birlikte hangi yöntemin kullanılacağını kendisi belirler.
