Coğrafi işaretli ürün · Malatya
Malatya’nın Yeşilyurt ve Akçadağ ilçelerinde yetiştirilir. Buruk, çekirdekli ve puslu siyah üzüm, katkı kullanılmadan salkımıyla natürel kurutularak sunulur.
Ürün Künyesi
Sicil belgesini görüntüle ↗Malatya Banazı Karası Üzümü nedir?
Malatya Banazı Karası Üzümü botanik sınıflandırmada; Vitis vinifera L. türünde erdişi çiçek yapısına sahiptir. Vitis vinifera L. türünden elde edilen Malatya Banazı Karası Üzümü; dane kopma direncinin fazla olması nedeniyle salkımıyla ve natürel olarak kurutulup pazara sunulan, çekirdekli siyah üzümdür.
Ayırt edici özellikleri
Puslu yapıda olması, diğer kurutmalık üzümlerden ayırt edilmesini sağlar.
Morfolojik özellik olarak omca habitusu çok kuvvetlidir.
İlk salkım üçüncü veya dördüncü boğumda oluşur.
Şıra randımanı yaklaşık %60 olup kurutmalıktır.
Gece–gündüz sıcaklık farlılığının yüksek olduğu senelerde, omcalar zarar görür ve verim azalır.
Yetiştiriciliğin yapıldığı bölgede güneşli gün sayısı fazladır.
Güneşli gün sayısının fazla olması ürünlerin SÇKM oranları üzerinde ve kurutma randımanı oranında olumlu etki yapar.
Verim ve kalite kayıpları oluşur.
Malatya Banazı Karası Üzümünün salkımları olgunlaşma döneminde fazla güneşlenmeden korunmalı ve gölge altında tutulmalıdır.
Bu sebeple yeşil budamaya dikkat edilmelidir.
Gölgede olgunlaşan üzümler orijinal rengini ve tadını alır.
Sicil, sürgün, yaprak, çubuk, salkım ve tane özelliklerini ayrı ampelografik niteliklerle tanımlar.
Doku, renk ve tat özellikleri
Herhangi bir gıda katkı maddesi kullanılmadan kurutulan üzümlerde, renk homojenliği vardır.
Orijinal renk siyah ve pusludur.
Çubuk özellikleri; enine kesit oval, ana renk kırmızı kahverengi, boyu kısa, çapı ince, gelişme güçlüdür.
Çok güneşlenmeye maruz kalan salkımlarda dane rengi kızıl bir renk alıp dane gelişimi zayıflar.
Bitki ve meyve özellikleri
Tam yaprak dökümü ise kasım ayının ikinci ve üçüncü haftasında gerçekleşir.
Sürgünlerde yatık tüyler sık; boğumlar arası sırt rengi kırmızı; boğumlar arası karın rengi kırmızı ve sülük boyu orta özellik gösterir.
Genç yapraklarda üst yüz rengi bronz benekli yeşil yatık tüyler seyrek, dik tüyler sık, alt yatık tüyler seyrek, alt dik tüyler sık yapıdadır.
Olgun yaprağın aya büyüklüğü küçük, boyu kısa, şekli beşgen; üst yüzü yeşil ve rengi güçlü, profili düzdür. Dişler sivri testere şeklindedir. Sap cebi fazla açık, üst cep dilimleri üst üstedir. Alt yüz rengi güçlüdür; yatık tüy yok, dik tüyler sıktır. Üst yüzde yatık tüy bulunur, dik tüyler sık değildir. Yaprak sapındaki dik tüyler seyrektir.
Üretim tekniği ve ustalık
Her gözde bir salkım bulunur ve küçük, boyu kısa, sık yapıda, salkım sap boyu kısa, salkım sap odunlaşması güçlüdür.
Tanelerin boyu çok uzun, eni orta, birörnek, kabuk kalınlığı orta, rengi mavi-siyahtır.
Malatya Banazı Karası Üzümü Nasıl Yetiştirilir?
Genellikle susuz yetiştirilir. Sulu bağlarda bir sulama döneminde en fazla iki sulama yapılır; fazla sulama tanelerde çatlamaya ve kalite kaybına yol açar.
Fide dikimi
Malatya Banazı Karası Üzümünün toprak hazırlığında, genelde susuz koşullarda yetiştiriciliği yapıldığından köklerin daha derine gitmesi ve güçlü bir habitus oluşturmak için 60–80 cm dikim çukuru açılarak fidan dikimi yapılır. Fidan vejatatif olarak büyüdükçe çukurlar toprak ile doldurularak fidan toprak yüzeyine çıkartılır. Ayrıca kök boğazında her yıl oluşan kökler, ilkbaharda toprak işleme ile birlikte kesilip köklerin daha derine inmesi sağlanır.
Malatya Banazı Karası Üzümünün yetiştiriciliği, serpene ve goble terbiye şekli ile yapılır.
Ekim ve dikim
Serpene ve goble terbiye sisteminde 3×3 m veya 4×4 m aralıklarla dikim yapılır. Malatya Banazı Karası Üzümünde, 2 veya 3 kol üzerinde 7–8 göz olacak şekilde uzun budama yapılır. Bu özellik, diğer çekirdekli kurutmalık üzüm çeşitlerine göre daha fazla verim sağlar. Budama, gözler uyanmadan önce, yani mart ayı sonu ve nisan ayı başında ve daha sonra haziran ayında yapılır.
Omca üzerinde bulunan salkımlardaki tanelerde, ilk pörsüme oluştuğu zaman hasada başlanır.
Hasat işlemi
Hasat edilen salkımlar, doğrudan toprak üzerinde veya toprak üzerine serili bez, kâğıt vb örtüler üzerinde kurutulur.
Kurutma işlemi
Malatya Banazı Karası Üzümü herhangi bir kimyasal işleme tabi tutulmadan doğrudan salkımıyla kurutulur. 5–9 gün süren kurutma işleminde, kalite kayıplarına neden olmaması için, üzümlerin puslu yapısının korunmasına özen gösterilir.
Yetişme ve hasat dönemi
Fenolojik özellik olarak; tam çiçeklenme haziran ayı başında, meyve renginin dönmesi ve tatlanma dönemi ağustosun bir ve ikinci haftasında, olgunlaşma ve hasat zamanı eylül ayının ikinci ve üçüncü haftasında gerçekleşir.
Tablo-1: Hasat ölçütleri
Sicil belgesinin 2. sayfasında yer alan hasat ölçütleri, özgün satır ve sütun sırası korunarak aşağıda gösterilmiştir.
Tabloyu küçük ekranda yatay kaydırarak inceleyebilirsiniz.
| Özellik | Sicildeki değer |
|---|---|
| Hasatta meyve suyunda SÇKM | %22–24 |
| Kurutulmuş tanede SÇKM | %26–30 |
| Kurutma randımanı | %26–34 |
Taze ve kuru kabuk üzerindeki pus kurutma sırasında korunur. Elle temas, çarpma veya benzeri mekanik etkiler puslu yapıyı bozarsa depo ömrü kısalır ve çürüme riski doğar.
Muhafaza koşulları
Malatya Banazı Karası Üzümünde raf ömrünün uzun olması için; nem oranı %18–21 aralığında olmalıdır. Kurutma işleminden sonra salkım üzerinde çürük ve kalitesiz taneler ayıklanarak güneş görmeyen serin yerde herhangi bir özel ambalajlamaya gereksinim duymadan bez veya plastik çuvalda ya da üstü örtülü plastik veya ahşap kasalarda depolamaya alınır.
Üretim yeri ve coğrafi bağ
Malatya Banazı Karası Üzümünün yetiştirildiği bölgelerde karasal iklim özelliği görülür, gece ve gündüz sıcaklık farlılıkları oluşur. Malatya Banazı Karası Üzümü olgunlaşma dönemindeki yağışlardan olumsuz etkilenir ve danelerde çatlama meydana gelir.
Nasıl sunulur ve kullanılır?
Kabuğundaki yüksek tanen miktarı nedeniyle tadı buruk olan Malatya Banazı Karası Üzümü, sofralık olarak taze tüketime uygun değildir.
Tescil ve Denetim Bilgileri
Tescil kapsamı ve işaret kullanımı
706 tescil numaralı Malatya Banazı Karası Üzümü menşe adı olarak 26.03.2021 tarihinde tescil edilmiştir. Malatya Banazı Karası Üzümü ibaresi ve menşe adı amblemi, ürünün kendisi veya ambalajı üzerinde yer alır. Ürünün kendisi veya ambalajı üzerinde kullanılamadığında, Malatya Banazı Karası Üzümü ibaresi ve menşe adı amblemi, işletmede kolayca görülecek bir şekilde bulundurulur. Banazı Karası Üzümü herhangi bir kimyasal işleme tabi tutulmadan doğrudan salkımıyla kurutulur.
Sicildeki denetim düzeni
Malatya Banazı Karası Üzümünün denetimi; Fırat Kalkınma Ajansının koordinasyonunda ve Kayısı Araştırma İstasyonu Müdürlüğünden, Malatya İl Tarım ve Orman Müdürlüğünden, Yeşilyurt İlçe Tarım ve Orman Müdürlüğünden uzmanların katılımıyla en az 3 kişiden oluşan denetim mercii tarafından yılda bir kez düzenli, şikâyet halinde ve gerekli hallerde ise her zaman yapılır. Denetime esas kriterlere aşağıda yer verilmektedir.
Bağ tesisinde anaç kullanımının, dikim aralıklarının, toprak işleme yönteminin, terbiye sisteminin, budama şeklinin, sulamanın ve gübrelemenin uygunluğu. Hastalık ve zararlılarla mücadelenin Zirai Mücadele Teknik Talimatına uygunluğu. Hasatın, üzüm tanelerinin pörsümesinden (büzülmesinden) sonra yapılıp yapılmadığı. Meyvelerin suyundaki SÇKM oranının %22–24 aralığında olması. Taze olgun meyvelerde şıra randımanının %60 civarında olması. Salkımların ve üzüm tanelerinin orijinal yapıya uygunluğu. Kurutulmuş salkımlarda tane dökülmelerinin olup olmadığı.
Kurutulmuş salkımlarda nem oranının %18–21 aralığında olması. Üzümlerin, salkımıyla birlikte kurutulup kurutulmadığı ve tanelerin üzerindeki puslu yapının korunup korunmadığı. Depolama koşullarının uygunluğu. Malatya Banazı Karası Üzümü ibaresinin ve menşe adı ambleminin kullanımının uygunluğu Denetim mercii, kamu kuruluşlarından veya özel kuruluşlardan veya bunlarda görevli uzman gerçek veya tüzel kişilerden denetimin gerçekleştirilmesi sırasında faydalanabilir veya hizmet satın alabilir. Tescil ettiren, hakların korunmasında hukuki süreçleri yürütür.
