Coğrafi işaretli ürün · Malatya
Malatya’nın Arapgir ilçesinde yerli tohumlarla yetiştirilen, koyu mor ve yumuşak yapraklı aromatik bitkidir. Güçlü aromasını korumak için gölgede veya yarı gölgede kurutulur; güneşte kurutma uygulanmaz.
Ürün Künyesi
Sicil belgesini görüntüle ↗Arapgir Mor Reyhanı nedir?
Arapgir Mor Reyhanı, Lamiaceae familyasından, yöreye özgü mor renkli genotipe sahip aromatik bitkidir. Yumuşak yaprakları koyu mordur; çiçeklerinin kupa yaprakları mor, bordo ve koyu yeşil olabilir.
Ayırt edici özellikleri
Yaprak ve gövde özellikleri
Arapgir Mor Reyhanının yaprak yapısı yumuşak olup; 5–10 cm arası uzunlukta ve 3–6 cm arası genişlikte, renk olarak koyu mor renk hâkimdir.
Gövde uzunluğu 8–15 cm, çapı yaklaşık 1–1,5 cm’dir.
Gövde renkleri, genellikle açık ve koyu kahverengi, kısmen de koyu renk tonlarındadır.
Arapgir Mor Reyhanı yöreye özgü bir genotip olup; tamamı mor renklidir.
Uçucu bileşik analizleri
Çiçek, sap ve yaprak kısımlarının yaş ve kuru örnekleri GC-MS yöntemiyle incelenmiş; sicilde 130 uçucu bileşen tespit edildiği belirtilmiştir.
Bunların büyük bir kısmı reyhanın karakteristik aromasına katkı sağlayan bileşenlerdir.
Uçucu bileşikler arasında miktarca öne çıkan 2-β-pinene, 1,8-cineole, linalool, α-bergamotone, α-humulene ve methylcinnamate değerleri yıllara göre aşağıdaki tabloda gösterilir.
Birinci tablo, uçucu bileşiklerin 2014, 2015 ve 2016 analizlerini toplam alandaki yüzde oranlarıyla gösterir.
Tablo-1: Yıllara Göre Reyhanda Bulunan Uçucu Bileşik Yüzdesi
Sicil sayfa 2. Her bileşiğin toplam alandaki yüzde oranı. Son sütun kaynakta Ortalama başlığındadır; aralıklar hesaplanmadan korunmuştur.
Tabloyu görüntüle · 6 kayıt
Sicil sayfa 2. Her bileşiğin toplam alandaki yüzde oranı. Son sütun kaynakta Ortalama başlığındadır; aralıklar hesaplanmadan korunmuştur.
Tabloyu küçük ekranda yatay kaydırarak inceleyebilirsiniz.
| Uçucu Bileşik | 2014 (%) | 2015 (%) | 2016 (%) | Sicilde Ortalama (%) |
|---|---|---|---|---|
| 2–β–pinene | 1,00–1,38 | 2,04–3,34 | 3,00–4,90 | 1,00–4,90 |
| 1,8–cineole | 4,00–5,94 | 10,00–12,38 | 17,45–19,65 | 4,00–19,65 |
| linalool | 25,00–26,44 | 50,00–65,90 | 20,0–24,38 | 20,00–65,90 |
| α–bergamotone | 1,50–2,30 | 3,15–5,41 | 0,50–1,20 | 0,50–5,41 |
| α–humulene | 2,20–2,48 | 4,09–4,45 | 0,60–0,96 | 0,60–4,45 |
| methylcinnamate | 4,20–4,46 | 8,15–11,35 | 8,15–10,55 | 4,20–11,35 |
2014, 2015 ve 2016 yıllarında yeterli sayıda yapılan reyhan kurutma çalışmaları sonucunda, Arapgir Mor Reyhanında uçucu madde fraksiyonlarında veya esansiyel yağlarında estragol (estragon) uçucu maddesi bulunamamıştır.
Arapgir Mor Reyhanının mor renginin yanında, yaş üründe estragol maddesinin bulunmayışı ürünün ayırt edici özellikleri arasındadır.
Esansiyel yağ analizleri
Kurutulmuş reyhanın esansiyel yağ analizlerinde sicile göre 170 farklı madde belirlenmiştir.
Esansiyel yağlarda miktarca öne çıkan 1,8-cineole, linalool, α-humulene, methylcinnamate, eugenol ve α-cadinol değerleri ikinci tabloda ayrı gösterilir.
İkinci tablo 2014, 2015 ve 2016 yıllarındaki esansiyel yağ analizlerini, her bileşiğin toplam alandaki yüzdesi olarak verir.
Tablo-2: Yıllara Göre Reyhanda Bulunan Esansiyel Yağ Yüzdesi
Sicil sayfa 3. Her bileşiğin toplam alandaki yüzde oranı. Son sütun kaynakta Ortalama başlığındadır; aralıklar hesaplanmadan korunmuştur.
Tabloyu görüntüle · 6 kayıt
Sicil sayfa 3. Her bileşiğin toplam alandaki yüzde oranı. Son sütun kaynakta Ortalama başlığındadır; aralıklar hesaplanmadan korunmuştur.
Tabloyu küçük ekranda yatay kaydırarak inceleyebilirsiniz.
| Esansiyel Yağ | 2014 (%) | 2015 (%) | 2016 (%) | Sicilde Ortalama (%) |
|---|---|---|---|---|
| 1,8–cineole | 3,00–4,80 | 2,50–4,70 | 1,15–2,00 | 1,15–4,80 |
| linalool | 23,50–24,88 | 24,00–25,10 | 7,15–9,45 | 7,15–24,88 |
| α–humulene | 2,35–3,67 | 2,45–4,18 | 1,15–2,15 | 1,15–4,18 |
| methylcinnamate | 6,00–9,10 | 5,24–8,46 | 20,00–33,15 | 5,24–33,15 |
| eugenol | 5,15–6,37 | 4,78–6,10 | 1,70–2,40 | 1,70–6,37 |
| α–cadinol | 2,00–3,90 | 2,28–3,56 | 1,50–3,15 | 1,50–3,90 |
Arapgir Mor Reyhanı Nasıl İşlenir ve Üretilir?
Arapgir Mor Reyhan bitkisi, hiçbir zaman güneşte kurutulmamakta, üretiminde sentetik gübre (üre, azot gibi) kullanılmamaktadır.
Bitkinin sahip olduğu güçlü aromanın ve uçucu maddelerin doğal tarım (hayvansal gübre kullanımı, sentetik tarım ilacının kullanılmayışı) uygulamaları ve hasat edilen yaprak ve sapların hava akımı olan gölgede kurutulmasıyla sağlanmaktadır.
Arapgir Mor Reyhanı, gölgede kurutma ya da seralar için geliştirilen filelerin kullanılması ile yarı-gölgede kurutma işlemi yapılmaktadır.
Ekim ve çimlendirme
Arapgir Mor Reyhan tohumları, Mart ayından itibaren fide yetiştirme yerlerine ekilir.
Sulama ve çapalama
Dikimden sonra ve her hasat sonrasında yeterli miktarda sulama ve bakım işlemleri gerçekleştirilmelidir. Yörede yetiştirilen reyhanlar, yerli tohumlarla üretilir.
Çimlenme ve ekim koşulları
Tohumlar yaklaşık 20 °C’de 7–10 günde çimlenir. Sicil geç yaz veya erken ilkbahar üretimini belirtir; ilkbahar ekimi son donlardan sonra yapılır.
Sıra arası ve sıra üzeri bakım
Reyhan yetiştiriciliğinde sıra araları çapalama yöntemi ile sıra üzeri ise elle yapılmaktadır.
Hasat işlemi
Vejetasyon dönemi boyunca iyi bakım koşullarında 3–4 kez sebze olarak değerlendirilen kısımları hasat edilir.
Sürgünlerin kesilmesi ve yeniden hasat
Hasat olgunluğuna gelmiş ve kartlaşmayan sürgün ve yaprakları birinci yaprak boğumunun üzerinden kesilerek demetler halinde pazara satış için gönderilir. İklim ve bakım koşullarının elverişli olması ürünün iki veya üç hafta sonra tekrar hasada gelmesini sağlamaktadır.
Toprak nemine göre sulama
Sulama; Reyhan bitkisi nemli toprağı sevmektedir. Sulama genellikle toprak ve iklim şartlarına göre değişim göstermekle beraber, 4–8 gün aralıklarla sulanması gereklidir. Fazla sulama kök sisteminde problemlere neden olarak, bitkide yaprak sararmasına neden olmaktadır. Sulama suyunun yetersiz olduğu durumlarda ise, bitki yapraklarında kuruma meydana gelmektedir. Her hasat dönemi sonunda bitki bünyesinde su kaybı olacağından dolayı sulama yapılması gereklidir.
Mevsim sıcaklığının normal değerler üzerinde olması durumunda da haftada iki kez sulama yapılmalıdır.
Çiftlik gübresi ve hastalıklarla mücadele
İyi yanmış çiftlik gübresi dekara 2,5–3 ton verilir; organik madde verimi olumlu etkiler. Sicil, yaprak lekeleri, genç dönemdeki yaprak biti zararları ve fisarium kök çürüklüğünü anlatır. Genellikle mekanik mücadele uygulanır.
Hastalıklı olan bitki üretim alandan uzaklaştırılır. Mekanik mücadelenin zaman alacağı ekim alanlarında bakır içerik ihtiva eden fungal kökenli ilaçlar kullanılmaktadır.
Yöreyle bağı
Arapgir Mor Reyhanına ait tohumların, başka bölgelerde yapılan yetiştiricilik uygulamalarında bitkinin mor rengini kaybettiği, aromasının azaldığı gözlemlenmiştir.
Coğrafi sınır Malatya ilinin Arapgir ilçesidir. Başka bölgelerde yapılan denemelerde mor rengin kaybolduğu ve aromanın azaldığı gözlemi sicilde yöre bağıyla birlikte aktarılır.
Geçmişi
Tarihten bu yana bölgenin değeri olan “Arapgir Mor Reyhanı”, türkülere ve oyunlara da konu olarak folklorik bir değere sahip olmuştur.
Arapgir yöresine özgü söylenen “İreyhan Evlek Evlek” türküsü bunlardan biridir.
Tescil ve Denetim Bilgileri
Sicil, kurutulmuş Arapgir Mor Reyhanının belgenin değerlendirmesinde esas alınan Türk Gıda Kodeksi Baharat Tebliğindeki reyhan alt ve üst sınırlarıyla uyumlu olduğunu belirtir.
Sicilin iki analiz tablosunda son sütun “Ortalama” adını taşımasına rağmen aralıklar yazılıdır. İkinci tablonun 2015 linalool satırı %24,00–25,10; son sütunu %7,15–24,88 olarak verilir. Bu sütun yeni bir hesaplama veya bütün örnekler için alt-üst sınır olarak yorumlanmamış, değerler kaynakta olduğu gibi gösterilmiştir.
Coğrafi işaret adı ürün üzerinde tek başına veya bir markayla birlikte kullanılabilir.
Tescil kapsamı ve işaret kullanımı
266 tescil numaralı Arapgir Mor Reyhanı menşe adı olarak 8 Aralık 2017 tarihinde tescil edilmiştir.
Denetim düzeni
Arapgir Mor Reyhanının teknik özelliklerine uygunluk denetimi; Arapgir Belediye Başkanlığının koordinatörlüğünde, İnönü Üniversitesi Gıda Mühendisliği Bölümü, Malatya Kayısı Araştırma Enstitüsü, Arapgir İlçe Tarım Müdürlüğü ve Arapgir Ziraat Odası Başkanlığı olmak üzere uzman birer kişinin katılımıyla oluşturulacak 5 kişilik denetim merci ile gerçekleştirilecektir. Ürünün denetimi; Arapgir Mor Reyhanının üretim ve pazarlama süreçleri dikkate alınarak periyodik olarak yapılacaktır. Üretim bölgesindeki üreticilerden rastgele seçilerek gerekli denetimler yapılacaktır.
Şikâyet halinde her zaman denetim yapılması mümkün olacaktır. Denetim esnasında, hem alan üzerinde teknik kontroller, hem de üretim alanlarından alınacak örneklerin laboratuvar ortamında gerekli testlere tabi tutulması ile gerçekleştirilecektir. Denetlemede yörede yetiştirilen yerli tohumların kullanımı ile fide yetiştiriciliği kontrol edilecektir. Bununla birlikte bitkinin gübreleme, sulama ve zararlılarla mücadele süreçleri kontrol edilecektir.
Ayrıca gerekli görülmesi halinde uçucu bileşiklerin ve esansiyel yağların ortalama değer aralıklarına ilişkin ilgili testleri yapılacaktır. Ürünün hasat zamanı ile birlikte coğrafi işaretin kullanımı denetlenecektir. Denetim merci gerekli gördüğünde coğrafi işarete konu ürünün tüm süreçleriyle ilgili olarak çiftçilere eğitimler verecektir. Denetim merci, kamu kuruluşlarından veya özel kuruluşlardan veya bunlarda görevli uzman gerçek veya tüzel kişilerden denetimin gerçekleştirilmesi sırasında faydalanabilir veya hizmet satın alabilir.
Denetim düzeni · 2
Denetim merci, hakların korunmasında hukuki süreçleri yürütür.
