Coğrafi işaretli ürün · Malatya
Malatya’nın Arapgir ilçesinde yetiştirilir. Siyah, iri ve yumurta biçimli tanelerinin üzerinde belirgin pus tabakası bulunur; sofralık ve şaraplık değerlendirilir.
Ürün Künyesi
Sicil belgesini görüntüle ↗Arapgir Köhnü Üzümü nedir?
Arapgir Köhnü Üzümü, asma kök ve sürgün sistemi olarak iki kısımda incelenir. Diğer yandan yapraklarda yapılan özümleme maddelerinin önemli bir bölümü köklerde depolanır.
Ayırt edici özellikleri nelerdir?
Asmanın kök ve sürgünleri
Kökler, omcanın su ve minerallerini alıp iletim demetleriyle toprak üstü organlara taşır; yapraklarda oluşan özümleme maddelerinin önemli bir kısmını depolar. Toprak üstündeki sarılarak yükselen organlar sürgün sistemidir. Bu sistemde gövde, kollar, dallar, gözler ve tomurcuklar bulunur.
Bu sistem içerisinde gövde ve kollar, dallar, göz ve tomurcuklar, sürgünler bulunmaktadır.
Sürgün üzerinde yaprak, sülük, koltuk ve çiçeklenme sonrası salkımlı meyveler bulunmaktadır.
Tam çiçeklenme sonrası, döllenme meydana gelerek yumurtalık gelişir ve meyveleri meydana getirir.
Üzüm taneleri çiçek salkımı üzerindeki münferit çiçeklerden oluşmakta ve bunlar meyve haline geldiği andan itibaren üzüm salkımı halini almaktadır.
Siyah taneler ve şıra
Taneler siyah, iri ve yumurta biçimlidir; kabuk orta kalınlıkta, çekirdek sayısı 2–3’tür. Salkım konik ve sık, çiçek erdişidir. Kuru madde oranı %17–18, asitlik 6,5 g/l ve şıra randımanı %73’tür. Meyvenin çevresindeki pus belirgindir.
Arapgir Köhnü Üzümü Nasıl Yetiştirilir?
Hazırlama işlemleri
Dikim hazırlığında, iş makinalarıyla karim çukurları açma ve traktörle karıklar açma olarak iki yöntem uygulanmaktadır. Dikim sonbahar ve ilk baharda yapılabilmekle birlikte çoğunlukla sonbahar mevsiminde, yaklaşık 1 metre uzunluğundaki asma çubukları orta kısımlarından bükülerek karimlerin her iki tarafına, baranlar da çukurların bir tarafına yerleştirilerek, fidan kullanılacaksa karim ve fianların ortasına dikilerek yapılmaktadır. Dikimde genellikla çelik kullanılmakla birlikte daldırma yöntemi ile elde edilen fidanlar da kullanılmaktadır.
Dikimden sonra çukurların toprakla kapatılması çeliğin toprak yüzeyine kadar olan aksamında çok sayıda yan ve dip kök oluşumunu sağlayarak kışın soğuklardan, yazın kurak ve sıcaklardan omcaları korumak için 2–3 yılda tamamlanmaktadır. Terbiye şekli olarak yörede serpene ve serbest goble şekli uygulanmaktadır. Bağda eksilen omcaları tamamlamak için daldırma yöntemi kullanılırken, yaz budaması olarak her iki sistemde de sürgünlerin 20–30 cm olduğu dönemde sadece oburlar alınmaktadır.
Toprak işleme çapa ve belle yılda 1–2 kez yapılmaktadır. Yetiştirilen üzümler Eylül ayı içinde olgunlaşmaktadır. Üzümler, sofralık olarak kullanılacaksa birkaç defa, şaraplık olarak değerlendirilecekse bir defada derilmektedir.
Ürünün Ayırt Edici Özellikleri
Sofralık ve şaraplık olarak kullanılan Arapgir Köhnü Üzümü'nün tane şekli yumurta, tane rengi siyah, tane iriliği büyük, kabuk kalınlığı orta, çekirdek sayısı 2–3, salkım şekli konik, salkım sıklığı sık ve çiçek yapısı erdişidir. Orta derecede kuru madde oranı (1417–18) ve düşük derecede asitlik (6,5 g/1) bulunmaktadır. Yüksek şıra randımanı (9473) ve meyve etrafındaki sis tabakası belirgin özellikleridir.
Her yılın Eylül ayının ikinci haftası Arapgir ilçesinde bağ bozumu şenlikleri düzenlenmektedir.
Ürünün Menşe Ad Olmasına İlişkin Bilgiler
Bölgeye has bir üzüm çeşidi olan Arapgir Köhnü Üzümü'nün ağırlık, en ve boy gibi kantitatif; renk, tüylülük ve şekil gibi kalitatif özelliklerin oluşumunda hem genlerin hem de çevrenin etkili olduğu belirtilmektedir. Arapgir'in batısında püskürük kökenli andezit, spilit ve porfiritler yer almakta olup, kuzey doğu ve güneyinde permokarbonifer ve alt miosen kalkerleri bulunmaktadır. Üzüm üretim alanları büyük ölçüde “Kahverengi Topraklar” sınıfında yer alır.
Rüzgarlar en fazla batı ve güneyden olup, en kuvvetli rüzgarlar kuzeybatı ve güneybatıdan eser.
Sicilde Arapgir için verilen çevre değerleri:
- Rakım: 1200 m
- Yıllık ortalama sıcaklık: 11,4 °C
- En düşük sıcaklık: −22,4 °C
- En yüksek sıcaklık: 37,8 °C
- En soğuk ay ortalaması: −2,9 °C
- Sıcak aylar ortalaması: 21,2 °C
- Etkili sıcaklık toplamı: 1762 gün-derece
- Gelişme dönemi: 200 gün
- Yıllık yağış: 840,2 mm
- Gelişme dönemi yağışı: 196,4 mm
- Bağıl nem: %55
- Rüzgâr hızı: 3,4 m/s
- Don başlangıcı: 20 Kasım; sonu: 26 Mart
Üretim yeri ve coğrafi bağ
Bu ürün menşe adı olarak tescillidir. Ürünün üretimi, işlenmesi ve diğer işlemlerinin tamamı belirlenen coğrafi sınır içinde gerçekleştirilmelidir.
Tescil ve Denetim Bilgileri
Arapgir Köhnü Üzümü coğrafi işareti markalama yoluyla kullanılır.
Tescil kapsamı ve işaret kullanımı
96 tescil numaralı Arapgir Köhnü Üzümü menşe adı olarak 24.06.2008 tarihinde tescil edilmiştir. Coğrafi işaret koruması 24.08.2006 tarihinden itibaren geçerlidir. Tescil ettiren kurum kimliği: Arapgir Belediyesi.
Sicildeki denetim düzeni
Başkanlığı'nın kontrolünde Malatya Meyvecilik Araştırma Enstitüsü, Arapgir İlçe Tarım Müdürlüğü ve Arapgir Ziraat Odası Başkanlığı'ndan uzmanlarca oluşturulan denetim komisyonu tarafından yılda iki kez ve gerektiği hallerde ve şikayet üzerine her zaman yapılacaktır. Denetim kapsamında arazide teknik kontroller ve meyve üzerinde kalite kontrolleri yapılacaktır.
