Coğrafi işaretli ürün · Muğla
Muğla’da çam ağaçlarında yaşayan basra böceğinin salgılarından elde edilir. Yeşile çalan koyu kahverengi ve yoğun kıvamlıdır; süzme, petekli ve karakovan biçimleriyle sunulur.
Ürün Künyesi
Sicil belgesini görüntüle ↗Muğla Çam Balı nedir?
Muğla Çam Balı, Muğla’da kızılçam üzerinde yaşayan ve basra böceği olarak bilinen çam pamuklu koşnilinin salgılarından bal arıları tarafından üretilen salgı balıdır.
Muğla Çam Balı’nın diğer bal çeşitleri içinde özel bir yeri vardır. Bu tatlı usare bal arıları tarafından toplanarak çam balına dönüştürülür.
Ayırt edici özellikleri nelerdir?
Diğer ürün özellikleri
Muğla Çam Balı tamamen belirtilen coğrafi sınırda üretilmekte, üretimin tüm safhaları bu coğrafya içerisinde gerçekleşmektedir.
Mevsim ve çevre koşulları çam balı içerisindeki maddelerin yapısal özellikleri üzerine doğrudan etki etmektedir.
Türkiye çam balı üretiminin ve sahalarının %75–80’i de Muğla’dadır.
Muğla %68 ormanlarla kaplıdır.
Muğla’da 385 orman köyü mevcuttur.
Bu köylerin 260’ında koşnilli sahalar mevcuttur.
Tablo Ülkemiz arıcılık faaliyetleri Muğla ili ile başlamıştır.
Bitki örtüsü ve polen profili
Kızılçam (Pinus brutia) üzerinde yaşayan, Türkiye’de “basra böceği” olarak bilinen, çam pamuklu koşnili (Marchalina hellenica) katkısı ile üretimi gerçekleşen bir bal çeşididir.
Çam pamuklu koşnilinin, gelişmesini tamamlamış ağaçlarda yaşayabildiği ve çam ağaçlarına zararı olmadığı tespit edilmiştir.
Muğla çam sahalarının %14,46’sı çam pamuklu koşnili (Marchelina hellenica) ile bulaşıktır.
Çam balı, kompleks karbonhidratlar, aminoasitler, enzimler, su, mineral maddeler, rüzgar polenleri ve vitaminler içerir.
Çam balı mikroskop altında çalışıldığında salgı balı elementleri olarak tanımlanan mold hyphae, sporları ve tek hücreli algler ve nektarsız bitkilerden alınmış polenler gözlenir.
Botanik kaynak kızılçamdır (Pinus brutia); salgıyı oluşturan çam pamuklu koşnili (Marchalina hellenica) bitki kaynağından ayrı tanımlanır.
Salgı kaynağıyla tanımlanır. Sicildeki salgı balı elementleri ve polen anlatımı tek/çok çiçekli bal koşulu yerine geçirilmez.
Fiziksel ve kimyasal özellikler
Koşnil çamdan emdiği özsudaki proteini alıp, şekerli usareyi vücutlarından dışarı atar.
Çam iletim demetlerindeki öz suyun %80’i şekerdir ve az miktarda protein vardır.
Böcek protein ihtiyacını karşılayabilmek için fazla miktarda öz su emmek durumundadır.
Bu değerden daha az iletkenliğe sahip olan ballar çam balı olarak değerlendirilmez.
Belirtilen coğrafi sınırda üretilen çam balları, üretim miktarı, üretim alanı ve biyokimyasal kriterleri (PH, diastas, invert şeker, sakaroz, maltoz, asitlik, HMF) açısından diğer üretim bölgelerindeki çam ballarından farklı bir profil arz eder.
Kimyasal açıdan çam ballarını çiçek ballarından ayıran en önemli özelliklerinden biri iletkenlik değerinin 0,8 ms/cm’den büyük olmasıdır.
Rengi çiçek ballarının pek çoğundan daha koyu, sakkoroz düzeyi daha yüksek, elektrik iletkenliği daha fazla, mineral madde içeriği bakımından daha zengindir.
Organoleptik Analizler: Çam ballarını diğer ballardan ayıran karakteristik duyusal özellikleri ve Honey wheel çarkından da yararlanılarak tat ve koku değerlendirmeleri Tablo-1’de verilmiştir.
- Muğla Çam Balının organoleptik özellikleri Görsel Renk Yoğunluğu: Koyudan,
- çok koyu renge Değerlendirme Renk Tonu: Yeşilimsi fluoresans renkte normal bal rengi (Koyu kahverengi yeşile çalar) Koku Koku Yoğunluğu: Orta Değerlendirmesi Koku Tanımlama: Odunsu ve taze Tatlılık: Orta Asitlik: Zayıf Yoğunluğu: Orta Acılık: Yok Tat Değerlendirmesi Aroma Yoğunluğu: Orta Aromanın Tanımlanması: Odunsu,
- taze, oldukça aromatik ve balsamsı Tat: Hafif ve belirgin olmayan tat.
Bunun yanında renk, elektriksel iletkenlik, PH, serbest asitlik, nem, diastaz, prolin, fruktoz, glukoz, sakkoroz ve kül gibi laboratuar analizleri sonucunda da diğer ballardan kolaylıkla ayrılmaktadır.
Tatlılığı orta, asitliği zayıftır; acılık yoktur. Tat hafif, ağızda kalıcılığı orta olarak tanımlanır.
Üretim kapsamı ve duyusal özellikler
Dünya çam balı üretiminin %90–92’si Türkiye’de yapılmaktadır.
Ayrıca balda dış ticaret istatistiklerine bakıldığında Muğla’da çam balı üretimi yapılamadığı yıllarda Türkiye’de bal ihracatı yapılamadığı görülmektedir.
Muğla Çam Balı, coğrafi olarak elde edildiği yöreyi temsil eden ve çam balı karakteristiğinin göründüğü bir besindir.
Çam balı tat, aroma ve renk gibi fiziksel özellikleri duyu testi ile kolaylıkla diğer ballardan ayırt edilebilmektedir.
Çam balı üretimi Muğla’nın tüm ilçelerinde yoğun bir şekilde yapılmaktadır.
Tablo-1: Muğla Çam Balının organoleptik özellikleri
Sicil belgesinin 3. sayfasında yer alan muğla çam balının organoleptik özellikleri, özgün satır ve sütun sırası korunarak aşağıda gösterilmiştir.
Tabloyu küçük ekranda yatay kaydırarak inceleyebilirsiniz.
| Görsel Değerlendirme | Renk Yoğunluğu: Koyudan, çok koyu renge Renk Tonu: Yeşilimsi fluoresans renkte normal bal rengi (Koyu kahverengi yeşile çalar) |
|---|---|
| Koku Değerlendirmesi | Koku Yoğunluğu: Orta Koku Tanımlama: Odunsu ve taze |
| Tat Değerlendirmesi | Tatlılık: Orta Asitlik: Zayıf Yoğunluğu: Orta Acılık: Yok Aroma Yoğunluğu: Orta Aromanın Tanımlanması: Odunsu, taze, oldukça aromatik ve balsamsı Tat: Hafif ve belirgin olmayan tat. Koku: Reçine ve Çam kokulu Kalıcılık / Ağızda kalan tat: Orta |
| Fiziksel Karakteristikler | Kristalleşme Oranı: Yavaş Diğer Özellikleri: Düşük su içeriğinden dolayı yüksek tutarlılıktadır. |
Tablo-2: Muğla Çam Balının fizikokimyasal özellikleri
Sicil belgesinin 3. sayfasında yer alan muğla çam balının fizikokimyasal özellikleri, özgün satır ve sütun sırası korunarak aşağıda gösterilmiştir.
Basra böceğinin kızılçamdan aldığı özsudan dışarı attığı tatlı salgının arılar tarafından bala dönüştürülmesiyle elde edilir.
Koyu ile çok koyu arasında, yeşile çalan koyu kahverengi renktedir.
Orta yoğunlukta odunsu ve taze kokuludur; reçine ve çam kokusu da tanımlanır. Aroma odunsu, taze ve balsamsıdır.
Yoğun kıvamlıdır; sicil kıvamını uzun süre koruyabildiğini belirtir.
Kristalleşme özellikleri
Uzun süre kristalize olmaması ve fonksiyonel gıda özelliği taşıması nedeniyle tıp ve gıda sektöründe geniş kullanım alanına sahiptir.
Koku: Reçine ve Çam kokulu Kalıcılık / Ağızda kalan tat: Orta Fiziksel Kristalleşme Oranı: Yavaş Karakteristikler Diğer Özellikleri: Düşük su içeriğinden dolayı yüksek tutarlılıktadır.
Organoleptik tabloda kristalleşmesi yavaş olarak tanımlanır.
Nasıl üretilir?
Arıcılık yöntemleri ve hasat sonrası işlemler
Sırları alınmış yavrusuz peteklerden santrifüjle elde edilen baldır.
Hasat ve sağım işlemleri
Muğla Çam Balı, arıcılar tarafından 15 Ağustos – 30 Kasım tarihleri arasında üretilmektedir. Çam balı üretimi iklim koşullarına yüksek bağlılık gösterdiğinden, çam balı üretimi döneminde hava şartları ve arı kolonilerinin gücüne göre 2–3 kez çam balı hasadı yapabilmektedirler. Genellikle birinci sağımlar eylül ayında, ikinci sağımlar ekim ayında, üçüncü sağım da kasım ayında yapılır.
Kışlatma ve koloni bakımı
Çam balı üretiminde hiçbir besleme yapmadan üreticiler yoğun bal hasadı yapabildikleri gibi kolonilerini kışlatmaya bal stokunu gerçekleştirmiş olarak hazırlamaktadırlar. Belirtilen coğrafi sınırda üreticiler çam balı üretim dönemlerinde koloni kondisyonu ve iklim şartlarına bağlı olarak kovan/25–35 kg bal üretebilmektedirler. Üretim Çeşitleri Petekli ballarda, peteğin en az %80’i sırlanmış olmalıdır. Karakovan çam balı: İçinde temel petek kullanılmadan, karakovanlarda arılar tarafından peteği ile birlikte üretilen baldır.
Kolonilerin hazırlanması
Karakovan çam balı, süzme bal olarak piyasaya arz edilemez. Süzme çam balı: Sırları alınan yavrusuz peteklerden santrifüj yoluyla edilde edilen baldır.
Nasıl muhafaza edilir?
Çam ballarının en önemli özelliklerinden birisi kıvamı bozulmadan ve donmadan uzun bir süre saklanabilmesidir. Muğla Çam Balı dış görünüm itibari ile rengi koyu, yoğunluğu fazla ve raf ömrü uzundur. Petekli çam balı: Kuluçka amaçlı kullanılmamış olan saf balmumundan hazırlanmış temel peteklerin veya arılar tarafından yapılmış peteklerin gözlerinde depolanmış ve tamamı veya büyük bölümü sırlanmış olarak satışa sunulan baldır.
Üretildiği yöreyle bağı nedir?
İklim koşulları, toprak yapısı ve orman yapısı itibariyle Muğla ili Çam Basra Böceğinin ana vatanı kabul edilmektedir. Muğla Çam Balının ayırt edici özellikleri tamamen belirtilen coğrafi sınırın coğrafyasına, toprak yapısına ve rakım farkına bağlıdır. Bu yöreden elde edilen çam ballarının daha koyu renkli ve yoğun mineral madde (Demir, mangan, çinko) içermesi, Muğla kızılçam ormanlarının bulunduğu toprak yapısının daha zengin mineral madde taşıması ile açıklanabilir.
Hangi biçimlerde sunulur?
Hangi biçimlerde sunulur?: Uygulama koşulları
Petekli çam balı, karakovan çam balı ve süzme çam balı seçenekleri vardır. Karakovan çam balı süzme olarak piyasaya arz edilemez; her biçim için belirtilen üretim koşulları geçerlidir.
Kuluçkada kullanılmamış peteklerde; peteğin en az %80’i sırlanmış biçimde satılır.
Karakovan balında temel petek kullanılmaz; peteği arılar yapar. Bu bal süzme olarak piyasaya sunulamaz.
Yöredeki geçmişi
Yüzyıllardır Muğla’da arıcılık yapılmasının ve Türkiye arıcılık ve bal potansiyelinde Muğla’nın önde olmasının tek sebebi ulu çam ormanlarının Muğla insanına verdiği çam balıdır. Türkiye, çam balını Muğla ile tanımaya başlamış, 1909 yılından günümüze kadar Muğla Çam Balının Türkiye ticaretine konu olduğu saptanmıştır.
Tescil ve denetim
Tescil kapsamı ve işaret kullanımı
379 tescil numaralı Muğla Çam Balı menşe adı olarak 15.08.2018 tarihinde tescil edilmiştir. Muğla Çam Balı ibareli sicil belgesinde gösterilen logo ve menşe adı amblemi, ürünün kendisi veya ambalajı üzerinde yer alır. Ürünün kendisi veya ambalajı üzerinde kullanılamadığında, Muğla Çam Balı ibareli logo ve menşe adı amblemi, işletmede kolayca görülecek şekilde bulundurulur.
Denetim düzeni
Muğla Çam Balı denetimleri; Muğla Arı Yetiştiricileri Birliği (MAYBİR) koordinatörlüğünde, Muğla İl Tarım ve Orman Müdürlüğü’nden konusunda uzman iki kişi, Muğla Sıtkı Koçman Üniversitesi’nden konusunda uzman bir öğretim üyesi ve Muğla Arı Yetiştiricileri Birliğinden bir kişi olmak üzere toplamda 4 kişiden oluşan denetim mercii tarafından yerine getirilecektir.
- Muğla Çam Balı denetimleri, çam balı hasat dönemi olan eylül ‐ kasım aylarında yılda bir defa ve paketleme ve piyasaya arzı aşaması olan aralık ayında yılda bir defa olmak üzere periyodik olarak, ayrıca şikâyet ve gerekli görülmesi durumunda her zaman yapılır.
- Ürünün fiziksel ve kimyasal olarak Muğla Çam Balı özelliklerine uygun olup olmadığı kontrol edilir.
- Menşe adı amblemi ve logo kullanımının uygunluğu denetlenir.
- Denetleme esnasında gerekli görüldüğü durumlarda, biri şahit olmak üzere 2 numune alımı gerçekleştirilir.
Denetim kapsamı ve analizler
Söz konusu numunelerin analiz ücretleri denetlenen üretici, toptancı ve perakendeci tarafından karşılanır. Şikâyet üzerine yapılan denetimlerde analiz ücretleri Muğla İli Arı Yetiştiricileri Birliği tarafından karşılanır. Denetim mercii, kamu kuruluşlarından veya özel kuruluşlardan veya bunlarda görevli uzman gerçek veya tüzel kişilerden denetimin gerçekleştirilmesi sırasında faydalanabilir veya hizmet satın alabilir. Denetim mercii hakların korunmasında hukuki süreçleri yürütür.
